Motyw chłopomanii w "Weselu"
Stanisław Wyspiański w „Weselu” bezlitośnie obnaża powierzchowność chłopomanii, ukazując ją jako sztuczną modę krakowskich elit. Dramat zestawia wyidealizowane wyobrażenia miastowych z pragmatyzmem chłopów poprzez serię zderzeń w bronowickiej chacie. Motyw ten służy ostatecznemu rozliczeniu z mitem o rzekomej jedności narodowej i gotowości Polaków do wspólnego zrywu niepodległościowego.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Motyw w skrócie
Chłopomania w dramacie Wyspiańskiego to nie szczera chęć zjednoczenia narodu, ale płytka, estetyczna fascynacja wsią. Krakowska inteligencjaWarstwa społeczna żyjąca z pracy umysłowej, w XIX wieku pełniąca rolę duchowych przewodników narodu. traktuje chłopów jak barwny element folkloru, a nie równoprawnych partnerów. Głównym reprezentantem tej postawy jest Pan Młody, stanowiący literacki portret Lucjana Rydla.
Jego małżeństwo z wiejską dziewczyną, Panną Młodą (Jadwigą Mikołajczykówną), opiera się na sentymentalnym wyobrażeniu. Pan Młody przebiera się w ludowy strój i zachwyca sielskim życiem, ale zupełnie nie rozumie mentalności swojej żony ani realiów pracy na roli. Wieś to dla niego ucieczka przed miejskim dekadentyzmemPoczucie schyłku, bezsensu istnienia i wyczerpania kulturowego, charakterystyczne dla przełomu XIX i XX wieku., a nie realne środowisko życia.
Wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny odbyło się 20 listopada 1900 roku w podkrakowskich Bronowicach. Stanisław Wyspiański był jednym z gości. Zamiast bawić się z innymi, stał oparty o futrynę i obserwował tańczące pary, co stało się bezpośrednią inspiracją do napisania dramatu.
Jak motyw się przejawia?
Radczyni i Klimina - brak wspólnego języka
Radczyni, wykształcona krakowska mieszczanka, próbuje nawiązać konwersację z chłopką Kliminą. Pyta ją o zasiewy w listopadzie, co obnaża jej całkowitą ignorancję w kwestii cyklu prac rolniczych. Klimina odpowiada z pobłażaniem. Miastowa dama traktuje wieś jak żywy skansen, a chłopów z wyższością i dystansem. Ta krótka wymiana zdań pokazuje, że fizyczna obecność na wiejskim weselu nie niweluje przepaści klasowej.
Dziennikarz i Czepiec - polityczna ignorancja
Zderzenie tych dwóch postaci to najostrzejsza diagnoza relacji społecznych w utworze. Czepiec, świadomy i ciekawy świata chłop, pyta o globalną politykę słynnymi słowami o Chińczykach. Dziennikarz, reprezentujący zachowawczych stańczykówKonserwatywne ugrupowanie polityczne w Galicji, lojalne wobec zaborcy austriackiego, do którego należał pierwowzór Dziennikarza., zbywa go z lekceważeniem. Wypowiada wtedy kluczowe zdanie:
Niech na całym świecie wojna, byle polska wieś zaciszna, byle polska wieś spokojna.
Przedstawiciel elity intelektualnej nie chce widzieć w chłopie obywatela. Oczekuje od wsi jedynie sielskiego spokoju i ucieczki od problemów zaborczego Krakowa.
Poeta i Marysia - chłopka jako muza
Poeta tańczy z wiejską dziewczyną, Marysią. Traktuje ją jednak wyłącznie jako zjawisko estetyczne, materiał na wiersz. Szuka w niej ulotnego nastroju, a nie żywego człowieka z własnymi problemami. Marysia twardo stąpa po ziemi i odrzuca jego poetyckie zaloty, wytykając mu sztuczność. Wyspiański udowadnia tu, że artystyczna bohemaŚrodowisko artystyczne żyjące według własnych, często kontrowersyjnych zasad, odrzucające normy mieszczańskie. szuka na wsi wyłącznie inspiracji i taniego romantyzmu.
Funkcja motywu
Wyspiański wykorzystuje zjawisko ludomanii do brutalnego rozliczenia z narodowymi mitami. Pozorna integracja przy muzyce i alkoholu to tylko ułuda. Kiedy przychodzi moment próby, zjednoczenie okazuje się niemożliwe. Chłopi mają zapał i siłę, ale brakuje im przywództwa. Inteligencja z kolei cierpi na paraliż woli i nie potrafi stanąć na czele buntu.
Zgubienie Złotego Rogu przez Jaśka, który schyla się po czapkę z pawich piór, symbolizuje prymat prywaty i próżności nad sprawą narodową. Dramat kończy się pesymistycznym wnioskiem. Elity są zakochane w wyidealizowanym obrazie ludu, ale panicznie boją się jego prawdziwej, żywiołowej siły, wciąż pamiętając krwawą rabację galicyjskąKrwawe powstanie chłopskie z 1846 roku, skierowane przeciwko szlachcie i dworom.. Chłopomania okazuje się więc tylko pustą pozą, która usypia czujność i uniemożliwia odzyskanie niepodległości.