Kalendarium polskiego pozytywizmu

• 1863
  Powstanie styczniowe

  Wybuch powstania przeciwko Imperium Rosyjskiemu; Artur Grottger tworzy cykl rysunków Polonia; Józef Unger zakłada ilustrowany tygodnik „Wędrowiec"; Józef Ignacy Kraszewski publikuje Dziecię Starego Miasta.

• 1864
  Upadek powstania

  Car wydaje ukaz uwłaszczeniowyDekret cara Aleksandra II z 1864 r. nadający chłopom w Królestwie Polskim własność ziemi, m.in. jako odpowiedź na polityczne skutki powstania.; likwidacja autonomii Królestwa Polskiego; Jan Matejko maluje Kazanie Skargi; Adam Asnyk publikuje Sen grobów; Kraszewski wydaje Szpiega.

• 1865
  Straszny dwór i Vade-mecum

  Stanisław Moniuszko kończy operę Straszny dwór (libretto Jan Chęciński); Cyprian Kamil Norwid publikuje Fortepian Szopena i Vade-mecum; Kraszewski oddaje Rzym za Nerona.

• 1866
  Debiut Orzeszkowej i Rejtan Matejki

  Jan Matejko maluje Rejtana; powstaje „Przegląd Tygodniowy" pod redakcją Adama Wiślickiego; Józef Szujski oddaje do druku czterotomowe Dzieje Polski; Eliza Orzeszkowa debiutuje opowiadaniem Obrazek z lat głodowych.

• 1867
  Autonomia Galicji

  Galicja uzyskuje autonomięSzeroki zakres samorządności przyznany przez Austrię prowincji Galicja, obejmujący m.in. własny sejm i urzędowy język polski.; umiera malarz Artur Grottger, jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim.

• 1869
  Zamknięcie Szkoły Głównej i Teka Stańczyka

  Zamknięcie Szkoły Głównej w Warszawie i zastąpienie jej rosyjskim uniwersytetem; „Przegląd Polski" drukuje Tekę StańczykaPolityczny pamflet w formie dwudziestu fikcyjnych listów, autorstwa Szujskiego, Tarnowskiego, Wodzickiego i Koźmiana; głosił ugodę z zaborcami zamiast zbrojnych zrywów. autorstwa Józefa Szujskiego, Stanisława Tarnowskiego, Ludwika Wodzickiego i Stanisława Koźmiana; w Rapperswilu powstaje Muzeum Narodowe Polskie; Norwid publikuje poemat Rzecz o wolności słowa.

• 1870
  Głos Orzeszkowej w sprawie kobiet

  Eliza Orzeszkowa ogłasza Kilka słów o kobietach; Henryk Wieniawski komponuje Koncert skrzypcowy d-moll; Jan Lam wydaje Koroniarza w Galicji; Teofil Lenartowicz publikuje Albumy włoskie.

„Mało zapewne w wieku, w którym żyjemy, znajduje się ludzi, co by w teorii zaprzeczali temu, że kobieta równym mężczyźnie jest człowiekiem. […] Ogólnie więc, z przekonaniem lub z pozorem przekonania, powtarzają wszyscy, że kobieta równym jest mężczyźnie człowiekiem (…)"
- Eliza Orzeszkowa, Kilka słów o kobietach, 1870

• 1871
  Akademia Umiejętności w Krakowie

  Powstaje Akademia Umiejętności; Felicjan Faleński wprowadza przyrodę tatrzańską do poezji polskiej tomem Odgłosy z gór.

• 1872
  Manifest pozytywistyczny

  Aleksander Świętochowski ogłasza manifest pozytywistyczny My i Wy; umiera Stanisław Moniuszko; Bolesław Prus publikuje Listy ze starego obozu; Norwid kończy dramat Pierścień wielkiej damy; Piotr Chmielowski wydaje Niemoralność w literaturze.

• 1873
  Praca u podstaw i Marta

  Świętochowski publikuje artykuł Praca u podstaw; w zaborze pruskim rozpoczyna się polityka Kulturkampfu(„walka o kulturę") - polityka Bismarcka wymierzona w Kościół katolicki i mniejszości narodowe, w tym Polaków w zaborze pruskim.; Orzeszkowa ogłasza powieść Marta o losach samotnej wdowy walczącej o utrzymanie.

• 1874
  Pikieta powstańcza

  Maksymilian Gierymski kończy obraz Pikieta powstańcza.

• 1875
  Babie lato Chełmońskiego

  Józef Chełmoński wystawia płótno Babie lato - młoda wiejska dziewczyna w ukraińskim stroju chwyta fruwające pasma babiego lata; Kraszewski publikuje Brühl.

