Literackie nawiązania do Hamleta - Tren Fortynbrasa Zbigniewa Herberta
Wiersz Zbigniewa Herberta stanowi poetycki dialog z szekspirowskim dramatem, w którym głos przejmuje norweski książę Fortynbras. Utwór zderza ze sobą dwie skrajne postawy życiowe: romantyczny idealizm duńskiego następcy tronu oraz chłodny pragmatyzm nowego władcy. Poeta wykorzystuje ten kontrast do oceny przydatności postawy hamletowskiej w brutalnych realiach dwudziestego wieku.
Zderzenie dwóch światów
Herbert buduje sytuację liryczną jako bezpośrednią kontynuację finału szekspirowskiej tragedii. Fortynbras staje nad zwłokami Hamleta w pałacu w ElsynorzeZamek w Danii, główne miejsce akcji tragedii Williama Szekspira.. Zamiast oficjalnego przemówienia do dworzan i Horacego, wygłasza intymny monologDłuższa wypowiedź jednej postaci, często ujawniająca jej wewnętrzne przeżycia i przemyślenia.. Słowa „Zostaliśmy sami” otwierają szczerą konfrontację. Norweski książę jest całkowitym przeciwieństwem zmarłego. Nie dręczą go wątpliwości. Nie popada w melancholię. Stanowi psychologiczną i moralną przeciwwagę dla uduchowionego, skupionego na sobie myśliciela.
Żołnierski pogrzeb dla myśliciela
Ciało Hamleta leżące na schodach symbolizuje jego wewnętrzne rozdarcie. Fortynbras obiecuje mu pochówek. Choć wie, że delikatny i uczuciowy książę zasługuje na cichy rytuał, organizuje mu pogrzeb wojskowy. Towarzyszą mu werble i armia. Nowy władca oddaje hołd w jedyny znany sobie sposób.
Hamletyzm to postawa charakteryzująca się ciągłym wahaniem, nadmiernym analizowaniem sytuacji i niezdolnością do podjęcia stanowczego działania. Herbert w swoim wierszu poddaje ten model zachowania surowej krytyce, uznając go za niepraktyczny w obliczu realnych problemów.
Prosty żołnierz nie potrafi pojąć egzystencjalnego bólu Hamleta. Uważa, że człowiek goniący za kryształowymi pojęciami i nierealnymi ideałami jest z góry skazany na zagładę. Życie wymaga twardego stąpania po ziemi.
Pragmatyzm kontra idealizm
Przyszły król Danii to urodzony pragmatykCzłowiek opierający swoje działanie na ocenie realnych możliwości i dążący do konkretnych, praktycznych celów.. Zamiast rozmyślać nad sensem istnienia, planuje konkretne reformy. Zaczyna od najniższych warstw społecznych. Dla niego czyny mają nieporównywalnie większą wartość niż najpiękniejsze nawet słowa. Herbert kreuje obraz władcy, który bierze na siebie ciężar naprawy zrujnowanego państwa. Zwykła, szara codzienność wymaga ciężkiej pracy u podstaw, a nie spektakularnych, tragicznych gestów.
Koniec epoki hamletyzmu
Ostatnie słowa Hamleta brzmiały: „Reszta jest milczeniem”. Fortynbras całkowicie odrzuca to stwierdzenie. Dla niego nie ma miejsca na milczenie, jest tylko ciągłe zmaganie się z materią życia. Wykonywanie codziennych obowiązków i branie odpowiedzialności za społeczeństwo to prawdziwe bohaterstwo. Nawet jeśli mistrzowie tragediiGatunek dramatu, w którym bohater musi zmierzyć się z nierozwiązywalnym konfliktem, prowadzącym nieuchronnie do jego klęski. nie piszą o takich ludziach wielkich dzieł.
Ani nam witać się ani żegnać żyjemy na archipelagach
a ta woda te słowa cóż mogą cóż mogą książę
Powyższy fragment podsumowuje gorzką refleksję Fortynbrasa. Ludzie są odizolowani, samotni w swoich zmaganiach. Herbert stosuje tu lirykę maskiZabieg literacki polegający na tym, że podmiot liryczny wypowiada się z perspektywy konkretnej postaci historycznej lub literackiej.. Przez usta norweskiego księcia zadaje pytania o sens ludzkiego działania po koszmarze II wojny światowej. Szuka twardego punktu zaczepienia w zrujnowanej kulturze. Ostatecznie podmiot lirycznyFikcyjna osoba mówiąca w wierszu, przekazująca swoje uczucia, myśli i refleksje. odrzuca hamletyzm. W brutalnej rzeczywistości XX wieku przetrwać mogą tylko ci, którzy potrafią działać, a nie tylko filozofować.