klp.plNajazd szwedzki z lat 1655–1660 to jeden z największych kataklizmów w dziejach Rzeczypospolitej. Wojska pod wodzą Karola X Gustawa wkroczyły do Polski latem 1655 roku. W ciągu zaledwie kilku miesięcy zajęły większość kraju, w tym Warszawę i Kraków. Szybka klęska wynikała z postawy szlachty i magnaterii, która masowo przechodziła na stronę wroga.
Słynna kapitulacja pod UjściemKapitulacja pod Ujściem Porozumienie z 25 lipca 1655 r., w którym pospolite ruszenie z Wielkopolski poddało się bez walki królowi szwedzkiemu. z lata 1655 roku otworzyła najeźdźcom drogę w głąb kraju. Przełom nastąpił dopiero zimą. Zwycięska obrona Jasnej Góry w grudniu 1655 roku stała się symbolem oporu i poderwała naród do walki. Powrót króla Jana Kazimierza z wygnania na Śląsku oraz jego śluby lwowskie (1656) zapoczątkowały wojnę partyzancką, a z czasem regularną kampanię militarną.
Konflikt zakończył się ostatecznie pokojem w Oliwie (1660). W międzyczasie podpisano traktaty welawsko-bydgoskie, przez które Polska bezpowrotnie utraciła zwierzchnictwo nad Prusami Książęcymi. Sienkiewicz wykorzystał te dramatyczne wydarzenia jako tło dla moralnej przemiany swoich bohaterów.
Zniszczenia spowodowane potopem szwedzkim były dla Rzeczypospolitej proporcjonalnie bardziej dotkliwe niż te z czasów II wojny światowej. Szwedzi zrabowali dzieła sztuki, archiwa, biblioteki i ogołocili zamki z wyposażenia, a populacja kraju spadła o blisko jedną trzecią.
Sarmatyzm
Ideologia sarmacka kształtowała styl życia i mentalność polskiej szlachty od XVI do XVIII wieku. Opierała się na micie o pochodzeniu od starożytnego, walecznego plemienia SarmatówSarmaci Starożytny lud koczowniczy irańskiego pochodzenia. Szlachta polska wierzyła, że odziedziczyła po nich umiłowanie wolności i odwagę.. W praktyce oznaczała absolutne przywiązanie do złotej wolności, niechęć do silnej władzy królewskiej i obronę przywilejów stanowych, w tym prawa do zrywania sejmów.
Sienkiewicz w swojej powieści ukazuje dwa oblicza tej kultury. Z jednej strony widzimy rycerski honor, głęboki patriotyzm i brawurową odwagę. Z drugiej autor bezlitośnie punktuje sarmackie wady: warcholstwo, pijaństwo, skłonność do zdrady i przedkładanie prywatnego interesu nad dobro ojczyzny.
Andrzej Kmicic to ucieleśnienie tego temperamentu. Jego burzliwe losy pokazują, jak niszczycielska energia sarmaty może zostać okiełznana i skierowana na ratowanie kraju.
Geneza
Sienkiewicz pisał drugą część Trylogii w latach 1884–1886. Praca nad tekstem zbiegła się z ogromnym dramatem w życiu osobistym pisarza. Jego ukochana żona, Maria z Szetkiewiczów, umierała na gruźlicę. Autor tworzył kolejne rozdziały w sanatoriach i europejskich kurortach, nieustannie podróżując w poszukiwaniu ratunku dla chorej.
Powieść ukazywała się w odcinkach na łamach ówczesnej prasy. Czytelnicy śledzili losy Kmicica równocześnie w krakowskim „Czasie”, warszawskim „Słowie” oraz „Dzienniku Poznańskim”. Taki tryb publikacji wymuszał na Sienkiewiczu utrzymywanie stałego napięcia i urywanie poszczególnych fragmentów w najbardziej emocjonujących momentach fabuły.
Autor: