Dwudziestolecie międzywojenne - nazwa, ramy czasowe, podział epoki

Narodziny epoki i ramy czasowe

Zakończenie I wojny światowej pochłonęło miliony istnień i odcisnęło silne piętno na ocalałych. Po 1918 roku w światowej sztuce zaszła radykalna zmiana. Pisarze masowo tworzyli dzieła o wymowie pokojowej, ukazując koszmar okopów i przestrzegając ludzkość przed kolejnym rozlewem krwi. Powstały wówczas głośne utwory promujące pacyfizmRuch społeczno-polityczny potępiający wojnę i dążący do utrzymania trwałego pokoju., takie jak Pożegnanie z bronią Ernesta Hemingwaya, Na Zachodzie bez zmian Ericha Marii Remarque’a, Nocny lot Antoine’a de Saint-Exupéry’ego czy Przygody dobrego wojaka Szwejka Czecha Jaroslava Haška.

• 1918
  Koniec I wojny światowej

  11 listopada Polska odzyskuje niepodległość, co otwiera nową epokę w literaturze.

• 1939
  Wybuch II wojny światowej

  1 września brutalnie przerywa rozwój kultury i kończy dwudziestolecie międzywojenne.

Dla Polski rok 1918 miał znaczenie podwójne. Data 11 listopada to moment odzyskania niepodległości po stu dwudziestu trzech latach zaborów. Konieczne stało się wytyczenie nowej epoki – czasu wolności, odbudowy państwowości i pokoju. Ten historyczny oddech trwał jednak krótko, do wybuchu jeszcze straszniejszej II wojny światowej.

Skąd wzięła się nazwa?

Inaczej niż w przypadku romantyzmu czy oświecenia, nazwa dwudziestolecie międzywojenne wynika bezpośrednio z granic czasowych. Termin ten stosuje się naprzemiennie z krótszym określeniem międzywojnie.

Jak zauważa badaczka literatury Jolanta Kulikowska, epoka ta wymyka się prostym klasyfikacjom:

Byłoby błędem mierzyć dorobek tego okresu miarami Młodej Polski i modernistów. Nie można też odrębność tej epoki nazywać słowem odpowiadającym szeregowi: „romantyzm”, „pozytywizm”, „Młoda Polska”. Brak tu wspólnej tendencji w upodobaniach stylowych, w wyborze idei i wartości czy w doborze konwencji człowieka.

Brak jednej nazwy ideowej wynika z ogromnego wewnętrznego zróżnicowania literatury oraz bardzo krótkiego czasu trwania epoki.

Wewnętrzny podział – od euforii do lęku

Mimo zaledwie dwóch dekad trwania, międzywojnie dzieli się na dwa skrajnie różne etapy, co jest szczególnie widoczne w literaturze polskiej.

Lata dwudzieste XX wieku to czas entuzjastycznej radości. Pisarze zrzucili z ramion obowiązek patriotycznej służby narodowi. Powstały wówczas prężne ugrupowania poetyckie. Skamander zrzeszał twórców takich jak Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Jan Lechoń i Jarosław Iwaszkiewicz. Równolegle działała Awangarda Krakowska (Tadeusz Peiper, Julian Przyboś), a także formacje futurystów i ekspresjonistów, wprowadzające do polskiej poezji europejską awangardęZespół tendencji w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style i poszukujący nowatorskich form wyrazu..

Sytuacja zmieniła się drastycznie na przełomie dekad. Wielki kryzys gospodarczyNajwiększy krach kapitalizmu (od 1929 r.), który przyniósł masowe bezrobocie i załamanie gospodarek na całym świecie. oraz rosnący w siłę europejski nacjonalizmIdeologia stawiająca interes własnego narodu ponad inne wartości, często prowadząca do wrogości wobec innych grup. zrodziły w sztuce pesymizm. W polskiej twórczości lat trzydziestych zapanował katastrofizmPrzeświadczenie o nieuchronnej zagładzie współczesnej cywilizacji, dominujące w literaturze lat 30. XX wieku.. Ton ten nadawały nowe grupy poetyckie: wileńskie Żagary (z Czesławem Miłoszem), Awangarda Lubelska (z Józefem Czechowiczem) oraz Kwadryga (z Konstantym Ildefonsem Gałczyńskim).

Poczucie zagrożenia i rozpadu dawnych wartości doskonale oddawała proza tamtego czasu. Właśnie w „okresie ciemnym” swoje najważniejsze, często niepokojące i nowatorskie dzieła tworzyli Bruno Schulz, Maria Dąbrowska, Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy), Zofia Nałkowska oraz Witold Gombrowicz.