Bogusław Radziwiłł - charakterystyka
Autor: Katarzyna Paśnicka
Czas czytania: 5 min
Spis treści
Bogusław Radziwiłł — charakterystyka w skrócie
Bogusław Radziwiłł to jeden z najbardziej wyrazistych antagonistów w drugiej części Trylogii Henryka Sienkiewicza, potężny magnat litewski, który dla własnych ambicji sprzymierza się ze Szwedami. Łączy w sobie cechy zniewieściałego dworaka, dbającego o wygląd, z bezwzględnym i doskonale wyszkolonym wojownikiem, mistrzem fechtunku. Jego postawa stanowi uosobienie cynizmu, zdrady narodowej oraz prywaty, ponieważ ojczyzna i honor są dla niego pustymi frazesami, a liczy się jedynie pomnażanie majątku i budowanie własnej legendy. Bogusław traktuje życie jak grę, w której nie istnieją zasady moralne, co pozwala mu na łatwe kłamstwo i manipulację, zwłaszcza w relacjach z kobietami, jak w przypadku Oleńki Billewiczówny. W przeciwieństwie do innych czarnych charakterów, książę Bogusław unika surowej kary, co jest odstępstwem od typowego dla powieści ku pokrzepieniu serc schematu sprawiedliwości.
- Wiek
35
- Pochodzenie
magnat litewski
- Wygląd
Książę był wysokim i silnie zbudowanym mężczyzną, lecz z niezwykle małą głową, drobną, prawie młodzieńczą twarzą z dużym rzymskim nosem i ogromnymi, pięknymi oczami, a jego cera była delikatna, podniesiona różem i bielidłem, co czyniło go podobnym do panny.
- Charakter
cyniczny, zdradziecki, bezwzględny, próżny, brawurowy, manipulacyjny
- Co nim kieruje
Kieruje nim wyłącznie prywata, chęć pomnażania własnego majątku oraz budowanie legendy niezwyciężonego wodza i kochanka, bez względu na konsekwencje dla ojczyzny.
- Przemiana
Postać Bogusława Radziwiłła nie przechodzi przemiany w toku utworu, pozostając konsekwentnym w swoim cynizmie i zdradzie.
- Typ bohatera
antagonista
Był to młody jeszcze człowiek, lat trzydziestu pięciu, a wyglądający najwyżej na dwadzieścia pięć. (...) Książę bowiem wysoki był i silnie zbudowany, ale nad szerokimi jego ramionami wznosiła się głowa tak mała, jak gdyby z innego ciała zdjęta. Twarz miał również niezwykle drobną, prawie młodzieńczą, ale i w niej nie było proporcji, nos miał bowiem duży, rzymski, i ogromne oczy niewypowiedzianej piękności i blasku, z orlą prawie śmiałością spojrzenia. Wobec tych oczu i nosa reszta twarzy, okolonej w dodatku obfitymi puklami włosów, nikła prawie zupełnie; usta miał niemal dziecinne, nad nimi mały wąsik, ledwie pokrywający górną wargę. Delikatność cery, podniesiona różem i bielidłem, czyniła go podobnym do panny, a jednocześnie zuchwałość duma i pewność siebie, malujące się w obliczu, nie pozwalały zapominać, iż jest to ów słynny chercheur de noises, jako go przezywano na dworze francuskim, człowiek u którego ostre słowo łatwo wychodzi z ust, ale szpada jeszcze bardziej z pochwy.
Paryski dandys i bezlitosny rębajło
Książę Bogusław to postać pełna skrajności. Z jednej strony przypomina dandysaMężczyzna przesadnie dbający o swój wygląd, maniery i ubiór, często podążający za najnowszą modą.. Nosi peruki, używa różu i bielidła, a przed lustrem spędza długie godziny. Taki wizerunek może jednak zmylić przeciwnika. Pod maską zniewieściałego arystokraty kryje się brawurowy żołnierz i mistrz fechtunku.
Na polu bitwy czy podczas polowań wykazuje się niemal szaleńczą odwagą. Francuski dwór nie bez powodu nadał mu przydomek chercheur de noises, czyli szukającego zwady. Szpada wysuwa się z jego pochwy równie szybko, co ostre słowa z ust.
Polityczny cynik i zdrajca
Dla Bogusława najwyższą i jedyną wartością jest on sam. Ojczyzna, honor czy lojalność wobec króla to dla niego puste frazesy. Liczy się wyłącznie pomnażanie własnego majątku oraz budowanie legendy niezwyciężonego wodza i kochanka.
To właśnie on zrzuca maskę przed Andrzejem Kmicicem, otwarcie wyznając haniebne plany rodu Radziwiłłów wobec Rzeczypospolitej. Książę jest gotów bez mrugnięcia okiem sprzedać kraj, jeśli tylko zagwarantuje mu to zachowanie potęgi i dóbr materialnych.
W jednej z najsłynniejszych scen powieści Bogusław porównuje Rzeczpospolitą do postawu czerwonego sukna, za które ciągną Szwedzi, Chmielnicki, Tatarzy i elektor. Książę cynicznie stwierdza, że Radziwiłłowie muszą wyrwać z tego sukna wystarczająco duży kawał, aby uszyć sobie z niego płaszcz. To brutalne podsumowanie magnackiej prywaty.
Mistrz intrygi i amoralny gracz
Radziwiłł panicznie boi się nudy. Życie traktuje jak nieustanną grę, w której zasady moralne nie istnieją. Zawsze staje po stronie silniejszego, podążając za sukcesem. Kłamstwo przychodzi mu z niezwykłą łatwością, zwłaszcza gdy przynosi wymierne korzyści.
Doskonale widać to w jego relacji z Oleńką BillewiczównąGłówna bohaterka kobieca Potopu, ukochana Kmicica, więziona przez Bogusława w Taurogach.. Próbując uwieść dziewczynę, bezczelnie kreuje się na gorącego patriotę, obrońcę ojczyzny i wiernego stronnika króla Jana Kazimierza. Jego wizerunek uwodziciela łamiącego serca panien i mężatek opiera się na bezwzględnej manipulacji.
Złoczyńca, który unika kary
W przeciwieństwie do swojego stryjecznego brata, Janusza, Bogusław jest czarnym charakterem pozbawionym jakichkolwiek skrupułów. Sienkiewicz łamie w jego przypadku typowy dla powieści ku pokrzepieniu sercUtwór literacki pisany w celu podniesienia na duchu narodu żyjącego w niewoli, często kończący się triumfem dobra nad złem. schemat, w którym zdrada spotyka się z surową karą.
Książę ponosi wprawdzie klęskę w słynnym pojedynku z Kmicicem pod ProstkamiStarcie zbrojne z 1656 roku, w którym wojska polsko-litewskie i tatarskie rozbiły siły szwedzko-brandenburskie., gdzie błaga o litość, aby ocalić życie. Ostatecznie jednak unika sprawiedliwości. Kmicic oddaje jeńca w ręce Michała Kazimierza Radziwiłła. Ten, mimo że stoi po stronie króla, kieruje się solidarnością rodową i chroni potężnego krewniaka przed gniewem narodu.