Interpretacja motta Dżumy
Motto otwierające „Dżumę” Alberta Camusa pochodzi z „Dziennika roku zarazy” Daniela Defoe i stanowi klucz do odczytania powieści. Ten krótki cytat informuje czytelnika, że dzieło jest parabolą, a opisaną w nim epidemię należy traktować jako metaforę zła, wojny czy absurdu ludzkiego losu. Francuski pisarz zaczerpnął od brytyjskiego twórcy nie tylko samą sentencję, ale również konkretne motywy związane z izolacją i zachowaniem zamkniętej społeczności.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Powieść Alberta Camusa otwiera cytat:
„Jest rzeczą równie rozsądną ukazać jakiś rodzaj uwięzienia przez inny, jak ukazać coś, co istnieje rzeczywiście, przez coś innego, co nie istnieje”.
Słowa te pochodzą z „Dziennika roku zarazy” autorstwa Daniela DefoeAngielski pisarz i prekursor dziennikarstwa, autor słynnego „Przypadków Robinsona Kruzoe”.. Ten wybitny brytyjski publicysta opublikował swoje dzieło w 1722 roku. Książka stanowiła zbeletryzowaną relacjęNadanie tekstowi nieliterackiemu (np. dokumentowi, reportażowi) formy literackiej, fabularnej. świadków wielkiej epidemii, która spustoszyła Londyn w 1665 roku.
Klucz do odczytania powieści
Wybór tego konkretnego fragmentu to wyraźna wskazówka interpretacyjna. Camus od pierwszych stron sugeruje, że „Dżuma” jest paraboląUtwór, w którym przedstawione postacie i zdarzenia nie są ważne same w sobie, lecz służą przekazaniu głębszych, uniwersalnych prawd moralnych.. Opisanych w niej wydarzeń nie należy odczytywać wyłącznie dosłownie. W latach czterdziestych XX wieku w algierskim Oranie nie wybuchła żadna prawdziwa epidemia dżumy. O ile Defoe oparł swoją relację na autentycznych faktach historycznych, o tyle francuski noblista stworzył fikcyjną sytuację, by przekazać głębsze przesłanie etyczne i filozoficzne.
Słowo „uwięzienie” z motta odnosi się bezpośrednio do sytuacji Francuzów podczas II wojny światowej. Camus pisał „Dżumę” w czasie okupacji hitlerowskiej, a zamknięcie Oranu i walka z niewidzialnym wrogiem to literackie odzwierciedlenie działań francuskiego ruchu oporu (Résistance).
Zgodnie z mottem, autor ukazuje „jakiś rodzaj uwięzienia przez inny”. Epidemia śmiertelnej choroby staje się tu pojemną metaforą. Obrazuje doświadczenie wojny i okupacji, ale też zło tkwiące w człowieku, samotność, izolację oraz absurd ludzkiego istnienia. Czytelnik zyskuje świadomość, że losy mieszkańców Oranu mają wymiar uniwersalny i ponadczasowy.
Inspiracje dziełem Defoe
Związki „Dżumy” z dziełem Defoe wykraczają poza sam cytat otwierający powieść. Camus w trakcie pracy nad książką wielokrotnie sięgał do „Dziennika roku zarazy” i czerpał z niego konkretne rozwiązania fabularne. Zapożyczył między innymi motyw straży pilnujących bram zamkniętego miasta, uniemożliwiających ucieczkę.
Obaj pisarze skupili się na psychologii tłumuDziedzina badająca zachowania ludzi w dużych zbiorowościach, gdzie jednostki często tracą racjonalność na rzecz instynktów i emocji grupowych.. Analizowali skrajnie różne reakcje obywateli na śmiertelne zagrożenie oraz ich próby przystosowania się do przymusowej izolacji. Francuski twórca przeniósł jednak te mechanizmy w realia XX wieku. Wprowadził do narracji nowoczesne środki komunikacji: telefon, telegraf i radio. Ukazał też odmienne postawy moralne, dostosowane do współczesnej mu laickiej wizji świata, w której człowiek musi sam nadać sens swojemu cierpieniu.