Mrożek wobec teatru absurdu
Sławomir Mrożek twórczo przetwarza założenia europejskiego teatru absurdu, dostosowując je do polskich realiów i własnej wizji relacji międzyludzkich. Zamiast skupiać się na kosmicznej bezsensowności istnienia, autor „Tanga” obnaża mechanizmy władzy i społeczne uwarunkowania jednostki. Śmierć głównego bohatera dramatu staje się ostatecznym dowodem na to, że ludzkim losem rządzi brutalna siła, a nie ślepy traf.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Czym jest teatr absurdu?
Kierunek ten, nazywany również antyteatrem lub nowym teatrem, narodził się we Francji na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. Jego twórcy czerpali inspirację z egzystencjalizmuNurt filozoficzny zakładający, że człowiek jest wolny, ale przez to samotny i obarczony odpowiedzialnością za nadanie sensu swojemu życiu., ukazując świat jako miejsce pozbawione wyższego celu. Tradycyjne formy dramatyczne ustąpiły miejsca grotesceKategoria estetyczna łącząca sprzeczności, np. komizm z tragizmem, absurd z realizmem, często deformująca rzeczywistość., parodii i absurdowi sytuacyjnemu.
Punktem wyjścia dla fabuły jest zazwyczaj zwyczajna, niemal realistyczna sytuacja. Z czasem jednak akcja ulega deformacji i staje się pretekstem do serii irracjonalnych zdarzeń. Bohaterowie nie mają jasnej motywacji psychologicznej, a ich działania łamią wszelkie stereotypy. Twórcy teatru absurdu celowo używają potocznego języka, aby obnażyć jego banalność i niezdolność do wyrażenia autentycznych emocji.
Korzenie teatru absurdu sięgają twórczości Alfreda Jarry’ego (autora skandalizującego dramatu „Ubu król”), prozy Franza Kafki oraz założeń surrealizmu. Do najważniejszych europejskich przedstawicieli tego nurtu należą Samuel Beckett („Czekając na Godota”) oraz Eugène Ionesco („Krzesła”). W Polsce, obok Mrożka, konwencję tę rozwijał Tadeusz Różewicz.
Mrożek a europejska awangarda
Sławomir Mrożek czerpie z dorobku zachodnich dramaturgów, ale tworzy własną, unikalną jakość. Najbliżej mu do twórczości Samuela Becketta oraz Eugène'a Ionesco. Obaj ci autorzy chętnie analizowali miejsce jednostki w społeczeństwie i mierzyli się z tematem ostateczności.
W klasycznym ujęciu teatru absurdu człowiek podlega bezwzględnym prawom natury. Śmierć ma tam wymiar czysto biologiczny. Jest po prostu kresem istnienia, co czyni ludzkie życie przypadkowym i całkowicie zbędnym. Kosmos milczy, a bohaterowie są bezradni wobec przemijania.
Społeczny wymiar absurdu w „Tangu”
Mrożek odrzuca tę biologiczną perspektywę. W jego dramatach śmierć i absurd mają podłoże czysto społeczne. Wynikają z bezpośredniej ingerencji drugiego człowieka i są efektem toksycznych relacji międzyludzkich. To właśnie brutalne zasady rządzące grupą sprowadzają rzeczywistość do absurdu.
Autor „Tanga” akcentuje społeczne uwarunkowania losu jednostki. Życie bohatera jest bezwzględnie determinowane przez aktualny układ sił i walkę o dominację. Doskonałym dowodem tej tezy jest finał dramatu. Śmierć Artura nie wynika z wyroków ślepego losu czy praw biologii. Jest bezpośrednią konsekwencją zmiany układu sił w rodzinie i przejęcia władzy przez prymitywnego, dysponującego nagą siłą fizyczną Edka.