Epistolarna forma powieści
„Cierpienia młodego Wertera” to klasyczny przykład powieści epistolarnej, w której narrację prowadzono niemal wyłącznie z perspektywy głównego bohatera. Zbiór datowanych listów, adresowanych głównie do przyjaciela Wilhelma, ukazuje intymny zapis postępującego załamania psychicznego postaci. Subiektywną relację uzupełnia klamra kompozycyjna w postaci obiektywnego komentarza fikcyjnego wydawcy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Powieść w listach – kto do kogo pisze?
Johann Wolfgang von Goethe ukształtował swoje dzieło jako powieść epistolarnąUtwór epicki skonstruowany w formie listów wymienianych między bohaterami lub pisanych przez jedną postać.. Odbiorcą zdecydowanej większości wiadomości jest Wilhelm – przyjaciel głównego bohatera. Werter wysyła zaledwie trzy listy do ukochanej Lotty oraz jeden do jej narzeczonego, Alberta. W tekście pojawia się również fragment osobistego pamiętnika bohatera. Taki zabieg pozwala czytelnikowi wejść w rolę powiernika najskrytszych tajemnic.
Ramy czasowe i kompozycja utworu
Wszystkie listy są precyzyjnie datowane, co nadaje historii pozory autentyczności. Utwór dzieli się na dwie księgi. Pierwsza obejmuje korespondencję od 4 maja do 10 września 1771 roku. Druga księga zawiera listy z okresu od 20 października 1771 roku do 9 grudnia 1772 roku.
W drugiej części powieści pojawiają się także fragmenty Pieśni Osjana, które Werter czyta Lotcie podczas ich ostatniego, dramatycznego spotkania.
„Pieśni Osjana” to rzekome tłumaczenie staroceltyckich eposów, wydane przez Jamesa Macphersona. Utwór ten stał się manifestem nadchodzącego romantyzmu, a jego mroczny, melancholijny nastrój idealnie rezonuje z tragicznym finałem losów Wertera.
Emocje zamiast konwenansów
Korespondencja Wertera zrywa z chłodnym, uporządkowanym wzorcem epistolografiiSztuka pisania listów, obejmująca zbiory zasad kompozycyjnych i stylistycznych charakterystycznych dla danej epoki. epoki oświecenia. Zamiast sztywnych formuł grzecznościowych, listy często rozpoczynają się od gwałtownego okrzyku lub głębokiej refleksji filozoficznej. Dopiero w dalszej części bohater przechodzi do opisu bieżących wydarzeń.
Forma wiadomości płynnie dostosowuje się do stanu psychicznego nadawcy. Znajdziemy tu długie, poetyckie opisy natury, drobiazgowe relacje z codziennych spotkań, ale też urywane zdania i pytania retoryczne dyktowane rozpaczą. Mimo skrajnego subiektywizmu, ta jednostronna relacja buduje pełny obraz świata przedstawionego. Czytelnik otrzymuje plastyczny zarys postaci pierwszo- i drugoplanowych oraz wyraźny koloryt epoki – czyli wszystko, czego wymaga się od tradycyjnej narracji.
Rola „Wydawcy”
Zbiór prywatnych zapisków został ujęty w specjalną klamrę kompozycyjnąZabieg literacki polegający na rozpoczęciu i zakończeniu utworu tym samym motywem, sceną lub perspektywą narratora.. Na początku powieści pojawia się krótka nota fikcyjnego „wydawcy”. Informuje on czytelnika, że zebrał wszystkie dostępne materiały dotyczące życia i śmierci Wertera. Ten sam narrator powraca w końcowej części zatytułowanej Wydawca do czytelnika.
Epicki, chłodny opis ostatnich dni samobójcy przeplata się tam z ostatnimi dokumentami: listami z 12, 14 i 20 grudnia 1772 roku oraz pożegnalną wiadomością do Lotty. Narrator ingeruje w tekst również wcześniej, umieszczając w nim przypisy objaśniające. Zderzenie gorączkowych wyznań bohatera z suchą relacją wydawcy potęguje tragizm finału.