• 1876
  Stara baśń i Pochodnie Nerona

  Henryk Siemiradzki maluje w Rzymie Pochodnie Nerona; Kraszewski kończy Starą baśń, powieść poświęconą pradziejom Polski z IX wieku; Sienkiewicz publikuje Listy z podróży do Ameryki; umiera Aleksander Fredro.

• 1877
  Szkice węglem

  Henryk Sienkiewicz wydaje nowelę Szkice węglem.

• 1878
  Bitwa pod Grunwaldem i Meir Ezofowicz

  Jan Matejko po sześciu latach pracy oddaje widzom Bitwę pod Grunwaldem; Orzeszkowa publikuje Meira Ezofowicza - socjologiczny obraz żydowskiego miasteczka; Maria Konopnicka debiutuje poetycko.

• 1879
  Muzeum Narodowe w Krakowie

  Powstaje Muzeum Narodowe w Krakowie; Michał Bobrzyński publikuje Dzieje Polski; Orzeszkowa wydaje O powieściach T. T. Jeża.

• 1880
  I Zjazd Historyczny

  W Krakowie odbywa się I Zjazd Historyczny; Orzeszkowa publikuje Patriotyzm i kosmopolityzm; Sienkiewicz kończy nowelę Za chlebem; Bolesław Prus oddaje do druku nowelę Anielka.

• 1881
  Kasa Mianowskiego i Grube ryby

  Czterdziestu pięciu ludzi nauki i kultury zakłada Kasę im. Józefa MianowskiegoFundacja wspierająca polską naukę, założona w 1881 r. pod zaborem rosyjskim jako substytut instytucji akademickich.; Aleksander Gierymski ujawnia obraz Żydówka z pomarańczami; Chełmoński kończy Czwórkę; Maria Konopnicka wydaje Poezje (I seria); Michał Bałucki oddaje komedię Grube ryby.

• 1882
  Wielki Proletariat i Hołd pruski

  Ludwik Waryński zakłada w Warszawie Wielki ProletariatPierwsza polska partia robotnicza oparta na założeniach marksizmu, założona przez Ludwika Waryńskiego w 1882 r.; Matejko kończy Hołd pruski; Sienkiewicz publikuje Latarnika i Bartka Zwycięzcę.

• 1883
  Ogniem i mieczem i śmierć Norwida

  Jacek Malczewski kończy obraz Śmierć Ellenai nawiązujący do Anhellego Słowackiego; Matejko maluje Sobieskiego pod Wiedniem; fizycy Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski skraplają powietrze; umiera Cyprian Kamil Norwid; Sienkiewicz publikuje Ogniem i mieczem - pierwszą część TrylogiiCykl powieści historycznych Henryka Sienkiewicza: Ogniem i mieczem (1883), Potop (1886), Pan Wołodyjowski (1888)..

• 1884
  Zjazd kochanowskiański

  We Lwowie zjazd naukowo-literacki im. Jana Kochanowskiego; Bolesław Prus publikuje Omyłkę; Antoni Sygietyński wydaje powieść Na skałach Calvados z życia normandzkich rybaków.

• 1885
  Placówka i Dziurdziowie

  Orzeszkowa kończy naturalistycznąPrąd literacki drugiej połowy XIX w. zakładający, że człowiek jest zdeterminowany przez biologię, środowisko i dziedziczność; w Polsce reprezentowany m.in. przez Orzeszkową i Dygasińskiego. powieść Dziurdziowie; Bolesław Prus publikuje Placówkę - historię chłopa broniącego ziemi przed kolonizacją niemiecką.

• 1886
  Potop i Komisja Kolonizacyjna

  W zaborze pruskim z inicjatywy Bismarcka powstaje Komisja KolonizacyjnaPruska instytucja rządowa wykupująca ziemię od Polaków i osadzająca na niej niemieckich kolonistów, narzędzie germanizacji ziem polskich.; Sienkiewicz wydaje Potop - drugą część Trylogii.

• 1887
  Nad Niemnem

  Eliza Orzeszkowa kończy Nad Niemnem - powieść o miłości Justyny Orzelskiej i Janka Bohatyrowicza; umiera Józef Ignacy Kraszewski.

• 1888
  Pan Wołodyjowski i Żabusia

  Sienkiewicz zamyka Trylogię Panem Wołodyjowskim; Orzeszkowa wydaje Chama; Konopnicka publikuje Cztery nowele; Gabriela Zapolska kończy dramat Żabusia.

• 1889
  Lalka

  Bolesław Prus kończy Lalkę; Jan Kasprowicz debiutuje tomem Poezje; Sienkiewicz publikuje szkic O powieści historycznej; umiera Ludwik Waryński.

• 1890
  Prochy Mickiewicza na Wawelu

  Zwłoki Adama Mickiewicza zostają złożone na Wawelu.

