Hamlet a Kordian – zestawienie bohaterów
Zestawienie Hamleta i Kordiana ukazuje ewolucję motywu paraliżu woli, od renesansowego sceptycyzmu po romantyczny dylemat narodowowyzwoleńczy. Obaj bohaterowie cierpią na nadwrażliwość, która uniemożliwia im przełożenie myśli na konkretne działanie w decydujących momentach fabuły. Analiza ich postaw pozwala zrozumieć zjawisko hamletyzmu jako uniwersalnego problemu jednostek wybitnych, zderzających się z brutalną rzeczywistością.
Dwie epoki, jeden problem
Szekspirowski Hamlet i Kordian Juliusza Słowackiego to postacie, które polska szkoła zestawia ze sobą niemal odruchowo. Słowacki tworzył swój dramat w 1833 roku. Doskonale znał dzieła angielskiego mistrza i świadomie wpisał swojego bohatera w tradycję jednostki niezdolnej do czynu. Polemizował z mickiewiczowskim modelem romantycznego przywódcy, ale ostatecznie stworzył postać niezwykle bliską duńskiemu księciu.
Obaj reprezentują ten sam typ psychologiczny. To ludzie, którzy dokładnie wiedzą, co powinni zrobić, a jednak tego nie robią. Ten paraliż woli, jego źródła i tragiczne konsekwencje stanowią absolutne sedno obu dramatów.
Słowacki pisał „Kordiana” jako bezpośrednią odpowiedź na „Dziady cz. III” Adama Mickiewicza. O ile Konrad u Mickiewicza był potężnym kreatorem żądającym władzy nad duszami, o tyle Kordian to bohater pęknięty, którego całkowicie przerasta ciężar własnych ambicji i narodowej misji.
Co łączy Hamleta i Kordiana?
Paraliż decyzyjny i narodziny hamletyzmu
Hamlet otrzymuje od Ducha ojcaZjawa dawnego króla Danii, która ujawnia Hamletowi prawdę o morderstwie dokonanym przez Klaudiusza. jednoznaczne polecenie zemsty na stryju. Kordian przysięga sobie zabić cara Mikołaja I. Obaj mają jasny cel, silną motywację i dogodną sposobność. Żaden nie pociąga za spust w momencie, gdy wymaga tego sytuacja.
Duński książę odkłada zemstę przez pięć aktów. Wypełnia czas filozoficznymi monologami i inscenizacją „Morderstwa Gonzagi”Sztuka teatralna wystawiona na dworze przez Hamleta, mająca sprowokować Klaudiusza do zdradzenia poczucia winy.. Kordian dociera pod sypialnię cara z bagnetem w ręku. Pada zemdlony na progu, pokonany przez własny Strach i Imaginację. Nie cofa się świadomie z powodów moralnych. Jego ciało po prostu odmawia posłuszeństwa umysłowi. Tę niemożność przełożenia refleksji na działanie nazwano później hamletyzmemPostawa życiowa charakteryzująca się ciągłym wahaniem, pogrążaniem się w refleksji i niezdolnością do podjęcia stanowczego działania..
Nadwrażliwość intelektualna
Obaj bohaterowie drastycznie odstają od swojego otoczenia. Hamlet wraca z WittenbergiNiemieckie miasto uniwersyteckie, symbolizujące w dramacie Szekspira nowoczesną, renesansową i racjonalną edukację. jako człowiek wykształcony. Zadaje pytania, których zepsuty dwór wolałby nigdy nie usłyszeć. Kordian jest młodym poetą. Widzi więcej niż rówieśnicy, przez co cierpi znacznie mocniej.
Zderzenie z rzeczywistością niszczy ich złudzenia. Laura odrzuca miłość Kordiana. Dozorca w londyńskim St. James’s Park brutalnie sprowadza jego idealizm na ziemię, udowadniając, że światem rządzi pieniądz. Szatan pod postacią Doktora w szpitalu wariatów demaskuje bezsens jego poświęcenia. Nadwrażliwość pozwala obu bohaterom trzeźwo ocenić sytuację, ale jednocześnie paraliżuje ich wolę. Im głębiej analizują konsekwencje czynu, tym trudniej im go wykonać.
Prawdziwe i udawane szaleństwo
Hamlet demonstracyjnie udaje obłęd. Przynajmniej tak twierdzi w poufnej rozmowie z Horacym. Granica między maską a rzeczywistością szybko jednak znika. Brutalne zachowanie wobec matki, odtrącenie Ofelii czy zabicie Poloniusza ukrytego za arrasemDekoracyjna tkanina ścienna, za którą w komnacie królowej Gertrudy ukrywał się podsłuchujący Poloniusz. trudno wytłumaczyć wyłącznie chłodną kalkulacją.
Kordian trafia do szpitala dla obłąkanych na bezpośredni rozkaz cara. Pojawia się to samo pytanie. Czy bohater naprawdę stracił zmysły, czy władza po prostu przypina mu wygodną łatkę szaleńca? Słowacki zostawia tę kwestię otwartą. W obu dramatach obłęd pełni funkcję tarczy ochronnej i narzędzia do demaskowania hipokryzji świata.
