Kalendarium dwudziestolecia miedzywojennego w Polsce
Dwudziestolecie międzywojenne to epoka ujęta w ścisłe ramy dwóch wielkich konfliktów zbrojnych. Kalendarium tego okresu obejmuje zaledwie dwadzieścia jeden lat, w trakcie których Polska odzyskała niepodległość, ukształtowała swoje granice i zbudowała nowoczesne struktury państwowe. Burzliwe przemiany polityczne, reformy gospodarcze oraz narastające zagrożenie ze strony totalitaryzmów stanowiły tło dla dynamicznego rozwoju literatury i sztuki.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 5 min
1918
Ogłoszenie przez Radę RegencyjnąOrgan władzy państwowej w Królestwie Polskim, powołany przez Niemcy i Austro-Węgry w 1917 roku. niepodległości Królestwa Polskiego. Od 7 października państwo miało być uniezależnione od zaborców. W Europie Środkowej powstają nowe państwa: Polska, Czechosłowacja, Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, Litwa, Łotwa, Estonia i Finlandia. 11 listopada Józef Piłsudski obejmuje władzę wojskową w Warszawie. 27 grudnia wybucha powstanie wielkopolskie.
Dla twórców literatury rok 1918 był prawdziwym trzęsieniem ziemi. Odzyskanie niepodległości sprawiło, że pisarze zostali zwolnieni z obowiązku podtrzymywania ducha narodu. Mogli wreszcie zrzucić „płaszcz Konrada” i zająć się tematami codziennymi, psychologią czy eksperymentami formalnymi. To dlatego w pierwszych latach dwudziestolecia dominowała poezja radosna, witalistyczna i awangardowa.
1919
W styczniu odbywają się wybory do Sejmu Ustawodawczego. 20 lutego posłowie uchwalają tak zwaną Małą Konstytucję. W czerwcu dochodzi do podpisania traktatu wersalskiegoGłówny układ pokojowy kończący I wojnę światową, ustalający nowy porządek terytorialny w Europie. z Niemcami. Zawarto również traktaty pokojowe z Austrią w Saint-Germain-en-Laye oraz z Bułgarią w Neuilly-sur-Seine.
1920
Od 13 do 19 sierpnia trwa Bitwa Warszawska. 18 października Polska odnosi ostateczne zwycięstwo nad bolszewicką Rosją. Na arenie międzynarodowej powstaje Liga NarodówMiędzynarodowa organizacja powołana po I wojnie światowej w celu zapobiegania konfliktom zbrojnym.. Podpisano kolejne traktaty pokojowe: z Węgrami w Trianon i z Turcją w Sèvres.
1921
Polska podpisuje układ sojuszniczy z Francją oraz pakt z Rumunią. 17 marca posłowie uchwalają konstytucję marcową. Kończy się wojna polsko-bolszewicka – strony podpisują traktat ryski.
1922
16 grudnia w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie padły strzały. Eligiusz Niewiadomski zamordował pierwszego prezydenta RP, Gabriela Narutowicza. Poniżej znajduje się fragment protokołu z pierwszych oględzin zwłok:
... W gmachu Zachęty Sztuk Pięknych w sali nr I na pierwszym piętrze, wzdłuż i równolegle ze stojącą kanapą, głową zwrócony do drzwi wyjściowych leży na wznak trup Prezydenta Rzplitej p. Narutowicza. (...) Koszula na piersi rozpięta i pokrwawiona. na kiści prawej ręki ślady krwi. Przybyły o godz. 1 min. 12 po południu prof. Antoni Leśniowski stwierdził, że p. Prezydent Rzplitej nie żyje i że śmierć nastąpiła od ran postrzałowych zadanych w klatkę piersiową. (...)
(D. Pacyńska, Śmierć prezydenta, Warszawa 1965, s. 113).
1923
Rada Ambasadorów zatwierdza przebieg wschodniej granicy II Rzeczypospolitej.
1924
W kwietniu powołano Bank Polski. Rozpoczyna się reforma walutowa Władysława Grabskiego – wybitnego ekonomisty, historyka i polityka Narodowej DemokracjiPolski ruch polityczny o charakterze nacjonalistycznym, którego głównym ideologiem był Roman Dmowski., dwukrotnego premiera i ministra skarbu.
