Czas i miejsca akcji w „Kordianie”
Akcja dramatu Juliusza Słowackiego obejmuje przełom wieków oraz pierwsze dekady XIX stulecia, łącząc wydarzenia fantastyczne z historycznymi. Główny bohater podróżuje po całej Europie, aby ostatecznie powrócić do Warszawy w przededniu planowanego zamachu na cara. Przestrzeń utworu płynnie przechodzi od sielskiego dworku, przez szczyty Alp, aż po mroczne lochy i place egzekucyjne stolicy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Czas akcji
Wydarzenia w dramacie nie układają się w chronologiczny ciąg. Czas nie płynie linearnie, a poszczególne sceny swobodnie przeskakują między różnymi momentami historycznymi. „Przygotowanie” rozgrywa się w nocy z 31 grudnia 1799 roku na 1 stycznia 1800 roku. Szatani i wiedźmy powołują wtedy do życia przyszłych przywódców powstania listopadowegoPolski zryw niepodległościowy przeciwko Imperium Rosyjskiemu, trwający w latach 1830–1831..
Słowacki uznał rok 1800 za początek XIX wieku. Astarot oznajmia w dramacie: „Tysiąc osiemset lat wybiło”, a Gehenna potwierdza: „wiek dziewiętnasty uderzył”. W rzeczywistości nowe stulecie rozpoczęło się 1 stycznia 1801 roku. Ten formalny błąd wynikał z powszechnego w tamtych czasach sposobu liczenia lat oraz z chęci literackiego „przyspieszenia” nadejścia nowej, przełomowej epoki.
Sceny z Aktu I ukazują młodość Kordiana. Akcja toczy się na początku lat dwudziestych XIX wieku. Wskazują na to opowieści starego sługi Grzegorza, który wspomina kampanie napoleońskieSeria konfliktów zbrojnych z udziałem Napoleona Bonaparte, w których polskie legiony upatrywały szansy na odzyskanie niepodległości.. Sługa przywołuje wyprawę do Egiptu z lat 1798–1799 oraz tragiczną w skutkach inwazję na Rosję z 1812 roku.
Akt II nosi podtytuł wskazujący konkretną datę – rok 1828. To okres wewnętrznego dojrzewania bohatera i jego konfrontacji z europejską rzeczywistością. Scena audiencji w Watykanie zawiera wyraźną aluzję do późniejszych wydarzeń historycznych. Słowacki ukrył w niej krytykę Stolicy ApostolskiejCentralny ośrodek władzy Kościoła katolickiego, który w 1832 roku oficjalnie potępił polskie powstanie listopadowe. za jej wrogi stosunek do polskich dążeń niepodległościowych.
Akt III, zatytułowany „Spisek Koronacyjny”, przenosi akcję do maja 1829 roku. Nawiązuje bezpośrednio do autentycznego spisku koronacyjnegoRzeczywisty plan zamachu na cara Mikołaja I, przygotowywany przez polskich radykałów podczas jego koronacji w Warszawie.. 24 maja 1829 roku w Warszawie planowano zamach na cara Mikołaja I oraz jego rodzinę. Akcja ostatecznie nie doszła do skutku przez opór starszych, konserwatywnych polityków.
Słowacki precyzyjnie oddał te nastroje w dramacie. W czwartej scenie Prezes i Ksiądz kategorycznie sprzeciwiają się zbrodni. Kordian, występujący jako Podchorąży, ma zupełnie inną wizję:
„Gdy car koronę wkładał u stopni ołtarza,
Trzeba go było jasnym państwa mieczem zgładzić (...)”
Ostatecznie autor czyni Kordiana jedynym, zdeterminowanym wykonawcą planu. Planu, który kończy się fiaskiem.
Miejsca akcji
Przestrzeń w „Kordianie” jest niezwykle zróżnicowana. Akcja „Przygotowania” toczy się w grocie czarnoksiężnika Twardowskiego, zlokalizowanej w górach Karpackich. Z kolei w Akcie I młody Kordian przebywa w wiejskim dworku. Posiadłość ta znajduje się najprawdopodobniej w zaborze austriackimZiemie dawnej Rzeczypospolitej zagarnięte przez monarchię Habsburgów, obejmujące m.in. Galicję.. Sugeruje to wypowiedź Grzegorza:
„To były owe wielkie, murowane góry;
Stąd by je było widzieć, gdyby nie Karpaty”
W Akcie II Kordian wyrusza w podróż po Europie. Odwiedza kolejno:
- Londyn – przesiaduje w rozległym James Parku, analizując cynizm świata.
- Dover – na białych, wapiennych klifach czyta Szekspira, zderzając poezję z rzeczywistością.
- Włochy – w podmiejskiej willi demaskuje interesowną miłość pięknej Wioletty.
- Watykan – w Rzymie spotyka się z papieżem, szukając moralnego poparcia dla Polaków.
- Mont Blanc – na najwyższym szczycie Alp przechodzi ostateczną przemianę i odnajduje cel życia.
Akt III w całości rozgrywa się w Warszawie. Topografia miasta jest tu oddana z dużą dokładnością. Na placu Zamkowym tłum przygotowuje się do koronacji cara. Wnętrze archikatedry św. Jana staje się tłem dla samej uroczystości. W mrocznych podziemiach tego samego kościoła spiskowcy debatują nad królobójstwem.
Kordian przemierza nocą komnaty Zamku Królewskiego – mija salę kolumnową, gabinet konferencyjny i salę tronową, by ostatecznie paść zemdlonym przed drzwiami carskiej sypialni. Kolejne sceny przenoszą bohatera do szpitala dla obłąkanych, gdzie toczy dyskusję z Doktorem-Szatanem.
Na placu Saskim Kordian obserwuje musztrę wojskową dowodzoną przez Wielkiego Księcia KonstantegoBrat cara Mikołaja I, naczelny wódz armii Królestwa Polskiego, znany z brutalności i wybuchowego charakteru., a następnie brawurowo przeskakuje konno nad szpalerem bagnetów. Po aresztowaniu trafia do celi klasztornej zamienionej w więzienie, gdzie żegna się z Grzegorzem. W tym samym czasie w zamku królewskim wybucha ostra kłótnia między Konstantym a carem o ułaskawienie skazańca. Finałowa scena dramatu rozgrywa się na Placu Marsowym (placu Broni), gdzie Kordian stoi przed plutonem egzekucyjnym.