• 1891
  Bez dogmatu i Siłaczka

  Dla uczczenia setnej rocznicy Konstytucji 3 Maja w Galicji powstaje Towarzystwo Szkoły LudowejOrganizacja założona w 1891 r. w Galicji, dążąca do upowszechnienia oświaty wśród chłopów; pierwszym prezesem był Adam Asnyk.; Sienkiewicz oddaje powieść Bez dogmatu; Kazimierz Tetmajer wydaje Poezje; Stefan Żeromski kończy opowiadanie Siłaczka.

• 1892
  Powstanie PPS

  Powstaje PPSZałożona w 1892 r. partia o charakterze niepodległościowym i socjalistycznym, łącząca walkę o prawa pracownicze z dążeniem do odzyskania niepodległości.; umiera Jan Matejko; Sienkiewicz publikuje Listy z Afryki; Faleński kończy zbiór Meandry.

• 1893
  Liga Narodowa i Szał uniesień

  Powstaje tajna Liga NarodowaTajna organizacja polityczna działająca we wszystkich trzech zaborach od 1893 r., podwalina późniejszego ruchu narodowo-demokratycznego.; Władysław Podkowiński kończy kontrowersyjny obraz Szał uniesień, który sam niszczy - po jego śmierci obraz zostaje odrestaurowany i trafia do Muzeum Narodowego w Krakowie; Prus pisze Emancypantki; Zapolska oddaje cykl Menażeria ludzka.

• 1894
  Panorama Racławicka i Hakata

  W zaborze pruskim powstaje HakataNiemiecka organizacja (Hakatha) założona w 1894 r., dążąca do ostatecznej germanizacji ziem polskich przez kolonizację i wykup ziemi.; Jan Styka i Wojciech Kossak kończą Panoramę Racławicką (114 m długości, 15 m wysokości); Sienkiewicz publikuje Rodzinę Połanieckich; Asnyk wydaje Nad głębiami.

• 1895
  Rozdziobią nas kruki, wrony…

  W Galicji powstaje Stronnictwo LudowePolska chłopska partia polityczna założona w Galicji w 1895 r., reprezentująca interesy wsi i domagająca się reform agrarnych.; Aleksander Gierymski kończy obraz Trumna chłopska; Stanisław Wyspiański zajmuje się polichromią w kościele Franciszkanów w Krakowie; Stefan Żeromski publikuje nowelę Rozdziobią nas kruki, wrony…

• 1896
  Quo vadis i Faraon

  Sienkiewicz oddaje powieść Quo vadis; Bolesław Prus kończy Faraona; Władysław Stanisław Reymont debiutuje powieścią Komediantka.

• 1897
  Endecja

  Powstaje Stronnictwo Narodowo-DemokratycznePolska partia polityczna założona w 1897 r. z Romanem Dmowskim na czele; głosiła nacjonalizm i politykę ugody z zaborcami w miejsce zbrojnych powstań. z Romanem Dmowskim na czele; Stanisław Wyspiański kończy dramat Legenda.

• 1898
  Pomnik Mickiewicza i Syzyfowe prace

  W Warszawie odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza; powstaje Politechnika Warszawska; Adam Górski publikuje książkę Młoda Polska; Stefan Żeromski oddaje Syzyfowe prace; Wyspiański wydaje dramat Warszawianka; Jan Kasprowicz tomem Krzak dzikiej róży wchodzi w krąg symbolizmuPrąd literacki i artystyczny końca XIX w. posługujący się symbolem jako głównym środkiem wyrazu; w poezji polskiej wiązany z Kasprowiczem, Tetmajerem i Staffem..

• 1899
  Confiteor i Ziemia obiecana

  Stanisław Przybyszewski publikuje Confiteor - manifest, który zdaniem wielu badaczy zapoczątkował epokę Młodej Polski; Władysław Stanisław Reymont kończy Ziemię obiecaną; Lucjan Rydel pisze baśń dramatyczną Zaczarowane koło.

• 1900
  Ludzie bezdomni i Krzyżacy

  Powstaje SDKPiLPolska marksistowska partia polityczna założona w 1900 r., odrzucająca walkę o niepodległość na rzecz rewolucji społecznej.; Chełmoński kończy obraz Bociany; Sienkiewicz kończy Krzyżaków; Żeromski publikuje Ludzi bezdomnych z doktorem Tomaszem Judymem w roli głównej; Adolf Dygasiński oddaje Zająca - utwór uznawany za szczytowe osiągnięcie polskiego naturalizmuPrąd literacki drugiej połowy XIX w. czerpiący z filozofii pozytywistycznej; zakładał, że człowiek podlega prawom przyrody i dziedziczności, co literatura powinna ukazywać z naukową precyzją.; Wyspiański publikuje dramat Legion.