Gotycyzm - groza i ruiny w literaturze romantycznej
Gotycyzm to nurt literacki epoki romantyzmu, który czerpał inspirację z mrocznej i tajemniczej atmosfery średniowiecza. Twórcy posługujący się tą estetyką wprowadzali do swoich dzieł motywy nawiedzonych zamków, rodowych klątw oraz zjawisk nadprzyrodzonych, aby wywołać w czytelniku poczucie grozy. Wpływ tego stylu widać zarówno w europejskich klasykach, takich jak powieści Emily Brontë, jak i w niepokojącym klimacie romantycznych ballad.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Mroczne oblicze przeszłości
Gotycyzm stanowi węższą odmianę historyzmuPostawa w literaturze i sztuce polegająca na zainteresowaniu przeszłością i czerpaniu z niej motywów.. Zamiast skupiać się na całej przeszłości, twórcy tego nurtu upodobali sobie wyłącznie średniowiecze. Romantyków przyciągała irracjonalna strona tej epoki. Zaczęły powstawać utwory pełne niedopowiedzeń, zagadek i zbrodni. Akcja tych dzieł zazwyczaj rozgrywała się w potężnych, zrujnowanych zamkach lub ponurych opactwach, do których rzadko docierał promyk słońca.
Za pierwszą powieść gotycką uznaje się Zamczysko w Otranto Horacego Walpole’a z 1764 roku. Autor wydał ją początkowo jako rzekome tłumaczenie autentycznego średniowiecznego włoskiego manuskryptu, aby nadać historii wiarygodności.
Cechy i motywy gotyckie
Estetyka gotycka opierała się na budowaniu napięcia i poczucia osaczenia. Pisarze wypracowali stały repertuar chwytów, które oddziaływały na wyobraźnię odbiorcy.
Akcja toczy się w odizolowanych miejscach: starych zamczyskach, klasztorach, na cmentarzach lub w dzikich ostępach leśnych.
Świat przedstawiony przenikają duchy, upiory i demony, które ingerują w życie bohaterów, wymierzając sprawiedliwość.
Fabuła opiera się na odkrywaniu mrocznych sekretów z przeszłości, a nad bohaterami ciąży nieuchronna klątwa.
Gotycyzm w praktyce literackiej
Motywy gotyckie przeniknęły do wielu gatunków literackich. Wyraźnym przykładem wykorzystania tej estetyki jest powieść Wichrowe wzgórza Emily Brontë. Autorka stworzyła duszną, pełną namiętności i okrucieństwa historię, osadzoną na odizolowanych wrzosowiskach. Z kolei w poezji gotycki klimat odnajdziemy w balladzieGatunek synkretryczny łączący cechy liryki, epiki i dramatu, często oparty na motywach ludowych i fantastycznych. Król Olch Johanna Wolfganga von Goethego. Mroczny las, nocna sceneria i ingerencja demonicznej siły budują tam napięcie typowe dla literatury grozy.
Polscy romantycy również chętnie sięgali po gotycki sztafaż. Elementy grozy, zrujnowane zamki i upiory pojawiają się w Dziadach cz. II Adama Mickiewicza, gdzie obrzęd wywoływania duchów odbywa się w opuszczonej kaplicy. Podobny klimat panuje w Kordianie Juliusza Słowackiego, szczególnie w scenie przed komnatą cara, gdzie bohaterowi towarzyszą uosobione Strach i Imaginacja.