Odbiór dzieła
Wydanie powieści Johanna Wolfganga von Goethego w 1774 roku wywołało w Europie bezprecedensowe zjawisko społeczne, znane jako gorączka werterowska. Młodzi ludzie masowo naśladowali ubiór i zachowanie głównego bohatera, a fala samobójstw wstrząsnęła ówczesną opinią publiczną. Do Polski utwór dotarł ze sporym opóźnieniem, jednak wywarł ogromny wpływ na kształtowanie się rodzimego romantyzmu i postawy wykreowane przez Adama Mickiewicza.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Wybuch gorączki werterowskiej
Ukazanie się „Cierpień młodego Wertera” w 1774 roku wstrząsnęło rynkiem czytelniczym. Kroniki w Niemczech nigdy wcześniej nie odnotowały tak gigantycznego sukcesu literackiego. Popyt był tak ogromny, że jeszcze w tym samym roku wydawca musiał dwukrotnie wznawiać nakład. Powieść błyskawicznie zyskała oddźwięk u czytelników, inspirując liczne recenzje oraz utwory muzyczne.
Szybko narodziła się gorączka werterowskaZjawisko socjologiczne z końca XVIII wieku polegające na masowym naśladowaniu stylu życia, ubioru i zachowań tytułowego bohatera powieści Goethego.. Młodzi mężczyźni masowo kopiowali styl głównego bohatera, zakładając niebieskie fraki i żółte kamizelki. Dziewczęta z kolei naśladowały Lottę, nosząc białe suknie ozdobione różowymi kokardami. Wizerunki postaci z powieści stały się elementem ówczesnej popkultury – pojawiały się na porcelanie, obrazkach i haftach.
Czytelnicy masowo pielgrzymowali do miejsc opisanych w książce, a także na grób Karla Wilhelma Jerusalem. Był to znajomy Goethego, którego tragiczne samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości stało się bezpośrednią inspiracją dla finału powieści.
Zjawisko to miało również swoją mroczną stronę. Czytelnicy przejmowali nie tylko modę, ale też sposób bycia postaci, co dało początek postawie znanej jako werteryzmPostawa życiowa charakteryzująca się wybujałą uczuciowością, poczuciem bezcelowości życia, melancholią i buntem przeciwko normom społecznym.. Serię samobójstw, do których doszło w tamtym czasie, powszechnie uznano za naśladownictwo czynu Wertera. Opinię publiczną ogarnęło oburzenie, a odpowiedzialnością za te tragedie obarczano samego autora.
Międzynarodowy fenomen i przekłady
Era werteryzmu błyskawicznie przekroczyła granice Niemiec. Tytułowy bohater dołączył do panteonu uniwersalnych symboli literackich, stając się postacią równie rozpoznawalną co Hamlet czy Don Kichot. Powieść przyniosła Goethemu międzynarodową sławę i ugruntowała jego pozycję w europejskiej literaturze.
Wydawcy z innych krajów natychmiast zareagowali na sukces dzieła. Chronologia pierwszych tłumaczeń pokazuje tempo, w jakim powieść podbijała Europę:
- 1775 rok – ukazuje się przekład francuski.
- 1779 rok – powieść trafia na rynek angielski, gdzie w krótkim czasie doczekała się aż 11 wydań.
- 1781 rok – pojawia się tłumaczenie włoskie.
Z biegiem lat „Cierpienia młodego Wertera” przetłumaczono na niemal wszystkie języki świata.
Opóźniony odbiór w Polsce
Na ziemie polskie dzieło Goethego dotarło stosunkowo późno. Pierwsze pełne tłumaczenie, którego autorem był Kazimierz Brodziński, ukazało się dopiero w 1822 roku. Ze względu na to kilkudziesięcioletnie opóźnienie, książka nie wywołała nad Wisłą tak gwałtownego zamieszania społecznego i fali samobójstw jak w Europie Zachodniej.
Mimo braku histerycznych reakcji, powieść ukształtowała wyobraźnię polskich twórców. Doskonale znał ją Adam Mickiewicz. To właśnie z dzieła Goethego czerpał inspirację, tworząc postać Gustawa w IV części „Dziadów”. Polski twórca nadał swojemu protagoniście wyraźne cechy, którymi charakteryzuje się klasyczny bohater werterycznyTyp bohatera romantycznego, który jest nadwrażliwy, wyalienowany, skupiony na własnych przeżyciach wewnętrznych i nieszczęśliwie zakochany., wprowadzając ten model do kanonu rodzimej literatury.