Motyw pracy i codziennego obowiązku w Dżumie
W „Dżumie” Alberta Camusa codzienna, żmudna praca stanowi jedyną skuteczną formę buntu przeciwko absurdowi i nieuchronności śmierci. Wykonywanie swoich obowiązków bez oczekiwania na nagrodę staje się dla mieszkańców zamkniętego miasta fundamentem ludzkiej solidarności. Powieść ukazuje, że w obliczu ekstremalnego zagrożenia to nie heroiczne zrywy, lecz cicha i systematyczna użyteczność pozwala zachować godność.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W zamkniętym z powodu epidemii OranieAlgierskie miasto portowe, w którym toczy się akcja powieści Camusa. praca traci swój zwykły, ekonomiczny wymiar. Staje się jedyną racjonalną odpowiedzią na absurdW filozofii egzystencjalnej: poczucie braku z góry określonego sensu ludzkiego życia i niezrozumiałości świata. sytuacji, w której znaleźli się bohaterowie. Kiedy choroba odbiera ludziom nadzieję i plany na przyszłość, uparte wykonywanie codziennych obowiązków pozwala zachować resztki normalności. Najlepiej obrazuje to postawa doktora Bernarda Rieux. Lekarz przyjmuje pacjentów od świtu do nocy, ryzykując własnym życiem.
Nie kieruje nim jednak wzniosły heroizm ani wiara w ostateczne zwycięstwo nad zarazą. Rieux traktuje leczenie jako zwykłą uczciwość – po prostu wykonuje swój zawód. Ta postawa odziera walkę ze złem z niepotrzebnego patosu, sprowadzając ją do konkretnego, fizycznego wysiłku.
Wszystko to nie ma nic wspólnego z bohaterstwem. Chodzi o uczciwość. [...] W moim przypadku polega ona na wykonywaniu mojego zawodu.
Jak motyw się przejawia?
Formacje sanitarne i cichy opór
Kiedy epidemia zbiera największe żniwo, Jean Tarrou wychodzi z inicjatywą stworzenia ochotniczych oddziałów sanitarnych. Ludzie zgłaszają się do wyczerpujących zadań: transportują chorych, dezynfekują domy i pilnują kwarantanny. Robią to mechanicznie, bez wielkich przemówień i oczekiwania na oklaski. Tarrou notuje w swoich zapiskach, że dbanie o higienę i porządek to jedyny sposób na walkę z zarazą. Praca w oddziałach wykracza poza indywidualny interes, stając się wyrazem głębokiej empatii i niezgody na cierpienie innych.
Cyzelowanie jednego zdania
Urzędnik miejski Joseph Grand uosabia obowiązkowość w najbardziej mrówczej, niemal niedostrzegalnej formie. Po godzinach spędzonych w magistracieMiejski organ władzy wykonawczej, odpowiednik dzisiejszego urzędu miasta., każdego wieczoru siada przy biurku, by poprawiać pierwsze zdanie swojej wymarzonej powieści o wytwornej amazonce. Szuka idealnego brzmienia, nieustannie skreśla i zaczyna od nowa.
Słynne zdanie Granda w najpopularniejszym polskim przekładzie Joanny Guze brzmi: „Pewnego pięknego poranka majowego wytworna amazonka na wspaniałej kasztance jechała ukwieconymi alejami Lasku Bulońskiego”. Grand nigdy nie wyszedł poza ten jeden fragment, co czyni go postacią tragiczną, a zarazem komiczną.
Nawet gdy sam zapada na dżumę i cudem unika śmierci, po wyzdrowieniu natychmiast wraca do swoich notatek. Ta z pozoru groteskowa i bezcelowa praca symbolizuje wierność samemu sobie i upór, którego nie potrafi złamać żadna zewnętrzna katastrofa.
Rezygnacja z ucieczki
Dziennikarz Raymond Rambert początkowo traktuje pobyt w Oranie jako pomyłkę. Za wszelką cenę próbuje nielegalnie wydostać się z miasta, by wrócić do ukochanej w Paryżu. Kiedy po wielu tygodniach starań wreszcie zyskuje szansę na ucieczkę, w ostatniej chwili z niej rezygnuje. Decyduje się dołączyć do oddziałów sanitarnych. Tłumaczy, że wstydziłby się być szczęśliwym w pojedynkę, podczas gdy inni walczą o przetrwanie. Codzienna praca ramię w ramię z mieszkańcami wciąga go w sieć międzyludzkiej solidarnościPoczucie wspólnoty i współodpowiedzialności, kluczowa wartość w filozofii Alberta Camusa. silniej niż początkowy egoizm.
Funkcja motywu
W egzystencjalnejNurt filozoficzny zakładający, że człowiek sam tworzy sens swojego życia poprzez wolne wybory i ponoszenie za nie odpowiedzialności. wizji świata wykreowanej przez Camusa tradycyjne systemy wartości i religijne wyjaśnienia zawodzą. Wobec ślepej, losowej śmierci jedynym etycznym fundamentem pozostaje konkretne działanie. Praca nie gwarantuje ocalenia, ale daje człowiekowi poczucie sprawczości i pozwala zachować czyste sumienie. Narrator wyraźnie wartościuje postawy ludzkie, zestawiając pracujących z tymi, którzy próbują ubić interes na tragedii. Doskonałym tłem dla cichych bohaterów jest Cottard – rentierOsoba utrzymująca się z dochodów płynących od posiadanego kapitału, nieruchomości lub papierów wartościowych, niepracująca zawodowo., który traktuje epidemię jako okazję do czarnorynkowych spekulacji i unikania wymiaru sprawiedliwości.
Ostatecznie motyw ten zamienia utwór w uniwersalną parabolęGatunek literatury moralistycznej, w którym przedstawione postacie i zdarzenia służą przekazaniu uniwersalnej prawdy. o ludzkiej kondycji. Dżuma to nie tylko choroba zakaźna, ale każde zło, wojna czy totalitaryzm. Recepta na przetrwanie takich kryzysów okazuje się brutalnie prosta: trzeba wstawać rano i robić swoje. Wysiłek ten ma sens nie dlatego, że odmieni losy świata, ale dlatego, że chroni przed upadkiem człowieczeństwa.