Mrożek wobec Witkacego i Gombrowicza
Dramat Sławomira Mrożka czerpie pełnymi garściami z literackiego dorobku Witolda Gombrowicza i Stanisława Ignacego Witkiewicza. Wpływ tych twórców widać w konstrukcji bohaterów, absurdalnym humorze oraz katastroficznej wizji upadającego świata. Głównym punktem wspólnym pozostaje dramatyczne poszukiwanie formy, która mogłaby uporządkować otaczający bohaterów chaos.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Witkacy i katastrofa w salonie
Mrożek pożycza od Witkacego przestrzeń i rekwizyty. Akcja toczy się w zdegenerowanym salonie, gdzie inteligencja traci resztki autorytetu. Pojawia się rewolwer, a na scenę wkracza brutalny drań, który przejmuje władzę nad słabymi intelektualistami. Finałowy taniec Edka nad trupem Artura to czysta realizacja katastroficznej wizjiPogląd historiozoficzny zakładający nieuchronny upadek zachodniej cywilizacji i kultury, popularny w dwudziestoleciu międzywojennym..
Artysta staje się tu bezradnym obserwatorem upadku dawnego świata. Pełni funkcję papierka lakmusowego swojej epoki, rejestrując nadciągającą zagładę tradycyjnych wartości.
Mrożek, Witkacy i Gombrowicz często zestawiani są razem jako trzej giganci polskiego dramatu awangardowego i groteski. Łączy ich demaskowanie sztuczności konwencji społecznych oraz posługiwanie się absurdem jako narzędziem krytyki rzeczywistości.
Gombrowiczowska walka z rozmemłaniem
Duch Gombrowicza przenika warstwę psychologiczną i filozoficzną dramatu. Osią konfliktu jest walka formy z nijakością. Stomil, wiecznie rozpięty i zadowolony ze swojego buntu, to uosobienie gombrowiczowskiego rozmemłania. Ala przypomina nowoczesną, wyzwoloną Zutę MłodziakównęBohaterka „Ferdydurke”, symbolizująca nowoczesność, kult młodości i fizyczności, odrzucająca tradycyjne normy..
Wujcio Eugeniusz zostaje brutalnie upupionyPojęcie z „Ferdydurke” oznaczające wtłaczanie kogoś w rolę dziecka, narzucanie mu niedojrzałości i naiwności.. Nosi krótkie spodenki, niczym uczeń zapędzony z powrotem do szkolnej ławki. Artur zapada w absolutną niemożność działania, przytłoczony brakiem jakichkolwiek zasad.
Diagnoza upadku
Krytycy literatury trafnie podsumowują tę podwójną inspirację, wskazując na precyzyjne rozłożenie akcentów między dwoma wielkimi poprzednikami Mrożka:
„Z Witkacego jest w Tangu salon, rewolwer, drań w salonie i trupy w salonie. Z Gombrowicza jest język i podstawowe opozycje filozoficzne i psychologiczne. Ala ma w sobie coś z Młodziakówny, Stomil jest po gombrowiczowsku nie zapięty. Z Witkacego wywodzi się przeświadczenie, że artysta jest papierkiem lakmusowym swojego czasu. (…) Z Gombrowicza jest walka formy z nijakością, konwencji z rozmemłaniem. Gombrowiczowska jest absolutna niemożność, w którą zapada Artur, po gombrowiczowsku jest upupiony wujcio Eugeniusz, niemal z powrotem zapędzony do szkoły w swoich krótkich spodenkach.”
Najsilniejszym spoiwem łączącym Tango z twórczością Witkacego i Gombrowicza pozostaje desperackie poszukiwanie formy. Bohaterowie próbują znaleźć system, który scaliłby i zbawił rozpadającą się rzeczywistość. Ponoszą jednak klęskę, oddając pole brutalnej sile fizycznej.