Geneza Potopu

Henryk Sienkiewicz pisał Potop, najobszerniejszą i środkową część swojej słynnej TrylogiiTrylogia Cykl trzech powieści historycznych Sienkiewicza: Ogniem i mieczem, Potop oraz Pan Wołodyjowski, pisanych ku pokrzepieniu serc., w cieniu osobistego dramatu. Prace nad utworem rozpoczął 1 października 1884 roku w Warszawie. Wkrótce potem wyruszył w podróż po europejskich uzdrowiskach, szukając ratunku dla chorej na gruźlicę żony, Marii. Kobieta zmarła w 1885 roku. Pisanie stało się dla autora formą terapii i ucieczką przed paraliżującą rozpaczą. Ostatnie zdania dzieła postawił 21 sierpnia 1886 roku w austriackim kurorcie Kaltenleutgeben.

Zgodnie z ówczesną praktyką wydawniczą, powieść ukazywała się najpierw w odcinkach. Czytelnicy śledzili losy Kmicica na łamach warszawskiego dziennika Słowo. Dopiero po zakończeniu prasowej publikacji, w 1886 roku, na rynek trafiło pełne, sześciotomowe wydanie książkowe.

Czas i miejsce akcji

Fabuła Potopu jest ściśle osadzona w realiach historycznych XVII wieku. Właściwa akcja powieści rozpoczyna się w styczniu 1655 roku, kiedy to poznajemy Andrzeja Kmicica i Oleńkę Billewiczównę. Wydarzenia kończą się jesienią 1657 roku. Tło historyczne stanowi potop szwedzkipotop szwedzki Najazd Szwecji na Rzeczpospolitą w latach 1655–1660, który przyniósł krajowi ogromne zniszczenia gospodarcze i demograficzne., czyli zbrojny najazd wojsk Karola Gustawa na ziemie Rzeczypospolitej.

Sienkiewicz prowadzi bohaterów przez ogromne terytorium ogarniętego wojną kraju. Akcja przenosi się dynamicznie między różnymi regionami. Czytelnik odwiedza zaśnieżoną Litwę, gdzie toczą się prywatne spory Kmicica. Obserwuje kapitulację szlachty w Wielkopolsce pod Ujściem. Śledzi dramatyczną obronę klasztoru na Jasnej GórzeJasna Góra Klasztor paulinów w Częstochowie. Jego obrona w 1655 roku urosła w powieści do rangi symbolu narodowego oporu. w Małopolsce, a także towarzyszy królowi Janowi Kazimierzowi podczas jego wygnania na Śląsku.