Kubizm w sztuce
Kubizm zrewolucjonizował sztukę początku XX wieku, odrzucając tradycyjną perspektywę na rzecz geometrycznych brył i wielopunktowego widzenia. Nurt zapoczątkowany przez Pabla Picassa i Georges'a Braque'a utorował drogę europejskiej awangardzie dwudziestolecia międzywojennego. Jego założenia szybko przeniknęły z malarstwa do literatury, inspirując twórców poszukujących zupełnie nowych form wyrazu.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Od dzikich bestii do geometrii
Sztuka nowoczesna narodziła się w Paryżu. Młode pokolenie artystów, któremu nieformalnie przewodził Henri Matisse, zrewolucjonizowało ówczesne życie kulturalne. Ich obrazy szokowały ekspresyjną kolorystyką i dynamiką. Krytycy ochrzcili ten styl mianem fowizmuKierunek w malarstwie początku XX w. charakteryzujący się jaskrawą, oderwaną od rzeczywistości kolorystyką i uproszczonym rysunkiem. (od francuskiego les fauves – dzikie bestie). Obraz Taniec Matisse’a, przedstawiający nagie postaci w rytualnym kręgu, czerpał garściami ze sztuki pierwotnej i wyznaczył nowy kierunek w estetyce.
W 1907 roku Hiszpan Pablo Picasso namalował Panny z Awinionu (Les Demoiselles d’Avignon). To dzieło wyznaczyło początek kubizmu. Nazwa kierunku wywodzi się od łacińskiego słowa cubus, oznaczającego sześcian. Picasso inspirował się teorią Paula Cézanne’a, który twierdził, że naturę można sprowadzić do trzech podstawowych brył: walca, kuli i stożka. Kobiety na obrazie Picassa to pięć prostytutek o zniekształconych, geometrycznych ciałach. Ich twarze przypominają afrykańskie maski, którymi artysta był wówczas zafascynowany.
To on odkrył i ujrzał świat inaczej – i utrwalił go na płótnach. Inaczej – to znaczy w prostych formach geometrycznych, do których można sprowadzić każdą postać, każdy kształt. Postrzeganie drzewa jako prostokąta, góry jako trójkąta nie jest bliskie naturze, nie jest też odwzorowaniem rzeczywistości – ale jest poszukiwaniem istoty rzeczy wspólnej, wszelkim elementom życia naszej planety. Picasso odkrywa ich strukturę, szkielet, zagląda do wnętrza postaci i przedmiotów.
Drugim ojcem kierunku był Georges Braque. Chciał on stworzyć iluzję trójwymiarowości na płaskim płótnie. W tym celu ukazywał przedmioty z kilku punktów widzenia jednocześnie. Picasso i Braque szybko nawiązali ścisłą współpracę, wspólnie rozwijając nową koncepcję malarską.
- 1905Salon Jesienny
Wystawa fowistów w Paryżu wywołuje skandal jaskrawymi kolorami.
- 1907Panny z Awinionu
Picasso maluje przełomowy obraz, dając początek kubizmowi.
- 1912Pierwsze kolaże
Przejście do fazy syntetycznej i włączanie do obrazów elementów codziennych.
Dwie twarze kubizmu
Rozbijanie przedmiotów na geometryczne fragmenty. Uboga, szaro-brązowa kolorystyka i brak emocji. Dominowała martwa natura (np. Skrzypce i dzbanek Braque'a).
Składanie obrazu z różnych elementów. Wprowadzenie żywszych barw, napisów i techniki kolażu (np. Martwa natura z plecionym krzesłem Picassa).
W fazie analitycznej artyści skupiali się na dekonstrukcji. Tematyką ich prac była najczęściej martwa naturaGatunek malarski obejmujący kompozycje z przedmiotów nieożywionych, takich jak naczynia, owoce czy instrumenty.. Picasso tworzył formy coraz bardziej abstrakcyjne, podczas gdy Braque trzymał się geometrycznych wizji prawdziwych przedmiotów.
Od 1911 roku kierunek ewoluował. Do Picassa i Braque’a dołączyli Fernand Léger, Juan Gris, Albert Gleizes oraz Marcel Duchamp. Kubizm syntetyczny starał się ukazać kilka obiektów jednocześnie, łącząc różne tekstury i techniki. Nowością były litery i słowa wplatane w kompozycję. Na obrazie Martwa natura z plecionym krzesłem Picasso umieścił napis "JOU". Odnosił się on do dziennika "Le Journal" oraz francuskiego czasownika jouer (grać, bawić się). Artysta zastosował tu innowacyjną technikę kolażuTechnika artystyczna polegająca na formowaniu kompozycji z różnych materiałów (np. gazet, tkanin) naklejanych na płótno., przyklejając do płótna kawałek ceraty.
Guernica – manifest antywojenny
Kubizm otworzył drzwi dla sztuki abstrakcyjnejKierunek w sztuce, który całkowicie zrezygnował z naśladowania natury i przedstawiania realnych obiektów.. Sam Picasso po 1915 roku odszedł od czystej formy tego nurtu. Jego późniejszy styl to unikalna mozaika inspiracji czerpanych od El Greco, Modiglianiego czy Gauguina, w której wciąż dominowała geometryczna struktura.
W 1937 roku, podczas hiszpańskiej wojny domowej, niemieckie lotnictwo zbombardowało baskijskie miasto Guernica. Picasso, o silnie lewicowych poglądach, zareagował natychmiast. Stworzył monumentalne płótno (prawie 8 metrów długości), będące hołdem dla ofiar. Guernica ukazuje chaos, ból i śmierć w surowej, czarno-białej kolorystyce. MonochromatycznośćUżycie w obrazie tylko jednej barwy w różnych odcieniach, często potęgujące dramatyzm sceny. potęguje grozę, upodabniając obraz do fotografii z gazety codziennej.
Podczas II wojny światowej niemiecki oficer wizytujący pracownię Picassa w Paryżu miał zapytać, wskazując na zdjęcie Guerniki: „Czy to pan zrobił?”. Picasso odpowiedział krótko: „Nie, to wy zrobiliście”.
Echa kubizmu w literaturze
Kubizm wywarł ogromny wpływ na całą awangardęZespół nowatorskich tendencji w sztuce i literaturze XX w., odrzucających dotychczasowe style i poszukujących oryginalnych form wyrazu. dwudziestolecia międzywojennego. Jego echa słychać wyraźnie w literaturze. Poeci tacy jak Guillaume Apollinaire, Blaise Cendrars, Jean Cocteau czy Max Jacob przenieśli zasady malarskie na grunt poezji. Rozbijali tradycyjną składnię, stosowali wielość perspektyw i tworzyli kaligramyWiersz, którego układ typograficzny tworzy na stronie obraz związany z treścią utworu., zacierając granicę między słowem a obrazem.