Świętoszek - konteksty
Komedie Moliera wywoływały we Francji XVII wieku ogromne kontrowersje obyczajowe i religijne. Historia powstania jego najsłynniejszego dzieła to wieloletnia walka z cenzurą oraz wpływowymi organizacjami kościelnymi. Zrozumienie tła historycznego pozwala dostrzec w tej sztuce nie tylko uniwersalną satyrę na hipokryzję, ale też odważny manifest wolności artystycznej.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 1 min
Geneza utworu
Molier pisał swoją najsłynniejszą komedię w trzech etapach między 1664 a 1669 rokiem. Każda kolejna redakcja tekstu stanowiła bezpośrednią odpowiedź na naciski cenzury oraz gniew środowisk kościelnych. Pierwsza, zaledwie trzyaktowa wersja, ujrzała światło dzienne w Wersalu w 1664 roku. Wystawiono ją podczas wielkiego dworskiego festiwalu „Przyjemności zaczarowanej wyspy”.
Sztuka natychmiast wywołała skandal. Wpływowe Towarzystwo Świętego SakramentuTajna organizacja katolicka we Francji, strzegąca moralności i zwalczająca rzekomych heretyków. uznało dzieło za brutalny atak na religię. Król Ludwik XIV prywatnie bawił się na spektaklu doskonale. Uległ jednak presji dewotów i wydał oficjalny zakaz publicznego wystawiania komedii.
Druga wersja sztuki z 1667 roku nosiła tytuł „Oszust”, a główny bohater nazywał się Panulf. Molier złagodził w niej wymowę dzieła i przebrał Tartuffe'a w strój światowca, aby uniknąć bezpośrednich skojarzeń z duchowieństwem. Zabieg ten nie pomógł – sztukę zdjęto z afisza po zaledwie jednym przedstawieniu.
Ostateczna, pięcioaktowa wersja trafiła na deski teatru dopiero w 1669 roku. Złagodzenie konfliktu z papiestwem, znane jako pokój klementyńskiPorozumienie z 1668 roku kończące spór między papiestwem a francuskimi jansenistami, które uspokoiło nastroje religijne w kraju., sprawiło, że monarcha ostatecznie zniósł zakaz. Molier odniósł gigantyczny sukces komercyjny. „Świętoszek” stał się najczęściej graną sztuką za życia dramaturga, przynosząc mu ogromne zyski i ugruntowując jego pozycję na dworze.