Człowiek w sytuacji granicznej – heroizm czy upadek? Rozważania na podstawie Dżumy Alberta Camusa.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Temat i teza
Temat: Człowiek w sytuacji granicznej – heroizm czy upadek? Rozważania na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa.
Teza: Sytuacja graniczna, jaką jest epidemia, nie przekreśla człowieczeństwa, lecz ujawnia jego najgłębsze pokłady. Zagrożenie wyzwala różne postawy, jednak większość bohaterów odnajduje sens w buncie przeciwko absurdowi oraz w codziennej solidarności.
Ekstremalne doświadczenia, takie jak wojna, więzienie czy epidemia, od zawsze zmuszały do zadania pytania o prawdziwą naturę człowieka. Albert Camus w swojej paraboliUtwór o charakterze przypowieści, w którym przedstawione wydarzenia mają ukryty, uniwersalny sens moralny lub filozoficzny. z 1947 roku zamyka mieszkańców OranuMiasto portowe w Algierii (wówczas kolonii francuskiej), w którym rozgrywa się akcja powieści Camusa., tworząc swoiste laboratorium ludzkich reakcji na śmierć i izolację. Zachowania bohaterów rozpinają się między poświęceniem a upadkiem moralnym. Wymowa powieści pozostaje jednak jasna: heroizm, rozumiany jako wytrwałe trwanie przy innych, ostatecznie zwycięża. Tę perspektywę potwierdzają losy Raymonda Ramberta, milczące bohaterstwo Josepha Granda oraz postawa Cottarda, stanowiąca negatywny punkt odniesienia.
Najbardziej dynamiczną ilustracją zmagań z sytuacją granicznąPojęcie z filozofii egzystencjalnej oznaczające momenty skrajne (śmierć, cierpienie, wina), w których człowiek uświadamia sobie swoją wolność i odpowiedzialność. jest historia Raymonda Ramberta. Ten paryski dziennikarz zostaje uwięziony w mieście przez przypadek. Jego pierwsza reakcja jest całkowicie naturalna. Pragnie wrócić do ukochanej kobiety, stawiając prawo do prywatnego szczęścia ponad zbiorową odpowiedzialność. Przez długi czas traktuje epidemię jako cudzą wojnę, nawiązuje kontakty z przemytnikami i organizuje nielegalną ucieczkę. Kiedy wreszcie zdobywa możliwość opuszczenia miasta, dobrowolnie z niej rezygnuje. Wyznaje doktorowi Rieux:
Wstydziłbym się być szczęśliwym sam jeden.Rambert zostaje, by walczyć w oddziałach sanitarnychOchotnicze grupy organizowane przez Tarrou, zajmujące się izolacją chorych, transportem zwłok i utrzymaniem porządku w zadżumionym mieście.. Jego przemiana dojrzewa powoli pod wpływem obserwacji Rieux i Tarrou, którzy po prostu wykonują swoją pracę. Camus udowadnia tym samym, że człowiek nie musi być z góry gotowy na bohaterstwo. Wystarczy, że w decydującym momencie podejmie właściwą decyzję.
Obok Ramberta staje Joseph Grand, postać z pozoru całkowicie marginalna. Ten skromny urzędnik miejski przez całe życie nie potrafi dokończyć pierwszego zdania swojej powieści, a w życiu osobistym mierzy się z bólem po odejściu żony. To właśnie on w oczach doktora Rieux uosabia prawdziwego bohatera. Grand nie wygłasza wzniosłych przemówień. Skrupulatnie prowadzi statystyki ofiar zarazy i pracuje w wolontariacie sanitarnym. Jego heroizm ma wymiar niemal biurokratyczny. Polega na rzetelnym zapisywaniu liczb i codziennym pojawianiu się tam, gdzie brakuje rąk do pracy. Prawdziwe człowieczeństwo objawia się tu w małym, powtarzalnym wysiłku. Grand po prostu wstaje rano i robi swoje, odrzucając romantyczne mity o spektakularnych czynach.
Postawa Granda i Rieux to literacka realizacja filozofii absurdu Camusa. Według pisarza świat jest pozbawiony wyższego sensu (jest absurdalny), ale człowiek zachowuje godność właśnie poprzez bunt przeciwko temu absurdowi – czyli poprzez solidarną pracę i pomoc innym, nawet jeśli ostatecznie wszyscy podlegamy śmierci.
Można postawić zarzut, że powieść idealizuje ludzi w obliczu kryzysu, przemilczając skalę moralnego upadku. Losy Cottarda całkowicie przeczą takiej interpretacji. Ten tajemniczy rentier tuż przed wybuchem epidemii próbował popełnić samobójstwo z lęku przed aresztowaniem. Kiedy dżuma odcina miasto od świata, Cottard nagle rozkwita. W stanie wyjątkowym znika prawo, a wraz z nim dawne winy. Mężczyzna bogaci się na przemycie i handlu na czarnym rynkuNielegalny obrót towarami, często rozwijający się w czasach kryzysów, wojen lub epidemii, gdy brakuje podstawowych produktów.. Zbiorowe nieszczęście traktuje jako doskonałą okazję do zysku. Gdy zaraza ustępuje, wpada w szaleństwo i zaczyna strzelać do przechodniów. Powrót normalności oznacza dla niego powrót odpowiedzialności karnej. Sytuacja graniczna wydobywa z niego ukryty egoizm. Oportunista istnieje w tej powieści jako przestroga, a nie jako typowy portret człowieka pod presją.
Lektura „Dżumy” prowadzi do wniosku, który łączy pesymizm z głęboką wiarą w człowieka. Sytuacja graniczna obnaża ludzką naturę, ale nie skazuje nikogo z góry na heroizm ani na upadek. Zaraza to egzystencjalnaKierunek filozoficzny badający los jednostki, jej wolność, samotność i konieczność dokonywania wyborów w świecie pozbawionym odgórnego sensu. próba ujawniająca wolność wyboru. Rieux leczy z poczucia obowiązku. Grand prowadzi statystyki, bo ktoś musi to robić. Rambert zostaje z powodu wstydu przed ucieczką. Te postawy łączy bunt przeciwko złu poprzez działanie i solidarność. Camus, pisząc swoją powieść tuż po II wojnie światowejDżuma jest powszechnie odczytywana jako alegoria faszyzmu i okupacji hitlerowskiej podczas II wojny światowej., wiedział, że człowiek potrafi być zarówno oprawcą, jak i sprawiedliwym. Ostateczny wybór zawsze należy do jednostki.
Komentarz
Powyższa rozprawka stanowi wzorcowy przykład realizacji tematu maturalnego. Autorska teza jest precyzyjna i znajduje pełne pokrycie w dobranej argumentacji. Tekst zachowuje trójdzielną kompozycję, a każdy akapit rozwinięcia opiera się na schemacie: argument, przykład z lektury, wniosek cząstkowy. Wprowadzenie kontrargumentu (postać Cottarda) i jego zgrabne odrzucenie świadczy o dojrzałości analitycznej. Egzaminator doceni również płynne przejścia między akapitami oraz poprawne użycie terminologii literackiej.