Dziennikarz - charakterystyka
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
👍 Polub nasz profil na Facebooku — powtórki z lektur, motywy literackie i pytania maturalne w jednym miejscu.
Dziennikarz - charakterystyka w skrócie
Dziennikarz to postać z dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele”, będąca pierwowzorem Rudolfa Starzewskiego, redaktora konserwatywnego dziennika „Czas” i bywalca krakowskich salonów. Reprezentuje on krakowską inteligencję i środowisko Stańczyków, opowiadających się za lojalnością wobec zaborcy austriackiego i pracą organiczną zamiast walki zbrojnej. W utworze symbolizuje polityczny konformizm, bierność oraz niechęć do narodowego zrywu, co wyraża w słowach „Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna, byle polska wieś spokojna”. Mimo swojej inteligencji i świadomości moralnie wątpliwej postawy, Dziennikarz gardzi chłopami i traktuje ich protekcjonalnie, nie wierząc w ich zdolność do podjęcia realnych działań politycznych. Nie przechodzi przemiany, pozostając w swojej postawie bierności i cynizmu, co czyni go postacią tragiczną, uwięzioną w poczuciu własnego upadku, ale niezdolną do działania.
- Pochodzenie
redaktor, inteligent
- Wygląd
Mężczyzna wyróżnia się typowym strojem miejskiego inteligenta, z którego bije pewna nonszalancja i obycie towarzyskie, kontrastujące z chłopskim otoczeniem.
- Charakter
lojalistyczny, ugodowy, bierny, cyniczny, protekcjonalny, inteligentny
- Co nim kieruje
Postacią kieruje pragnienie świętego spokoju i ucieczki przed odpowiedzialnością za losy kraju, co prowadzi go do politycznego konformizmu i bierności.
- Przemiana
Dziennikarz nie przechodzi przemiany, pozostając biernym i cynicznym, mimo świadomości własnej winy i moralnie wątpliwej postawy.
- Typ bohatera
postac statyczna
Wizytówka bohatera
- Kim jest: redaktor krakowskiego, konserwatywnego dziennika „Czas”.
- Pierwowzór: Rudolf Starzewski, znany krakowski publicysta i bywalec salonów.
- Status społeczny: inteligent, przedstawiciel miejskiej elity i środowiska StańczykówKonserwatywne ugrupowanie polityczne w Galicji, lojalne wobec zaborcy austriackiego, przeciwne powstaniom zbrojnym..
- Rola w utworze: symbol politycznego lojalizmu, bierności i ugodowości wobec zaborcy.
Wygląd i cechy zewnętrzne
Stanisław Wyspiański nie poświęca Dziennikarzowi rozbudowanego opisu fizycznego. Na tle barwnego, ludowego wesela w Bronowicach mężczyzna wyróżnia się typowym strojem miejskiego inteligenta. Bije z niego pewna nonszalancja i obycie towarzyskie, które wyraźnie kontrastują z chłopskim otoczeniem. Sprawia wrażenie człowieka pewnego siebie, doskonale świadomego swojej wysokiej pozycji społecznej i przyzwyczajonego do bycia słuchanym.
Portret psychologiczny
Lojalizm i ugodowość polityczna
Dziennikarz uosabia poglądy krakowskich konserwatystów, którzy odrzucali ideę zbrojnej walki o niepodległość na rzecz pracy organicznejDziałanie na rzecz rozwoju gospodarczego i kulturalnego narodu, zamiast walki zbrojnej. i lojalnej współpracy z Austro-Węgrami. W słynnej scenie otwierającej dramat rozmawia z Czepcem. Kiedy chłop pyta o politykę („Cóż tam, panie, w polityce?”), Dziennikarz zbywa go z wyższością. Chce odciąć się od problemów świata, co wyraża w kultowych słowach:
Niech na całym świecie wojna,
byle polska wieś zaciszna,
byle polska wieś spokojna.
To zdanie to kwintesencja jego postawy - pragnienia świętego spokoju i ucieczki przed odpowiedzialnością za losy kraju.
Pierwowzór Dziennikarza, Rudolf Starzewski, był redaktorem naczelnym krakowskiego dziennika „Czas”. Gazeta ta stanowiła główną trybunę Stańczyków - stronnictwa, które po klęsce powstania styczniowego uznało, że Polacy powinni porzucić marzenia o zbrojnym buncie i wykazać lojalność wobec cesarza Franciszka Józefa. Wyspiański, wprowadzając tę postać, uderzał w sam środek ówczesnego krakowskiego establishmentu.
Świadomość własnej winy i paraliż woli
W przeciwieństwie do zwykłych oportunistów, Dziennikarz jest człowiekiem wybitnie inteligentnym i doskonale wie, że jego postawa jest moralnie wątpliwa. Ten wewnętrzny konflikt obnaża akt II, gdy ukazuje mu się Widmo StańczykaZjawa nadbłazna z czasów Jagiellonów, symbol mądrości politycznej i troski o losy państwa.. Zjawa prowadzi z redaktorem gorzką polemikę, wytykając mu usypianie narodu i zdradę dawnych ideałów. Stańczyk wręcza Dziennikarzowi kaduceuszW starożytności atrybut heroldów, w „Weselu” symbol przywództwa ideowego, które zostało zhańbione. ze słowami: „Masz tu kaduceus polski, mąć nim wodę, mąć”. To potężne oskarżenie. Dziennikarz używa słowa jako narzędzia władzy, ale służy ono utrzymaniu marazmu, a nie budzeniu do wolności.
Poczucie wyższości wobec chłopów
Mimo że Dziennikarz przybył na wesele inteligenta z chłopką, w głębi duszy gardzi mieszkańcami wsi. Traktuje ich protekcjonalnie, odmawiając im prawa do interesowania się sprawami wagi państwowej. Nie wierzy w chłopomanięMłodopolska fascynacja wsią i życiem chłopów, często powierzchowna i naiwna. swoich kolegów. Dla niego wieś to jedynie sielski obrazek, miejsce odpoczynku od miejskiego zgiełku, a nie realna siła polityczna zdolna do walki o niepodległość.
Ocena postaci
Uważam, że Dziennikarz to jedna z najbardziej tragicznych, a zarazem irytujących postaci w „Weselu”. Jego dramat polega na tym, że jest zbyt mądry, by nie widzieć własnego upadku, ale zbyt słaby, by cokolwiek z tym zrobić. Zamiast użyć swojego talentu i wpływów do budzenia narodu, wybiera wygodny fotel redaktora i cynizm. Dla współczesnego czytelnika to wciąż bardzo aktualny portret intelektualisty, który sprzedaje swoje ideały za „święty spokój” i pozycję społeczną. Wyspiański bezlitośnie punktuje tu grzech zaniechania - bo czasem gorsze od braku wiedzy jest posiadanie jej i celowe milczenie.