Motyw samotności
Samotność w powieści Michaiła Bułhakowa stanowi nieuchronną cenę za niezależność myślenia i wierność własnym przekonaniom. Motyw ten dotyka zarówno odrzuconego przez moskiewskie środowisko literackie twórcy, jak i starożytnego rzymskiego prokuratora, który ze strachu wydaje wyrok śmierci na niewinnego człowieka. Zrozumienie tej izolacji pozwala dostrzec, dlaczego ostateczną nagrodą dla głównych bohaterów staje się wieczny spokój, a nie światłość.
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 4 min
Spis treści
Motyw w skrócie
W moskiewskiej i jeruszalajmskiej rzeczywistości wykreowanej przez Bułhakowa izolacja nie jest dziełem przypadku. To naturalny stan każdego, kto odmawia udziału w zbiorowym kłamstwie. System totalitarny – niezależnie czy mowa o ZSRRZwiązek Socjalistycznych Republik Radzieckich, komunistyczne państwo istniejące w latach 1922–1991, charakteryzujące się cenzurą i terrorem. lat trzydziestych, czy o starożytnej Judei – wymaga bezwzględnego posłuszeństwa. Kto widzi więcej i myśli samodzielnie, automatycznie wypada poza nawias społeczeństwa.
Iwan Bezdomny doznaje tego na własnej skórze, gdy trafia do kliniki psychiatrycznej. Nagle traci kontakt z dawnym środowiskiem i odkrywa, że literacka wspólnota, do której należał, opierała się wyłącznie na iluzji. Prawdziwe relacje w tym świecie mogą narodzić się dopiero na marginesie życia, w miejscach całkowitego wykluczenia.
Jak motyw się przejawia?
Poncjusz Piłat i niemożliwa rozmowa
Scena przesłuchania Jeszui Ha-Nocriego ukazuje dramat człowieka uwięzionego na szczytach władzy. Prokurator JudeiRzymski urzędnik zarządzający prowincją w imieniu cesarza, dysponujący najwyższą władzą sądowniczą i wojskową. rozmawia z wędrownym filozofem i przez krótką chwilę czuje autentyczną więź. Jeszua jako jedyny dostrzega w nim człowieka, nazywa go „dobrym” i z troską odnosi się do jego potwornych migren. Piłat otoczony jest wojskiem i podwładnymi, ale nikt nie traktuje go z podobną szczerością.
Strach przed utratą stanowiska i donosem do cesarza wygrywa jednak z sumieniem. Namiestnik wydaje wyrok śmierci. Skazuje się tym samym na niemal dwa tysiące lat samotnych wyrzutów sumienia. Jego jedynym towarzyszem w tym wiecznym zawieszeniu pozostaje wierny pies Banga.
Mistrz w suterenie i spalony rękopis
Zanim tytułowy bohater trafia do szpitala, spędza miesiące w małej suterenie w jednym z zaułków ArbatuJedna z najstarszych i najsłynniejszych ulic Moskwy, wokół której toczyło się życie artystyczne i kulturalne miasta.. Praca nad powieścią wymaga od niego całkowitego odcięcia się od świata. Kiedy moskiewscy krytycy odrzucają dzieło i rozpoczynają brutalną nagonkę w prasie, twórca załamuje się psychicznie. Wrzuca swój rękopis do ognia.
Ten gest to ostateczna kapitulacja przed izolacją, której nie potrafi już znieść. Mężczyzna dobrowolnie ucieka do zakładu dla obłąkanych, szukając tam fizycznego i mentalnego azylu. Totalitarna machina niszczy go nie poprzez fizyczne tortury, ale przez brutalne odcięcie od jakiegokolwiek wsparcia.
Małgorzata i cena miłości
Kobieta żyje w dostatnim, ale całkowicie pustym małżeństwie. Ma bogatego męża, piękny dom i służbę. To czyni jej wewnętrzną pustkę jeszcze bardziej dotkliwą. Spotkanie z ukochanym nadaje jej egzystencji sens, dlatego jego nagłe zniknięcie staje się tragedią nie do zniesienia.
Aby przerwać tę izolację, decyduje się na pakt z Wolandem. Jako królowa na wiosennym balu pełni księżycaCoroczny sabat organizowany przez Szatana, na który zapraszani są najwięksi zbrodniarze w historii. przez całą noc wita morderców, trucicieli i zbrodniarzy. Znosi to upokorzenie i fizyczne cierpienie wyłącznie po to, by odzyskać jedynego człowieka, który rozumiał jej duszę.
Funkcja motywu
Osamotnienie pełni w powieści rolę bezwzględnego miernika prawdy. Konformiści, urzędnicy MassolituFikcyjny związek literatów w powieści, zrzeszający pisarzy lojalnych wobec władzy radzieckiej, nastawionych na zysk i przywileje. i usłużni krytycy nigdy nie cierpią z powodu wykluczenia. Żyją w bezpiecznej bańce wzajemnych pochlebstw i materialnych przywilejów. Płacą za to jednak całkowitą jałowością – nie tworzą niczego wartościowego i nie zostawiają po sobie śladu.
Michaił Bułhakow pisał swoją najważniejszą powieść przez kilkanaście lat, mając pełną świadomość, że radziecka cenzura nigdy nie dopuści do jej wydania. Doświadczenie artysty tworzącego „do szuflady”, pozbawionego kontaktu z czytelnikami i zaszczutego przez reżimową krytykę, miało dla niego wymiar głęboko osobisty.
Finał utworu nie przynosi łatwego pocieszenia. Ostateczną nagrodą dla tych, którzy zachowali wierność sobie, staje się wieczny spokój. Lew Mateusz podsumowuje to wprost:
On nie zasłużył na światłość, on zasłużył na spokój.
Przestrzeń ta znajduje się całkowicie poza historią, z dala od ziemskich miast i ludzkich intryg. Autor sugeruje tym samym, że w świecie zdominowanym przez strach i kłamstwo jedynym ratunkiem przed niszczącą izolacją jest ucieczka w wymiar metafizycznyDziedzina filozofii zajmująca się tym, co niepoznawalne zmysłowo, wykraczające poza fizyczną rzeczywistość..