Kalendarium polskiego pozytywizmu

Pozytywizm w Polsce

1863 · Wybucha powstanie styczniowe Polaków przeciwko Imperium Rosyjskiemu. · Artur Grottger, choć nie widzi powstania styczniowego, tworzy z wyobraźni wstrząsający cykl Polonia, złożony z 9 rysunków. · Powstaje „Wędrowiec” - polski ilustrowany tygodnik o tematyce podróżniczo-geograficznej a następnie społeczno-kulturalnej. Zakłada go Józef Unger. · Józef Ignacy Kraszewski publikuje książkę Dziecię Starego Miasta. 1864 · Powstanie styczniowe upada. · Car wydaje ukaz o uwłaszczeniu chłopów. · Autonomia Królestwa Polskiego zostaje zlikwidowana. · Jan Matejko, najwybitniejszy polski twórca obrazów historycznych i batalistycznych maluje obraz olejny na płótnie, zatytułowany Kazanie Skargi. Dzieło można podziwiać na Zamku Królewskim w Warszawie. · Artur Grottger tworzy cykl Litania. · Poeta Adam Asnyk publikuje zbiór wierszy Sen grobów. · Józef Ignacy Kraszewski wydaje głośny utwór Szpieg. 1865 · Stanisław Moniuszko komponuje operę w czterech aktach, do której libretto pisze Jan Chęciński. Jej tytuł brzmi Straszny dwór. · Kamil Cyprian Norwid publikuje swe utwory: Fortepian Szopena, Vade-mecum. · Józef Ignacy Kraszewski oddaje pod osąd czytelników dzieło zatytułowane Rzym za Nerona. 1866 · 28-letni Jan Matejko maluje obraz Rejtan, przedstawiający protest Tadeusza Rejtana. · Powstaje „Przegląd Tygodniowy Życia Społecznego, Literatury i Sztuk Pięknych” – warszawski tygodnik pod redakcją Adama Wiślickiego. · Józef Szujski oddaje do druku swe czterotomowe historyczne dzieło Dzieje Polski (t. I Piastowie, t. II Jagiellonowie, t. III-IV Królowie wolno obrani). · Eliza Orzeszkowa publikuje debiutanckie opowiadanie Obrazek z lat głodowych. 1867 · Galicja otrzymuje autonomię. · Umiera Artur Grottger, polski malarz, jeden z czołowych przedstawicieli romantyzmu w malarstwie polskim, ilustrator, rysownik, znany z cyklu obrazów o powstaniu styczniowym. 1869 · Zostaje zamknięta Szkoła Główna. Na jej miejsce powstaje rosyjski uniwersytet w Warszawie. · „Przegląd Polski” zaczyna drukować pamflet o charakterze politycznym, zatytułowany Teka Stańczyka. Jego autorami są Józef Szujski, Stanisław Tarnowski, Ludwik Wodzicki i Stanisław Koźmian. Liczy dwadzieścia listów, pisanych przez fikcyjne postacie, opowiadających o sprawach aktualnych. · W Raperswilu powstaje Muzeum Narodowe Polskie. · Kamil Cyprian Norwid publikuje poemat Rzecz o wolności słowa. 1870 · Henryk Wieniawski komponuje Koncert skrzypcowy d-moll. · Eliza Orzeszkowa ogłasza swoje Kilka słów o kobietach. Pisze tam między innymi: „Mało zapewne w wieku, w którym żyjemy, znajduje się ludzi, co by w teorii zaprzeczali temu, że kobieta równym mężczyźnie jest człowiekiem. Tyle wreszcie i tak długo pisano i mówiono o tej elementarnej prawdzie, której jednak ludziom tak trudno się nauczyć, że dziś, gdyby ktokolwiek i powątpiewał o niej, skryłby w sobie to powątpiewanie nie chcąc narazić się na nazwę zacofanego człowieka. Ogólnie więc, z przekonaniem lub z pozorem przekonania, powtarzają wszyscy, że kobieta równym jest mężczyźnie człowiekiem (…)”. · Jan Lam wydaje Koroniarza w Galicji – historię urozmaiconą wątkami satyrycznymi, odzwierciedlającą stosunki panujące między mieszkańcami różnych zaborów. · Teofil Lenartowicz publikuje zbiór swych wierszy, zatytułowany Albumy włoskie. 1871 · Powstaje Akademia Umiejętności w Krakowie. · Felicjan Faleński publikuje tom wierszy Odgłosy z gór, w którym wprowadza do poezji polskiej przyrodę tatrzańską. 