1926
Między 12 a 14 maja ulice Warszawy stają się areną walk. Józef Piłsudski przeprowadza zbrojny zamach stanu, znany jako zamach majowy. Rozpoczynają się rządy sanacjiObóz polityczny Józefa Piłsudskiego, głoszący hasła moralnego uzdrowienia państwa. Rządził Polską w latach 1926–1939.. Z inicjatywy Romana Dmowskiego powstaje Obóz Wielkiej Polski.
1930
W listopadzie odbywają się tak zwane wybory brzeskie do Sejmu i Senatu.
1932
Polska podpisuje pakt o nieagresji ze Związkiem Radzieckim.
1933
Adolf Hitler zostaje kanclerzem III Rzeszy.
1934
Polska i Niemcy podpisują deklarację o niestosowaniu przemocy. Powstaje prawicowy Obóz Narodowo-Radykalny (ONR).
1935
23 kwietnia wchodzi w życie konstytucja kwietniowa. 12 maja umiera Józef Piłsudski.
1936
Utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP). To jedno z największych przedsięwzięć gospodarczych II RP. Ośrodek przemysłu ciężkiego i zbrojeniowego usytuowano w widłach Wisły i Sanu. Celem inwestycji była rozbudowa potencjału militarnego oraz walka ze skutkami wielkiego kryzysuNajwiększy kryzys gospodarczy w historii kapitalizmu, trwający w latach 1929–1933, charakteryzujący się drastycznym spadkiem produkcji i ogromnym bezrobociem.. Ośrodkami przemysłowymi stały się miasta w województwach: kieleckim (Radom, Sandomierz, Starachowice), lubelskim (Kraśnik, Lublin), lwowskim (Jarosław, Przemyśl, Rzeszów, Tarnobrzeg) i krakowskim (Jasło, Mielec, Nowy Sącz).
1937
Powołanie Obozu Zjednoczenia Narodowego.
1938
1 października wojska polskie wkraczają na Zaolzie, przyłączając je do Polski. Następuje anszlusZbrojne włączenie terytorium Austrii do nazistowskich Niemiec w marcu 1938 roku. Austrii do Niemiec oraz zajęcie Czechosłowacji przez III Rzeszę.
1939
2 stycznia umiera Roman Dmowski. Był współzałożycielem Narodowej Demokracji i jednym z głównych architektów niepodległej Polski. O jego ogromnej roli świadczy uchwała Sejmu RP z 1999 roku:
W związku z 60 rocznicą śmierci Romana Dmowskiego Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla walki i pracy wielkiego męża stanu na rzecz odbudowania niepodległego Państwa Polskiego i stwierdza, że dobrze przysłużył się Ojczyźnie. W swojej działalności Roman Dmowski kładł nacisk na związek pomiędzy rozwojem Narodu i posiadaniem własnego Państwa, formułując pojęcie narodowego interesu. Oznaczało to zjednoczenie wszystkich ziem dawnej Rzeczypospolitej zamieszkałych przez polską większość, a także podniesienie świadomości narodowej wszystkich warstw i grup społecznych. Stworzył szkołę politycznego realizmu i odpowiedzialności. Jako reprezentant zmartwychwstałej Rzeczypospolitej na konferencji w Wersalu przyczynił się w stopniu decydującym do ukształtowania naszych granic, a zwłaszcza granicy zachodniej.
Szczególna jest rola Romana Dmowskiego w podkreślaniu ścisłego związku katolicyzmu z polskością dla przetrwania Narodu i odbudowania Państwa.
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej wyraża uznanie dla wybitnego Polaka Romana Dmowskiego.
(Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 stycznia 1999 r. w sprawie uczczenia 60. rocznicy śmierci Romana Dmowskiego)
Wielka Brytania i Francja składają pisemne obietnice niezwłocznej pomocy dla Polski w razie zagrożenia militarnego. 23 sierpnia Związek Radziecki i hitlerowskie Niemcy podpisują pakt Ribbentrop-MołotowTajny układ między III Rzeszą a ZSRR, dzielący terytorium Polski i innych państw Europy Środkowo-Wschodniej na strefy wpływów.. 25 sierpnia Polska zawiera układ sojuszniczy z Wielką Brytanią. 1 września atak III Rzeszy rozpoczyna kampanię wrześniową i II wojnę światową.