Samotność i zdrada
Hamlet żyje w świecie pełnym szpiegów. Matka wyszła za mordercę ojca. Klaudiusz udaje troskliwego stryja. Dawni przyjaciele, Rosencrantz i Guildenstern, donoszą na niego królowi. Jedynym wiernym powiernikiem pozostaje Horacy. Jest on jednak tylko świadkiem wydarzeń, a nie wspólnikiem w działaniu.
Kordian również działa w całkowitej izolacji. Spiskowcy zgromadzeni w podziemiach katedry to ludzie mali, niezdolni do ostatecznego poświęcenia. PrezesPrzywódca spisku koronacyjnego w dramacie Słowackiego, uosabiający ostrożność i niechęć do radykalnych działań zbrojnych. wprost nazywa planowane zabójstwo zbrodnią. Kordian zostaje sam z misją, której nikt inny nie chce podjąć. Samotność obu postaci wynika z faktu, że postawili sobie moralną poprzeczkę znacznie wyżej niż reszta społeczeństwa.
Zasadnicze różnice
Prywatna zemsta a narodowa misja
Hamletowi chodzi o sprawiedliwość dla ojca. Zemsta ma charakter dynastyczny, ale w gruncie rzeczy pozostaje sprawą intymną. Cierpienie księcia jest autentyczne. Stracił ojca, odkrył zdradę matki, zawiódł się na miłości. Słynne pytanie „być albo nie być” wyrasta z konkretnego, osobistego bólu.
Kordian działa w imieniu całego narodu. Jego misja ma charakter mesjanistycznyZwiązany z ideą mesjanizmu, według której wybitna jednostka lub naród ma poprzez swoje cierpienie zbawić innych.. Jeden człowiek ma ocalić Polskę poprzez zabójstwo tyrana. Hamlet nie musi tłumaczyć się przed historią. Kordian buduje wokół swojego czynu potężną ideologię, która ostatecznie go przytłacza. Ciężar symboliczny okazuje się dla niego zbyt duży.
Renesansowy sceptyk kontra romantyczny ideowiec
Hamlet to dziecko renesansu. Jego monologi mocno zakorzeniają się w filozofii stoickiejAntyczna szkoła filozoficzna zakładająca zachowanie wewnętrznego spokoju niezależnie od zewnętrznych okoliczności i wyroków losu. i humanistycznej. Rozważa naturę człowieka i sens działania w świecie rządzonym przez ślepy traf. Ma wątpliwości natury epistemologicznejZwiązanej z teorią poznania, czyli działem filozofii badającym, skąd wiemy to, co wiemy, i jakie są granice ludzkiego umysłu.. Zastanawia się, czy człowiek w ogóle może wiedzieć wystarczająco dużo, aby wymierzać moralną sprawiedliwość.
Kordian to klasyczny romantyk. Jego dramat to dramat woli, a nie wiedzy. On doskonale wie, co należy zrobić. Problem polega na fizycznej i psychicznej słabości. Nie potrafi sprostać heroizmowi, którego sam od siebie wymaga. Słowacki pisał w tradycji Byrona, stąd zupełnie inna, gorączkowa temperatura emocjonalna polskiego dramatu.
Rozliczenie z bohaterem
Hamlet umiera, ale jego śmierć przynosi oczyszczenie. Klaudiusz ginie, prawda wychodzi na jaw, a państwo trafia w ręce Fortynbrasa. Tragedia kończy się klęską głównego bohatera, ale świat odzyskuje utraconą równowagę.
Los Kordiana jest znacznie bardziej gorzki. Słowacki nie daje czytelnikowi jednoznacznej odpowiedzi. Bohater staje przed plutonem egzekucyjnym. Sztuka urywa się w momencie, gdy oficer podnosi rękę do komendy. Czy posłaniec z ułaskawieniem dotarł na czas? Ta bolesna otwartość zakończenia sugeruje, że romantyczny buntownik nie zasługuje nawet na domknięcie swojej historii. Zostaje na zawsze zawieszony między czynem a niespełnieniem.
Jak wykorzystać to zestawienie w wypracowaniu?
Porównanie obu postaci to doskonały materiał do rozprawek maturalnych. Poniższe argumenty pomogą sprawnie wprowadzić ten kontekst do własnego tekstu:
- Typ bohatera: Podobnie jak Hamlet, Kordian reprezentuje postać sparaliżowaną przez nadmiar refleksji. Obaj stają się ofiarami własnej zdolności do głębokiej analizy moralnej.
- Różnica w motywacji: Hamlet waha się przed dokonaniem osobistej zemsty. Kordian bierze na swoje barki misję o wymiarze narodowym, co czyni jego upadek pod drzwiami sypialni cara jeszcze bardziej tragicznym.
- Zderzenie z losem: Szekspir ukazuje jednostkę wobec fatumWierzenie w nieuchronne, z góry określone przeznaczenie, przed którym człowiek nie może uciec. i śmierci. Słowacki stawia swojego bohatera naprzeciw bezwzględnej machiny historii i obowiązku patriotycznego.