Naturalizm - Zola, dziedziczność i środowisko
Naturalizm to radykalny prąd literacki ukształtowany we Francji w drugiej połowie XIX wieku, który zrównał pracę pisarza z badaniami naukowca. Twórcy tego nurtu, z Emilem Zolą na czele, opisywali człowieka jako istotę zdeterminowaną przez biologię, popędy i środowisko społeczne. Powieści naturalistyczne szokowały ówczesnych czytelników brutalnym obiektywizmem, ukazując biedę, patologie i bezwzględną walkę o przetrwanie.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Zola i narodziny prądu
Ojczyzną naturalizmu jest Francja. To tam Emil Zola stworzył spójną koncepcję teoretyczną, która na zawsze zmieniła oblicze literatury. Pisarz czerpał pełnymi garściami z teorii ewolucjiKoncepcja Karola Darwina zakładająca, że organizmy zmieniają się w czasie poprzez dobór naturalny i walkę o byt. Karola Darwina. Przeniósł na grunt literacki pojęcia dziedziczenia, doboru naturalnego i walki o przetrwanie. Wokół Zoli zgromadziło się środowisko młodych twórców, którzy utworzyli Grupę z MédanNieformalne zrzeszenie francuskich pisarzy naturalistycznych, nazwane od miejscowości, w której Zola miał swoją posiadłość..
Za manifest programowy nowego nurtu uznaje się przedmowę Zoli do powieści Teresa Raquin z 1867 roku. Autor postulował w niej całkowite odrzucenie literackiej fikcji na rzecz ścisłej, niemal laboratoryjnej obserwacji rzeczywistości.
„Naturalizm w literaturze jest to zwrot do natury człowieka, bezpośrednia obserwacja, dokładna anatomia, pojmowanie i malowanie tego, co istnieje”.
Sprowadzenie człowieka do poziomu istoty kierowanej instynktami i fizjologią (np. mordercze popędy w Teresie Raquin Zoli).
Przekonanie, że los jednostki jest z góry określony przez geny i środowisko (np. dziedziczne skłonności w cyklu Rougon-Macquartowie).
Skupienie uwagi na brzydocie, chorobach i biedzie bez prób ich estetyzacji (np. drastyczne opisy nędzy w Germinalu).
Powieść jako eksperyment medyczny
Według naturalistów człowiek to wyłącznie element przyrody, podlegający jej bezwzględnym prawom. W epoce drapieżnego kapitalizmuWczesna faza rozwoju systemu wolnorynkowego, charakteryzująca się wyzyskiem robotników i pogonią za zyskiem bez osłon socjalnych. nadrzędnym celem stało się przetrwanie, a pieniądz zyskał status nowego bóstwa. Pisarze tego nurtu patrzyli na świat skrajnie pesymistycznie. Rezygnowali z jakichkolwiek upiększeń, celowo eksponując brzydotę i patologię.
Zola uważał, że nowoczesna literatura musi być weryfikowalna. Praca pisarza miała przypominać eksperyment medycznyNaturaliści traktowali fabułę jak badanie laboratoryjne - wprowadzali bohatera w określone środowisko i obserwowali jego reakcje. lub operację chirurgiczną na żywym organizmie. Pisarz-chirurg musiał trzymać się ścisłych zasad naukowych. Wszelkie fantazjowanie czy próby moralizowania traktowano jako błąd w sztuce, który niechybnie prowadził do „śmierci pacjenta”, czyli zniszczenia wiarygodności dzieła.
Ekspansja naturalizmu i kino
Sukces Zoli szybko przyciągnął naśladowców. We Francji jego metody twórcze rozwijał między innymi Guy de Maupassant. Estetyka naturalistyczna zyskiwała popularność wśród masowego odbiorcy, a najsłynniejsze powieści, takie jak Germinal, doczekały się nawet adaptacji scenicznych.
Kluczowy wpływ na filozofię naturalistów miał francuski filozof Hipolit Taine. Stworzył on koncepcję determinizmu, według której charakter i los człowieka kształtują trzy czynniki: rasa (biologiczne dziedzictwo), środowisko (otoczenie społeczne) oraz moment dziejowy. Zola przeniósł tę teorię bezpośrednio na karty swoich powieści.
Prąd ten przekroczył granice Europy i dotarł do Stanów Zjednoczonych. Amerykański naturalizm reprezentowali Theodore Dreiser oraz Frank Norris. W powieściach Norrisa, takich jak Vandover and the Brute czy McTeague: A Story of San Francisco, bohaterowie są zdeterminowani przez odziedziczone geny i brutalne środowisko.
Powieść McTeague wywarła ogromny wpływ na rozwój wczesnego kina. W 1924 roku reżyser Erich von Stroheim przeniósł ją na ekran, tworząc monumentalny, dziesięciogodzinny film Chciwość (Greed). Dzieło to udowodniło, że estetyka naturalistycznaSposób obrazowania oparty na fotograficznej dokładności, braku cenzury obyczajowej i ukazywaniu ciemnych stron życia. doskonale sprawdza się w nowym medium. Tym samym spełniło się marzenie Zoli - sztuka oparta na szczegółowej, obiektywnej narracji stała się w pełni zrozumiała dla masowej publiczności.