Abstrakcjonizm w sztuce
Abstrakcjonizm całkowicie odrzucił naśladowanie rzeczywistości na rzecz autonomicznych kompozycji zbudowanych z linii, plam i kolorów. Nurt ten zrewolucjonizował sztukę dwudziestolecia międzywojennego, a jego pionierzy tacy jak Wassily Kandinsky czy Piet Mondrian szukali w malarstwie duchowej harmonii. Rozwój tej awangardowej formy wyrazu brutalnie przerwała polityka nazistowskich Niemiec, która potępiła ją jako sztukę zdegenerowaną.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Malarstwo światowe przechodziło na przełomie wieków stopniową ewolucję. Artyści odchodzili od realizmu, eksperymentując z impresjonizmemKierunek w sztuce dążący do uchwycenia ulotnych wrażeń wzrokowych i gry światła., a później z kubizmem. Ostatecznym zerwaniem z naśladowaniem natury stał się abstrakcjonizm. Badaczka literatury i sztuki Joanna Lupas-Rutkowska definiuje go następująco:
prąd w malarstwie, rzeźbie i grafice, który charakteryzował się wyeliminowaniem wszelkich przedstawień mających związek z naturą na rzecz subiektywnie odczuwanych zestawień czystych form i kolorów oraz układów linii, płaszczyzn i brył.
Twórcy nie chcieli już kopiować świata. Zaczęli kreować autonomiczne dzieła stanowiące zupełnie nową jakość estetyczną.
Za ojca tego kierunku uznaje się rosyjskiego malarza Wassily'ego Kandinsky'ego. Artysta tworzył głównie w Monachium, gdzie skupił wokół siebie środowisko awangardowe. Stanął tam na czele słynnej grupy artystycznej Der Blaue Reiter (Błękitny Jeździec).
Kandinsky posiadał rzadką cechę neurologiczną – synestezję. Dosłownie "widział" dźwięki i "słyszał" kolory. Dlatego swoje wczesne obrazy tytułował bardzo lakonicznie, na wzór utworów muzycznych (np. Abstrakt V, Kompozycja, Improwizacja). Próbował w ten sposób przenieść rytm i melodię bezpośrednio na płótno.
Do grona pionierów nowej sztuki szybko dołączyli inni wybitni twórcy: Szwajcar Paul Klee, Czech František Kupka oraz Kazimierz Malewicz. We Francji narodził się z kolei orfizmNurt malarski łączący geometryzację form z intensywnym, wibrującym kolorem, wywodzący się z kubizmu.. Jego główny przedstawiciel, Robert Delaunay, uwielbiał mocne, kontrastowe barwy. Na zaproszenie Kandinsky'ego, Robert wraz z żoną Sonią Delaunay dołączyli do monachijskiego Błękitnego Jeźdźca.
Równolegle abstrakcja święciła triumfy w Holandii. Głównymi postaciami tamtejszej sceny byli Piet Mondrian oraz Theo van Doesburg. W 1917 roku założyli oni ugrupowanie De Stijl (Styl), znane również pod pojęciem neoplastycyzmu. Nazwa pochodziła od czasopisma wydawanego przez van Doesburga. Do grupy należeli także architekci i projektanci, tacy jak Gerrit Rietveld, Vilmos Huszar czy Bart van der Leck.
Holenderskie hasło oznaczające "nową plastykę". Zakładało dążenie do utopijnej, duchowej harmonii poprzez maksymalne uproszczenie formy.
Artyści De Stijl zredukowali malarstwo do idealnie prostych, pionowych i poziomych linii oraz podstawowych barw uzupełnionych czernią i bielą.
Rozwój europejskiej awangardyZespół nowatorskich tendencji w sztuce XX wieku, odrzucających dotychczasowe style i tradycje. został brutalnie przerwany przez sytuację polityczną. Dojście Hitlera do władzy w Niemczech zmusiło wielu artystów do emigracji. Naziści nienawidzili nowoczesnego malarstwa, uznając je za szkodliwe i niezrozumiałe.
-
1912Manifest Kandinsky'ego
Publikacja traktatu "O duchowości w sztuce", dającego teoretyczne podstawy abstrakcji.
-
1917Powstanie De Stijl
Założenie holenderskiej grupy promującej neoplastycyzm i surową geometrię.
-
1937Wystawa w Monachium
Hitlerowcy organizują wystawę "Sztuka zdegenerowana", aby ośmieszyć dorobek modernistów.
Terminem sztuka zdegenerowana (Entartete Kunst) propaganda III Rzeszy określała cały dorobek abstrakcjonistów. Zorganizowana w 1937 roku wystawa miała na celu publiczne potępienie tego kierunku. Mimo tych represji abstrakcjonizm przetrwał, stając się jednym z najważniejszych fundamentów współczesnej sztuki wizualnej.