1872 · W Warszawie umiera Stanisław Moniuszko. · Powstaje „Niwa” - dwutygodnik naukowy, literacki i artystyczny, wydawany w Warszawie pod redakcją Juliusza Schonmama, Mścisława Godlewskiego (1846-1908), Aleksandra Rembowskiego, Józefa Drzewieckiego i Bohdana Popławskiego. · Aleksander Świętochowski ogłasza manifest pozytywistyczny, zatytułowany My i Wy . · Bolesław Prus publikuje swoje Listy ze starego obozu. · Badacz literatury Piotr Chmielowski oddaje w ręce czytelników książkę Niemoralność w literaturze. · Adam Asnyk ogłasza tom wierszy Poezje, seria II. · Kamil Cyprian Norwid kończy Pierścień wielkiej damy, dramat nazywany przez niego w wywiadach „białą tragedią”. 1873 · W zaborze pruskim rozpoczyna się polityka „Kulturkampf”. · Aleksander Świętochowski publikuje kolejny ważny artykuł, zawierający poglądy publicysty i pisarza - Praca u podstaw. · Piotr Chmielowski powiększa zbiór pism krytycznych. W artykule Utylitaryzm w literaturze wyraża swe negatywne poglądy na temat literatury romantycznej. · Józef Ignacy Kraszewski wydaje dwa ważne utwory: Hrabina Cosec oraz Morituri. · Zwolenniczka emancypacji kobiet - Eliza Orzeszkowa – ogłasza swą powieść Marta, w której opisuje zmagania młodej wdowy, wychowującej samotnie dziecko, ze światem, w którym rolą kobiety było prowadzenie domu. 1874 · Maksymilian Gierymski kończy obraz Pikieta powstańcza. 1875 · Józef Chełmoński wystawia płótno zatytułowane Babie lato. Obraz przedstawia pastwisko i leżącą młodą wiejską dziewczynę, ubraną w ukraiński strój, która wyciągniętą ręką chwyta fruwające w powietrzu pasma babiego lata. · Józef Ignacy Kraszewski publikuje utwór Brühl. 1876 · W Rzymie Henryk Siemiradzki maluje obraz olejny Pochodnie Nerona, obecnie eksponowany jest w Muzeum Narodowym w Poznaniu. · Feliks Krupiński publikuje artykuł Romantyzm i jego skutki, będący zbiorem poglądów autora. · Czołowy publicysta epoki Aleksander Świętochowski wydaje esej Dumania pesymisty. · Umiera Aleksander Fredro. · Józef Ignacy Kraszewski kończy Starą baśń, poświęconą pradziejom Polski. Akcja rozgrywa się w IX wieku, gdy miejsce księcia Popiela zajęła dynastia Piastów. · Henryk Sienkiewicz publikuje swe Listy z podróży do Ameryki. 1877 · Autor Trylogii wydaje nowelę Szkice węglem. 1878 · Jan Matejko po sześciu latach pracy oddaje widzom obraz Bitwa pod Grunwaldem. · Aleksander Świętochowski ogłasza artykuł Socjalizm i jego błędy. · Eliza Orzeszkowa publikuje powieść Meir Ezofowicz, ukazującą socjologiczny obraz małego żydowskiego miasteczka w Polsce. · Swój poetycki debiut ma Maria Konopnicka. 1879 · W Krakowie powstaje Muzeum Narodowe. · Historyk Michał Bobrzyński publikuje Dzieje Polski. · Eliza Orzeszkowa uzupełnia historię literatury książką O powieściach T. T. Jeża. · Swój jubileusz obchodzi Józef Ignacy Kraszewski. 1880 · W Krakowie ma miejsce I Zjazd Historyczny. · Eliza Orzeszkowa publikuje kolejny artykuł dotyczący problemów narodowo-społeczno-kulturowych - Patriotyzm i kosmopolityzm. · Autor Lalki oddaje do druku nowelę Anielka. · Henryk Sienkiewicz kończy nowelę Za chlebem, na podstawie której powstaje libretto do opery Konstantego Górskiego. 