Mesjanizm - Polska Chrystusem narodów
Mesjanizm to jeden z najważniejszych nurtów filozoficznych i literackich polskiego romantyzmu, nadający sens narodowemu cierpieniu po utracie niepodległości. Koncepcja ta zakładała, że wybitna jednostka lub cały naród ma do spełnienia dziejową misję zbawienia ludzkości poprzez własną ofiarę. Najsłynniejszą realizację tego motywu stworzył Adam Mickiewicz, kreując wizję Polski jako Chrystusa narodów.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Korzenie i istota mesjanizmu
Pojęcie to wywodzi się z judaistycznej koncepcji MesjaszaW judaizmie i chrześcijaństwie wysłannik Boga, który ma przynieść ostateczne zbawienie i wyzwolenie.. W epoce romantyzmu zyskało nowy, polityczno-historyczny wymiar. Zgodnie z założeniami mesjanizmu, wybrana jednostka lub cały naród otrzymuje od Boga specjalne posłannictwo.
Misją tą jest zbawienie świata, które musi dokonać się poprzez cierpienie, mękę i ostateczną ofiarę z życia. W ten sposób naród odkupuje winy innych krajów i toruje drogę do powszechnej wolności. Człowiek dla ogólnej idei poświęca własne życie, wierząc, że jego śmierć przyniesie odrodzenie.
Koncepcja mesjanizmu nie była wyłącznie polskim wymysłem. W epoce romantyzmu podobne idee rozwijały się w innych krajach znajdujących się w trudnej sytuacji politycznej, na przykład we Włoszech czy w Niemczech. Polski wariant wyróżniał się jednak wyjątkowo silnym powiązaniem z symboliką męki Chrystusa.
Polska jako Chrystus narodów
Twórcą polskiej, dziewiętnastowiecznej odmiany mesjanizmu narodowego jest Adam Mickiewicz. Po upadku powstania listopadowego naród potrzebował pocieszenia i nadania sensu klęsce. Poeta odpowiedział na tę potrzebę w III części Dziadów.
W słynnej scenie Widzenia księdza Piotra ukazał mistyczną wizję dziejów. Polska została w niej przedstawiona jako ukrzyżowany Chrystus narodów. Zaborcy pełnili rolę oprawców, a cierpienie Polaków miało ostatecznie przynieść zmartwychwstanie ojczyzny i wyzwolenie całej Europy spod tyranii.
Przekonanie o szczególnej misji dziejowej narodu polskiego, który przez swoje cierpienie zbawi inne ludy (np. Dziady cz. III).
Wiara w wybitną jednostkę, która dzięki swojej ofierze poprowadzi naród do wolności (np. Kordian, Konrad).
Koło Sprawy Bożej i mistycyzm
W późniejszym okresie polski mesjanizm przybrał formę radykalnego mistycyzmu. W 1841 roku Andrzej Towiański założył w Paryżu Koło Sprawy BożejMistyczna sekta założona na emigracji, głosząca potrzebę moralnego odrodzenia i rychłe nadejście nowej epoki chrześcijaństwa.. Charyzmatyczny przywódca zgromadził wokół siebie największych polskich twórców emigracyjnych.
Pod jego ogromnym wpływem przez wiele lat pozostawali Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki oraz Seweryn Goszczyński. Towiańczycy wierzyli w reinkarnację duchów, bezpośredni kontakt z zaświatami i szczególną rolę Słowian w boskim planie zbawienia świata.