Cierpienia młodego Wertera - konteksty
Powieść Johanna Wolfganga von Goethego jest głęboko zakorzeniona w osobistych doświadczeniach autora oraz realiach osiemnastowiecznych Niemiec. Zrozumienie okoliczności powstania utworu pozwala dostrzec w nim precyzyjny zapis nastrojów całej epoki. Konteksty biograficzne i historycznoliterackie tłumaczą fenomen dzieła, które zdefiniowało nowy typ bohatera i wywołało w Europie falę naśladownictwa.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Geneza dzieła
Goethe napisał swoją najsłynniejszą powieść w 1774 roku w zaledwie kilka tygodni. Tworzył w ogromnym napięciu, przelewając na papier świeże, bolesne doświadczenia. Bezpośrednim impulsem do pracy były dwa dramatyczne wydarzenia. Pierwszym z nich była nieszczęśliwa miłość pisarza do Charlotty Buff, narzeczonej jego przyjaciela Johanna Christiana Kestnera.
Drugim wstrząsem okazało się samobójstwo znajomego, Karla Wilhelma Jerusalema. Mężczyzna zastrzelił się z powodu odrzuconego uczucia do zamężnej kobiety. Goethe połączył oba te wątki w spójną fikcję literackąWłaściwość świata przedstawionego polegająca na tym, że jest on tworem wyobraźni autora, nawet jeśli opiera się na faktach.. Błyskawiczne tempo pisania tłumaczy niezwykłą intensywność emocjonalną i pozornie chaotyczną, szczerą narrację.
Książka ukazała się nakładem lipskiego wydawcy i natychmiast stała się europejskim bestsellerem. Wywołała zjawisko nazwane później „efektem Wertera” – falę naśladownictwa, która w skrajnych przypadkach prowadziła młodych ludzi do odbierania sobie życia.
Autobiografizm
Związek między życiem Goethego a fabułą utworu jest wyjątkowo ścisły. Powieściowa Lotta to literacki portret Charlotty Buff, natomiast Albert stanowi odpowiednik Kestnera. Tragiczny finał opiera się na okolicznościach śmierci Jerusalema. W rzeczywistości to Kestner pożyczył Jerusalemowi pistolety, z których tamten odebrał sobie życie.
Sam pisarz zmagał się w tym okresie z głęboką depresją i myślami samobójczymi. Przelanie tych emocji na papier zadziałało jak terapeutyczne katharsisZ greckiego „oczyszczenie”. Rozładowanie silnych emocji (np. litości i trwogi) u czytelnika pod wpływem dzieła sztuki.. Dzięki temu listy Wertera brzmią jak autentyczny dokument ludzkiej duszy, a nie sztuczna stylizacja.
Goethe nigdy w pełni nie utożsamiał się z postawą swojego bohatera. Zdecydowanie dystansował się od samobójstwa jako rozwiązania problemów. Rozumiał jednak doskonale mechanizmy psychologiczne, które do niego prowadzą. Przez całe późniejsze życie autor odnosił się do swojego młodzieńczego dzieła z dużą ambiwalencją.
Rozwiń: Autobiograficzny charakter powieści (czas czytania: 0 min)Sturm und Drang
„Cierpienia młodego Wertera” to najsłynniejsze dzieło niemieckiego ruchu literackiego Sturm und DrangOkres w literaturze niemieckiej (ok. 1767–1785) poprzedzający romantyzm. Odrzucał racjonalizm oświecenia na rzecz uczucia, buntu i indywidualizmu., czyli „okresu burzy i naporu”. Twórcy tego nurtu sprzeciwiali się sztywnym regułom oświeceniowego racjonalizmu. Stawiali na skrajny indywidualizm, wolność jednostki i potęgę nieskrępowanych uczuć.
Werter jest modelowym przykładem bohatera tej epoki. Kieruje się w życiu wyłącznie sercem, odrzuca konwenanse społeczne i buntuje się przeciwko mieszczańskiej moralności. Jego nadwrażliwość zderza się z brutalną rzeczywistością, co nieuchronnie prowadzi do tragedii. Powieść Goethego zdefiniowała ten wzorzec postawy, torując drogę dla późniejszej literatury romantycznej w całej Europie.
Nazwa ruchu „Sturm und Drang” pochodzi od tytułu dramatu Friedricha Maximiliana Klingera. Nurt ten przygotował grunt pod europejski romantyzm, wprowadzając do literatury motyw buntu przeciwko feudalnym podziałom klasowym.