1881 · Czterdziestu pięciu ludzi polityki, nauki i kultury zakłada Kasę im. Józefa Mianowskiego, będącą Fundacją Popierania Nauki . · Józef Chełmoński, przedstawiciel polskiego malarstwa realistycznego kończy obraz Czwórka. · Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli realizmu, prekursor luministycznych i kolorystycznych eksperymentów w malarstwie polskim końca XIX w. Aleksander Gierymski ujawnia swój obraz Żydówka z pomarańczami. · Piotr Chmielowski oddaje do druku kolejne ważne dzieło analizujące polską literaturę. Jego tytuł brzmi Zarys literatury polskiej z ostatnich lat szesnastu. · Aleksander Świętochowski publikuje Wskazania polityczne. · Pisarka Maria Konopnicka wydaje zbiór wierszy Poezje, I seria. · Dramaturg i powieściopisarz Michał Bałucki oddaje do druku komedię Grube ryby. 1882 · Ludwik Waryński zakłada w Warszawie Wielki Proletariat, nazywany inaczej Międzynarodową Socjalno-Rewolucyjną Partią Proletariat. Jest to pierwsza polska partia robotnicza, opierająca się na założeniach marksizmu. · Jan Matejko kończy obraz Hołd pruski, przedstawiający hołd złożony przez Albrechta Hohenzollerna 10 kwietnia 1525 roku. · Powstaje „Słowo” i petersburski „Kraj”. · Henryk Sienkiewicz publikuje dwa opowiadania: Latarnik oraz Bartek Zwycięzca. 1883 · Dwudziestoletni Jacek Malczewski kończy obraz Śmierć Elenai. Dzieło nawiązuje do poematu Juliusza Słowackiego Anhelli, w którym poeta opisuje tragedię powstańców listopadowych zesłanych na Sybir. Płótno można podziwiać w Muzeum Narodowym w Krakowie. · Jan Matejko upamiętnia zwycięstwo wojsk i wodza polskiego na obrazie Sobieski pod Wiedniem. · Polskim uczonym – fizykowi Zygmuntowi Wróblewskiemu i chemikowi Karolowi Olszewskiemu udaje się skroplić powietrze. · Umiera Norwid. · Henryk Sienkiewicz publikuje pierwszą część Trylogii - Ogniem i mieczem. 1884 · We Lwowie odbywa się zjazd naukowo-literacki im. J. Kochanowskiego. · Bolesław Prus publikuje Omyłkę. · Antoni Sygietyński oddaje do druku książkę Na skałach Calvados. Jest to powieść z życia normandzkich rybaków. 1885 · Eliza Orzeszkowa kończy Dziurdziów - powieść naturalistyczną określaną mianem „studium społecznego”. · Bolesław Prus publikuje Placówkę, opartą na trzech wątkach: kolonizacja niemiecka na ziemiach polskich, życie chłopa w 2. połowie XIX wieku oraz jego walka o utrzymanie ziemi. 1886 · W zaborze pruskim powstaje Komisja Kolonizacyjna założona przez władze niemieckie, z inicjatywy Otto von Bismarcka. Jej zadaniem było wykupywanie ziemi od polskiej szlachty i chłopów oraz osadzanie na niej przybyszów z Niemiec. · Henryk Sienkiewicz wydaje drugą część cyklu Trylogia – Potop. 1887 · Powstaje warszawskie pismo „Życie”. · Umiera Józef Ignacy Kraszewski. · Eliza Orzeszkowa kończy opowieść o miłości Justyny Orzelskiej i Janka Bohatyrowicza - Nad Niemnem. 1888 · Henryk Sienkiewicz zamyka swój cykl częścią Pan Wołodyjowski. · Eliza Orzeszkowa wydaje utrzymany w kręgu psychologicznych problemów utwór Cham. · Maria Konopnicka publikuje Cztery nowele. · Gabriela Zapolska kończy utwór dramatyczny Żabusia. 1889 · Umiera Ludwik Waryński - działacz i ideolog polskiego ruchu socjalistycznego. · Henryk Sienkiewicz publikuje szkic eseistyczny O powieści historycznej. · Bolesław Prus kończy swą najsłynniejszą powieść - Lalkę. · Swój debiut tomem wierszy Poezje ma Jan Kasprowicz, późniejszy poeta, dramaturg, krytyk literacki i tłumacz, związany z naturalizmem, symbolizmem oraz ekspresjonizmem. 1890 · Zwłoki Adama Mickiewicza zostają złożone na Wawelu. 1891 · Dla uczczenia 100-lecia Konstytucji 3 Maja w Galicji zostaje założone Towarzystwo Szkoły Ludowej, organizacja stawiająca sobie za cel rozwój oświaty wśród ludu. Pierwszym prezesem został Adam Asnyk. · Stanisław Witkiewicz publikuje utwór Sztuka i krytyka u nas. · Henryk Sienkiewicz oddaje do druku powieść Bez dogmatu, będącą zapisem nieszczęśliwej miłości młodego dekadenta. · Kazimierz Tetmajer wydaje tom Poezje. · Stefan Żeromski kończy opowiadanie o losach pewnego lekarza i nauczycielki. Daje mu tytuł Siłaczka. 