Postawa prometejska - znaczenie, pochodzenie, przykłady
Postawa prometejska oznacza bezinteresowne poświęcenie jednostki dla dobra ogółu, często okupione osobistym cierpieniem. Pojęcie to wywodzi się z greckiego mitu o tytanie Prometeuszu, który wbrew woli Zeusa stworzył człowieka i podarował mu ogień. Współcześnie termin ten służy do opisywania skrajnego altruizmu oraz buntu przeciwko niesprawiedliwym wyrokom losu lub władzy.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Znaczenie pojęcia
Postawa prometejska to synonim skrajnego altruizmu i buntu w imię wyższych wartości. Człowiek o takiej postawie dobrowolnie zgadza się na cierpienie, aby ocalić innych lub poprawić ich los. Działa z miłości do ludzkości, odrzucając własne bezpieczeństwo i wygodę.
Pochodzenie – mit o Prometeuszu
Źródłem tego związku frazeologicznego jest starożytny mit o Prometeuszu. Ten potężny tytanW mitologii greckiej bogowie z najstarszego pokolenia, zdetronizowani później przez Zeusa i bogów olimpijskich. ulepił pierwszego człowieka z gliny zmieszanej ze łzami. Tchnął w niego duszę, wykorzystując do tego iskry z rydwanu słońca.
Pierwsi ludzie byli nadzy, słabi i całkowicie bezbronni wobec potęgi natury oraz kaprysów bogów. Prometeusz zlitował się nad swoim dziełem. Wykradł z Olimpu święty ogień i przekazał go ludzkości. Ten dar zapoczątkował rozwój cywilizacji. Ludzie nauczyli się ogrzewać domostwa, gotować strawę, przetapiać metale i wykuwać broń.
Kara i cierpienie
Samowola tytana wywołała wściekłość Zeusa. Władca bogów dostrzegł w rozwijającej się ludzkości realne zagrożenie dla swojego panowania. Skazał Prometeusza na okrutną i wieczną karę. Tytan został przykuty do nagich skał Kaukazu. Każdego dnia przylatywał do niego wygłodniały orzeł i wyżerał mu wątrobę. Ponieważ Prometeusz był nieśmiertelny, narząd odrastał w nocy, a męka zaczynała się od nowa.
W wielu popularnych opracowaniach ptak dręczący Prometeusza nazywany jest sępem. Zgodnie z antycznymi źródłami (np. u Hezjoda) był to jednak orzeł – święty ptak i symbol samego Zeusa. Męki tytana przerwał dopiero Herakles, który po latach zastrzelił drapieżnika z łuku.
Zemsta Zeusa dosięgła również samych ludzi. Władca Olimpu zesłał na ziemię PandoręPierwsza kobieta stworzona przez bogów. Z ciekawości otworzyła puszkę, uwalniając na świat wszystkie nieszczęścia i choroby., co ostatecznie sprowadziło na ludzkość choroby i trudy. Mimo to dar Prometeusza przetrwał, a jego imię stało się symbolem oporu przeciwko tyranii.
Przykłady użycia
Współcześnie określenia tego używamy w stosunku do osób lub organizacji, które bezinteresownie działają na rzecz innych. Dobrym przykładem z życia codziennego jest zdanie: „Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy od lat wykazuje się postawą prometejską”.
W literaturze polskiej najsłynniejszym wcieleniem tej idei jest Konrad z „Dziadów cz. III” Adama Mickiewicza. Bohater rzuca wyzwanie samemu Bogu, gotów wziąć na siebie cierpienie całego narodu, aby wywalczyć dla niego wolność.