Mit wolności w Tangu
Dramat Sławomira Mrożka ukazuje wolność nie jako wyzwolenie, lecz jako destrukcyjną siłę prowadzącą do chaosu. Awangardowy bunt starszego pokolenia odwraca tradycyjne role rodzinne, zmuszając najmłodszego Artura do desperackiej walki o przywrócenie dawnych zasad. Finałowy taniec udowadnia, że odrzucenie wszelkich norm kończy się triumfem brutalnej siły fizycznej.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Taniec jako symbol buntu i zniewolenia
„Czy wiesz, ile trzeba było odwagi, żeby zatańczyć tango?”
To retoryczne pytanie Stomil kieruje do swojego syna, Artura. Już sam tytuł dramatu odwołuje się do przekraczania barier moralnych. Tango wywodzi się z drugiej połowy XIX wieku. Ten taniec argentyńskich biedaków czerpał z habaneryKubański taniec ludowy o wolnym tempie, który zyskał ogromną popularność w XIX-wiecznej Hiszpanii. oraz flamenco. Początkowo uznawano go za wysoce nieprzyzwoity i uwłaczający kobiecej czci. Dopiero w latach 20. XX wieku zdobył wielką popularność w Europie.
Dla pokolenia Stomila tańczenie tanga było wyzwaniem rzuconym pruderyjnej, mieszczańskiej moralności. Obnażało sensualną naturę człowieka. Dawało przestrzeń do swobodnego wyrażania popędów. Kiedy jednak w finałowej scenie Edek porywa Eugeniusza do la cumparsityJedno z najsłynniejszych i najbardziej rozpoznawalnych tang na świecie, skomponowane w 1916 roku., z tańca wyparowuje cały dawny zmysłowy urok. Zostaje wyłącznie dyktat czystej siły fizycznej. Tango staje się figurą uwięzienia. Natura, uwolniona niegdyś z konwenansówOgólnie przyjęty w danym środowisku zwyczaj lub norma zachowania., kończy w brutalnej hierarchii stworzonej przez wolę silniejszego.
Absolutna swoboda w domu Stomila
Relacjami w rodzinie rządzi idea wolności posuniętej poza jakiekolwiek granice. Swoboda urasta tu do rangi absolutu. Bohaterowie ulegają jej z własnego przekonania, jak Stomil i Eleonora, lub z przymusu, jak wuj Eugeniusz.
Stomil to artysta-eksperymentator postulujący pełną wolność sztuki. Eleonora uważa się za kobietę wyzwoloną i żyje w całkowitej swobodzie obyczajowej. Ich dom tonie w chaosie. Nagromadzenie dziwacznych sprzętów idealnie odzwierciedla brak jakichkolwiek reguł.
Mrożek w „Tangu” w błyskotliwy sposób parodiuje hasła awangardy. Historyczna awangarda z początku XX wieku dążyła do zniszczenia starych form w sztuce i życiu. W dramacie ten cel został już osiągnięty – starsze pokolenie zburzyło wszystko. Artur buntuje się więc przeciwko samemu buntowi, bo w świecie bez zasad jedyną nowością staje się powrót do tradycji.
Wygląd i zachowanie postaci są równie awangardowe. Babcia Eugenia biega w dżokejce i trampkach. Wuj Eugeniusz nosi szorty do staromodnego żakietuFormalny, męski strój dzienny z przedłużonymi połami z tyłu, noszony dawniej na ważne uroczystości.. Mrożek mistrzowsko ukazuje odwrócenie ról rodzinnych. Eugenia zachowuje się jak nastolatka, a Eleonora w niczym nie przypomina statecznej matki. Wszyscy dorośli są zdecydowanie mniej dojrzali od najmłodszego członka rodziny. To dwudziestopięcioletni Artur napomina starszych. Próbuje zmusić ich do zachowania stosownego do wieku, zupełnie jak rodzic wychowujący niesforne dzieci.
Tragiczne skutki braku zasad
Mit nieograniczonej swobody staje się bezpośrednią przyczyną agresji, a ostatecznie tragedii. Artur próbuje przywrócić ład moralny i odnowić tradycję. Na tle zdemoralizowanej rodziny jego postawa wydaje się niezwykła. Ponosi jednak klęskę.
Brak solidnych fundamentów i podstępny cios Edka niszczą marzenia chłopaka o uporządkowanym świecie. Śmierć Artura to brutalne ostrzeżenie. Wolność rozumiana wyłącznie jako odrzucenie praw moralnych prowadzi do katastrofy. Niesie ze sobą anarchięStan chaosu i samowoli spowodowany brakiem władzy państwowej lub odrzuceniem norm społecznych.. Taki system nie przetrwa – zawsze ostatecznie ulegnie prymitywnej, bezwzględnej sile.