1892 · Powstaje PPS - polska partia polityczna o charakterze niepodległościowym, socjalistycznym i pracowniczym. · Umiera Jan Matejko. · Henryk Sienkiewicz publikuje Listy z Afryki, będące zapisem jego przemyśleń poczynionych podczas podróży. · Felicjan Faleński kończy zbiór wierszy Meandry. 1893 · Powstaje tajna, działająca we wszystkich trzech zaborach organizacja polityczna, nazwana Ligą Narodową. · We Lwowie odbywa się Wystawa Krajowa. · Władysław Podkowiński kończy swój kontrowersyjny obraz Szał uniesień. Niszczy go jednak, ponieważ odbiorcy cały czas krytykują płótno. Obraz zostaje odnowiony po śmierci Podkowińskiego, a obecnie jest własnością Muzeum Narodowego w Krakowie. · Bolesław Prus pisze powieść Emancypantki. · Gabriela Zapolska oddaje do druku cykl opowiadań Menażeria ludzka. 1894 · W zaborze pruskim powstaje Hakata, organizacja mająca na celu ostateczną germanizację ziem polskich. · Jan Styka i Wojciech Kossak kończą Panoramę racławicką, przedstawiającą bitwę pod Racławicami, w której wojska polskie pokonały rosyjskie. Płótno ma długość 114 metrów oraz wysokość 15. · Henryk Sienkiewicz publikuje Rodzinę Połanieckich. · Adam Asnyk wydaje zbiór poezji Nad głębiami. 1895 · W Galicji powstaje Stronnictwo Ludowe - polska chłopska partia polityczna. · Aleksander Gierymski kończy głośny obraz Trumna chłopska. · Stanisław Wyspiański zajmuje się polichromią w kościele Franciszkanów w Krakowie. · Stefan Żeromski publikuje nowelę Rozdzióbią nas kruki, wrony… 1896 · Publicysta Aleksander Świętochowski dzieli się poglądami w artykule Poeta jako człowiek pierwotny. · Henryk Sienkiewicz oddaje do druku powieść Quo vadis. · Bolesław Prus kończy pracę nad Faraonem. · Władysław Stanisław Reymont publikuje powieść Komediantka, napisaną na podstawie własnych teatralnych przeżyć i doświadczeń. Bohaterką jest Janka Orłowska. 1897 · Powstaje Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (endecja) z Romanem Dmowskim na czele. · Stanisław Wyspiański kończy dramat Legenda. 1898 · W Warszawie odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza. · Powstaje Politechnika Warszawska. · Adam Górski publikuje książkę Młoda Polska. · Stefan Żeromski oddaje do druku powieść Syzyfowe prace. · Stanisław Wyspiański wydaje dramat Warszawianka, będący komentarzem powstania listopadowego. · Poeta Jan Kasprowicz ujmuje swe poglądy w Krzaku dzikiej róży. Po tym tomie będzie zaliczany do kręgu symbolistów. 1899 · Stanisław Przybyszewski publikuje utwór Confiteor, głośny manifest, który zdaniem wielu zapoczątkował epokę Młodej Polski. · Stanisław Władysław Reymont kończy powieść Ziemia obiecana, na podstawie której Andrzej Wajda nakręci kilkadziesiąt lat później doskonały serial i film w gwiazdorskiej obsadzie. · Jan August Kisielewski, polski dramatopisarz, znawca i krytyk teatralny, eseista związany z kabaretem Zielonego Balonika, oddaje do druku komediodramat realistyczny Karykatury. · Lucjan Rydel pisze Zaczarowane koło - baśń dramatyczną na podstawie której Konstanty Górski komponuje poemat symfoniczny pod tym samym tytułem. 1900 · Powstaje SDKPiL (Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy) - polska marksistowska partia polityczna. · Józef Chełmoński kończy obraz Bociany. · Henryk Sienkiewicz kończy Krzyżaków. · Stefan Żeromski publikuje Ludzi bezdomnych, książkę zawierającą historię społecznika, doktora Tomasza Judyma. · Adolf Dygasiński oddaje do druku Zająca. Utwór jest uważany za szczytowe osiągnięcie naturalizmu polskiego. · Stanisław Wyspiański publikuje dramat Legion.