Obraz Europy w Kordianie
Drugi akt dramatu Juliusza Słowackiego ukazuje pesymistyczny i brutalnie szczery obraz dziewiętnastowiecznej Europy. Tytułowy bohater wyrusza w podróż po Starym Kontynencie, która staje się pasmem bolesnych rozczarowań niszczących jego młodzieńcze ideały. Konfrontacja z realiami Anglii, Włoch i Watykanu ostatecznie kształtuje nową, patriotyczną postawę Kordiana.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Londyn: Świat rządzony przez pieniądz
W londyńskim James ParkKrólewski park w Londynie, w XIX wieku popularne miejsce spacerów zarówno arystokracji, jak i zwykłych mieszkańców. Kordian spotyka Dozorcę, który bez ogródek obnaża mechanizmy funkcjonowania angielskiego społeczeństwa. Rozmowa z mężczyzną uświadamia bohaterowi, że wszystko kręci się wokół pieniądza. W kapitalistycznej rzeczywistości można kupić dosłownie wszystko: miejsce w parlamencie, władzę, sławę, szlachectwo, a nawet bezkarność za zbrodnie.
Brutalność tego świata świetnie oddaje uliczne widowisko, któremu przygląda się Kordian. Bohater popularnego teatrzyku lalkowego, Punch, zabija żonę,
dziecię wyrzucił przez okno, / Obwiesił kata, wreszcie w szpony diabła wpada (...)Tłum chętnie płaci za oglądanie tej krwawej i amoralnej rozrywki. Jedyną wartością, której nie da się nabyć za żadną kwotę, pozostaje prawdziwy szacunek drugiego człowieka.
Dover: Rozdźwięk między poezją a rzeczywistością
Kolejnym przystankiem są białe klify w nadmorskim Dover. Kordian siada na skale i zaczytuje się w Królu LearzeTragedia Williama Szekspira opowiadająca o starciu szlachetności z bezwzględną żądzą władzy i zdradą.. Młodzieniec wpada w autentyczny zachwyt nad kunsztem angielskiego dramaturga, uznając jego dzieło za doskonalsze od samej natury:
Szekspirze! Duchu! Zbudowałeś górę, / Większą od góry, którą Bóg postawił.
Ten wzniosły nastrój pryska, gdy bohater odrywa wzrok od kart książki. Zderzenie literackiego ideału z szarym, zwyczajnym krajobrazem wywołuje gorzką refleksję. Kordian dostrzega, że świat realny jest pozbawiony wspaniałości znanej z poezji. Otaczająca go rzeczywistość to miejsce ciężkiej, prozaicznej pracy, co podsumowuje słowami:
Prawdziwie jam podobny do tego człowieka, / Co zbiera chwast po skałach życia.
Podróż Kordiana to nawiązanie do popularnego w epoce romantyzmu motywu Grand Tour – edukacyjnej wyprawy młodych arystokratów po Europie. Słowacki wykorzystuje ten schemat przewrotnie. Zamiast zachwytu nad dziedzictwem kulturowym, bohater doświadcza serii rozczarowań, które dekonstruują romantyczne mity o miłości, poezji i sprawiedliwości.
Włochy: Iluzja romantycznej miłości
We włoskiej willi Kordian ostatecznie traci wiarę w bezinteresowne uczucia. Jego romans z piękną Wiolettą okazuje się zwykłą transakcją handlową. Kobieta przybiera romantyczne pozy i wyznaje mu wieczną miłość, dopóki jest przekonana o jego ogromnym majątku.
Bohater postanawia poddać ją próbie. Oznajmia, że zbankrutował, a jego jedynym cennym dobytkiem jest koń podkuty złotymi podkowami. Wioletta natychmiast porzuca maskę czułej kochanki. Zmienia swój stosunek do Kordiana, ma do niego pretensje o zmarnowany czas i ostatecznie wyrusza na poszukiwanie zgubionych przez konia złotych podków. Prawdziwa miłość okazuje się mrzonką, a relacjami międzyludzkimi ponownie rządzi chciwość.
Watykan: Fałsz i polityka Kościoła
Kulminacyjnym momentem europejskiej wędrówki jest audiencja w pałacu papieskim. Kordian przybywa do Watykanu, by prosić o błogosławieństwo dla cierpiącego narodu polskiego. Spotyka się jednak z chłodną, polityczną kalkulacją. Papież okazuje się lojalnym sprzymierzeńcem cara Mikołaja I.
Głowa Kościoła nakazuje Polakom bezwzględne posłuszeństwo wobec zaborcy, uznając rosyjskie zwierzchnictwo za w pełni legalne. Co gorsza, papież grozi, że w przypadku zbrojnego buntu rzuci na naród polski klątwęNajwyższa kara kościelna wykluczająca ze wspólnoty wiernych, użyta tu jako narzędzie politycznego szantażu.. Opowiedzenie się ojca świętego po stronie prawosławnej Rosji, przeciwko katolickiej Polsce, obnaża absolutne zakłamanie i moralny upadek najwyższych autorytetów Starego Kontynentu.