Kompozycja dramatu
Kompozycja „Hamleta” zrywa z klasycznymi regułami dramatu antycznego, wprowadzając wielowątkowość, luki czasowe i epizodyczną budowę scen. Pierwotny zamysł Szekspira opierał się na trzech głównych filarach, a znany dziś podział na pięć aktów wprowadzili dopiero późniejsi edytorzy. Innowacyjnym zabiegiem strukturalnym jest zastosowanie motywu teatru w teatrze, który pogłębia psychologiczny wymiar tragedii.
Autor: Magdalena Frankiewicz-Piórek
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Trójdzielny zamysł a podział na akty
Dzisiejszy podział „Hamleta” na 5 aktów i 20 scen to inwencja późniejszych wydawców. Szekspir pierwotnie opierał konstrukcję utworu na trzech głównych etapach, z których każdy zawierał kluczową scenę zbiorową:
- Ekspozycja (akt I) – obejmuje rozmowę strażników i zawiązanie akcji aż do wyjawienia prawdy o morderstwie przez Ducha. Sceną zbiorową jest tu oficjalna audiencja na dworze.
- Intryga (od aktu II do sceny 4. aktu IV) – skupia się na demaskacji działań Hamleta i króla Klaudiusza. Punktem centralnym i sceną zbiorową jest tu przedstawienie teatralne.
- Finalizacja wątków (akty IV i V) – prowadzi do tragicznego rozwiązania. Sceną zbiorową zamykającą ten etap jest pojedynek.
Za życia Szekspira jego sztuki grano na scenie bez przerw na zmianę dekoracji, a teksty rzadko dzielono na akty. Podział „Hamleta” na 5 aktów upowszechnił się dopiero w 1676 roku i ostatecznie utrwalił w XVIII wieku dzięki edytorom takim jak Nicholas Rowe, którzy dostosowywali dawne teksty do ówczesnych standardów czytelniczych.
Złamanie antycznych reguł
Tragedia szekspirowska całkowicie odrzuca zasadę trzech jednościKlasyczna reguła dramatyczna wymagająca ograniczenia akcji do jednego wątku, jednego miejsca i czasu nieprzekraczającego 24 godzin.. Klasyczny dramat opiera się na sztywnym schemacie: ekspozycja, zawiązanie konfliktu, jego narastanie, punkt kulminacyjny i rozwiązanie. W „Hamlecie” napięcie rośnie nieprzerwanie aż do ostatniego aktu. Akcja toczy się wartko, ale Szekspir celowo stosuje znaczne przerwy czasowe, sięgające nawet kilku tygodni.
Te luki w czasie pozwalają ukazać ewolucję psychologiczną postaci. Hamlet i Ofelia ulegają głębokim przemianom, podczas gdy reszta dworu pozostaje charakterologicznie niezmienna aż do końca tragedii. Samo rozwiązanie akcji jest niezwykle krótkie i gwałtowne. Po błyskawicznej śmierci duńskiej rodziny królewskiej na scenę wkracza norweski książę, Fortynbras.
Fragmentaryczność i wielowątkowość
Kompozycja utworu opiera się na fragmentaryczności. Szekspir często urywa scenę w połowie, przenosi akcję w zupełnie inne miejsce, a dopiero później wraca do przerwanego wątku. W obrębie jednej sceny równolegle toczy się kilka intryg. Taka epizodycznośćBudowa utworu z luźno powiązanych scen (epizodów), które nie wynikają bezpośrednio jedna z drugiej na zasadzie ścisłego ciągu przyczynowo-skutkowego. dynamizuje akcję i oddaje chaos panujący na duńskim dworze. Jest to jedna z głównych cech definiujących tragedię szekspirowską.
Teatr w teatrze
Absolutnie nowatorskim zabiegiem kompozycyjnym jest wprowadzenie motywu teatru w teatrze. Szekspir wplata w główną oś fabularną próbę teatralną i wystawienie sztuki „Zabójstwo Gonzagi”. Ukazuje aktorów grających przed innymi aktorami, a przy okazji przemyca w tekście własne zasady reżyserii i rzemiosła scenicznego. Ten zabieg dał początek zupełnie nowym badaniom w literaturoznawstwie i teatrologii.
Więcej o tym motywie przeczytasz w artykule Świat jako teatr (problem masek u bohaterów).