klp.pl„Oczy panny Aleksandry spoczęły błyskawicą na twarzy Kmicica, a potem znów wbiły się w ziemię; przez ten czas jednak zdołała panienka dojrzeć płową jak żyto, mocno podgoloną czuprynę, smagłą cerę, siwe oczy bystro przed się patrzące, ciemny wąs i twarz młodą, orlikowatą, a wesołą i junacką”.
Początkowe zachowanie Kmicica mocno odbiega od klasycznych wyobrażeń o rycerskich cnotach. Gwałtowność, skłonność do awantur, brak poszanowania prawa i bujny temperament nie przypominają powściągliwości średniowiecznego Rolanda. Andrzej ma na sumieniu poważne skazy. Noc pełna rozpusty i strzelanie do portretów przodków Billewiczów w Lubiczu pokazują jego mroczną stronę. Z czasem jednak udowadnia swoją bezinteresowność i szlachetność.
Najważniejszym sprawdzianem rycerza jest waleczność w obronie ojczyzny. Kmicic zdaje ten egzamin celująco. Mimo klęsk i naznaczenia jego nazwiska piętnem zdrady po układach w KiejdanachUkład w Kiejdanach Porozumienie z 1655 roku, w którym Janusz i Bogusław Radziwiłłowie oddali Litwę pod protekcję króla Szwecji., nie przestaje walczyć dla Rzeczypospolitej. Bitwa to jego żywioł. Możliwość poświęcenia życia uważa za najwyższy zaszczyt. Widać to doskonale podczas obrony Jasnej GóryJasna Góra Klasztor paulinów w Częstochowie, którego obrona w 1655 roku urosła do rangi symbolu oporu przeciwko Szwedom. i brawurowego wysadzenia szwedzkiego działa:
„Kmicic nie tylko był człowiek odważny, lecz i zuchwały. Myśl rozsadzenia olbrzymiej kolumbrynyKolumbryna Ciężkie działo oblężnicze używane od XV do XVII wieku, charakteryzujące się długą lufą. radowała do głębi jego duszę, nie tylko jako bohaterstwo, nie tylko jako niepożyta dla oblężonych przysługa, ale jako okrutna psota wyrządzona Szwedom. Wyobrażał sobie: jak się przerażą, jak Miller będzie zębami zgrzytał, jak będzie poglądał w niemocy na owe mury, i chwilami śmiech pusty go brał. I jak sam poprzednio mówił: nie doznawał żadnej rzewliwości ni strachów, ni niepokojów, ani mu do głowy nie przychodziło na jak straszne sam naraża się niebezpieczeństwo. Szedł tak, jak idzie żak do cudzego ogrodu szkodę w jabłkach czynić. Przypomniały mu się dawne czasy, kiedy to Chowańskiego podchodził i nocami wkradał się do trzydziestotysięcznego obozu w dwieście takich jak sam zabijaków”.
Sienkiewiczowski model rycerza w „Potopie” różni się od średniowiecznego ideału. Pisarz połączył klasyczne cnoty z typowo sarmackimSarmatyzm Ideologia i styl życia polskiej szlachty, opierająca się na micie o pochodzeniu od starożytnego ludu Sarmatów. temperamentem. Kmicic to rycerz ułomny, który musi odpokutować swoje winy, co czyni go postacią znacznie bardziej psychologiczną i bliską czytelnikowi niż nieskazitelni bohaterowie dawnych eposów.
Prawdziwy rycerz musi wyróżniać się mistrzostwem w rzemiośle wojennym. Kmicic perfekcyjnie włada szablą, wyśmienicie jeździ konno i nie czuje strachu na polu bitwy. Dzięki temu zyskuje szacunek podwładnych, a nawet rozjuszonej ordy tatarskiejOrda tatarska Koczownicze plemiona tatarskie, które w XVII wieku często brały udział w walkach na ziemiach Rzeczypospolitej jako sojusznicy lub wrogowie..
Bohater nigdy nie traci wiary w Opatrzność. Ufa boskim wyrokom, nawet po odkryciu spisku Radziwiłłów. Udział we mszy świętej daje mu oczyszczenie i siłę do dalszej walki. Swoje cierpienia i wyrzeczenia traktuje jako pokutę:
„Ty się, Panie, nie dziwuj, że mi żal, bom był w wilię szczęśliwości mojej. Ale niech już tak będzie, jak Ty rozporządzisz! (…) Niechże mi wszystko będzie policzone za to, żem księcia Bogusława oszczędził, nad czym płakała ojczyzna. Widzisz tera, Panie, że to była ostatnia moja prywata. Już więcej nie będę, Ojcze miłościwy”.
Po przyjęciu nazwiska BabiniczBabinicz Przybrane nazwisko Kmicica, używane przez niego w celu ukrycia tożsamości po oskarżeniach o zdradę. staje się jeszcze lepszym żołnierzem. Rezygnuje z osobistego szczęścia. Zgłasza się do straceńczych misji. Wykazuje się przy tym sprytem i żołnierską dumą. Woli zginąć w pojedynku z Michałem Wołodyjowskim, niż stać się obiektem kpin. Lista jego zasług rośnie z każdym miesiącem wojny. Ratuje króla Jana Kazimierza w górskim wąwozie, broni klasztoru częstochowskiego i ocala wojska konfederackieKonfederacja tyszowiecka Związek zbrojny zawiązany w 1655 roku w Tyszowcach przeciwko Szwedom, zrzeszający wierne królowi polskiemu wojsko i szlachtę. przed zemstą Radziwiłła.
Zgodnie z etosem, rycerz pozostaje wierny jednej damie serca. Uczucie do Oleńki napędza działania Kmicica. Choć wojenna zawierucha i polityczne spiski ciągle ich rozdzielają, Andrzej zawsze o niej pamięta. Oczyszczenie splamionego imienia przed narzeczoną staje się jego życiowym priorytetem.
„Potop” to jednak nie tylko Kmicic. Powieść przedstawia całą galerię rycerskich postaw. Mamy tu Ketlinga – oficera o szkockich korzeniach, który imponuje honorem i nienagannymi manierami, stając się wzorem zachodnioeuropejskiego rycerza. Z drugiej strony stoją kompani Kmicica: porucznik Jaromir Kokosiński, Ranicki, Rekuć-Leliwa i Uhlik. Reprezentują oni zdegenerowaną formę żołnierskiego rzemiosła, gdzie odwaga miesza się z pijaństwem i okrucieństwem.
W służbie księcia Janusza Radziwiłła pozostaje Roch Kowalski. To postać komiczna, ale i tragiczna. Słynie z nadludzkiej siły – łamie podkowy i mocuje się z niedźwiedziami. Jego rycerskość opiera się na ślepym, bezwarunkowym posłuszeństwie wobec wodza. Z kolei wachmistrz Soroka uosabia wierność prostego żołnierza, gotowego pójść za swoim dowódcą w największy ogień.
Autor: