Motyw samotności i wyobcowania
Samotność głównego bohatera „Cierpień młodego Wertera” wynika z jego nadwrażliwości i nieprzystosowania do otaczającego świata. Artykuł analizuje trzy płaszczyzny wyobcowania: uczuciową, społeczną oraz egzystencjalną. Przedstawione sytuacje z fabuły udowadniają, że izolacja staje się bezpośrednią przyczyną tragicznego finału powieści.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Samotność tytułowego bohatera powieści Goethego nie jest dziełem przypadku. Wynika wprost z jego natury. Werter odczuwa świat z intensywnością, która całkowicie odstaje od norm jego środowiska. Tam, gdzie mieszczanieWarstwa społeczna skupiona na pracy, gromadzeniu majątku i przestrzeganiu sztywnych reguł, często krytykowana przez romantyków za brak wyższych ideałów. widzą zwykłe pole uprawne, on dostrzega krajobraz wywołujący łzy zachwytu. Przepaści między nim a otoczeniem nie da się zasypać żadną rozmową.
Wyobcowanie bohatera ma trzy warstwy. Pierwsza to izolacja uczuciowa – miłość do Lotty z góry skazana jest na porażkę, ponieważ kobieta należy do Alberta. Druga to wykluczenie społeczne, wynikające z niechęci do gry według sztywnych reguł towarzyskich. Trzecia, najgłębsza, to izolacja egzystencjalna. Werter nosi w sobie przekonanie, że żaden człowiek nie potrafi go w pełni zrozumieć.
Jak motyw się przejawia?
Ucieczka w naturę
W początkowych listach Werter opisuje swoje wędrówki po okolicach Wahlheimu z euforią przypominającą panteistycznePogląd utożsamiający Boga z naturą. Werter odczuwa boską obecność w każdym elemencie otaczającego go krajobrazu. uniesienie. Przyroda staje się dla niego jedynym bezpiecznym azylem. Drzewa i rzeki nie stawiają wymagań, nie oceniają. Ten zachwyt ma jednak drugie dno. Bohater szuka w pejzażu akceptacji, której nie potrafi znaleźć wśród ludzi. Z czasem, gdy jego stan psychiczny się pogarsza, te same widoki zaczynają go przytłaczać. Natura okazuje się jedynie lustrem jego własnej psychiki, a nie realną ucieczką od problemów.
Upokorzenie w towarzystwie arystokracji
Zatrudniony w ambasadzie młodzieniec zostaje zaproszony na kolację do hrabiego. Kiedy na miejscu zjawiają się wyżej postawieni goście, daje mu się do zrozumienia, że jego obecność jest niemile widziana. Musi opuścić salę. Nie dochodzi tu do głośnej kłótni. Zamiast tego Werter doświadcza chłodnej, uprzejmej pogardy ze strony arystokracjiNajwyższa warstwa społeczna, opierająca swoją pozycję na urodzeniu i majątku, pilnie strzegąca dostępu do swojego grona.. Ten incydent brutalnie uświadamia mu, że społeczeństwo opiera się na bezwzględnych hierarchiach. On sam do tego systemu nie pasuje i nie zamierza się do niego nagiąć.
Monolog w formie listów
Sama forma powieści epistolarnejUtwór literacki zbudowany z listów wymienianych między bohaterami lub pisanych przez jedną postać. potęguje wrażenie osamotnienia. Werter regularnie pisze do swojego przyjaciela Wilhelma, relacjonując najdrobniejsze drgnienia własnej duszy. Adresat pozostaje jednak niemal całkowicie niemy. Jego rzadkie odpowiedzi brzmią jak chłodne próby racjonalizowania problemów. Werter tak naprawdę nie prowadzi dialogu. Wygłasza monolog skierowany w próżnię. Im bardziej dramatyczne stają się jego wyznania, tym wyraźniej widać brak kogoś, kto potrafiłby udzielić mu realnego wsparcia.
Wybór formy listów to celowy zabieg Goethego. Pozwala czytelnikowi wejść bezpośrednio w umysł bohatera, odcinając go od obiektywnego spojrzenia z zewnątrz. Widzimy świat wyłącznie przez pryzmat skrajnych emocji Wertera.
Funkcja motywu
Izolacja bohatera nie służy jedynie budowaniu nastroju. To główny argument całej powieści. Goethe udowadnia, że ponadprzeciętna wrażliwość staje się dla jednostki wyrokiem. Świat przedstawiony w utworze nie jest celowo okrutny. Jest po prostu obojętnym mechanizmem, który miażdży wewnętrzne rozedrganie człowieka.
Motyw ten niesie ze sobą silny ładunek krytyczny. Opublikowana w 1774 roku powieść wpisuje się w nastroje preromantyczneNurt zapowiadający nadejście romantyzmu, skupiony na uczuciach, naturze, melancholii i buncie jednostki., uderzając w oświeceniowyEpoka literacka i kulturowa kładąca nacisk na rozum, logikę, empiryzm oraz użyteczność społeczną. kult rozumu i porządku. Werter odmawia bycia trybikiem w społecznej maszynie. Odrzuca konwenanse i pragmatykę, za co płaci najwyższą cenę.
Śmierć Wertera nie jest nagłym impulsem. To starannie zaplanowany finał procesu izolacji, który toczył bohatera od pierwszej strony powieści.
Samobójstwo domyka ten wątek z bezwzględną logiką. Śmierć stanowi ostateczny akt wyobcowania. Bohater opuszcza rzeczywistość, która nigdy nie zaoferowała mu bezpiecznego miejsca. Pożyczone pistolety i chłodna kalkulacja ostatnich chwil udowadniają, że samotność zabiła go na długo przed pociągnięciem za spust.