Nowa Fala (`68)

Wspólne doświadczenie buntu

Pisarzy Nowej Fali połączyło brutalne zderzenie z historią. Byli to młodzi ludzie, urodzeni pod koniec II wojny światowej lub tuż po niej, którzy wkraczali w dorosłość w opresyjnych realiach państwa komunistycznego. Ich światopogląd ukształtowały dwa dramatyczne wydarzenia, które ostatecznie pozbawiły ich złudzeń co do intencji władzy.

• 1968
  Marzec '68

  Protesty studenckie i głęboki kryzys polityczny, brutalnie stłumione przez milicję, połączone z antysemicką nagonką władz.

• 1970
  Grudzień '70

  Krwawo spacyfikowane strajki robotników na Wybrzeżu, które stały się ostatecznym impulsem do buntu przeciwko systemowi.

Geografia Nowej Fali

Ruch nie miał jednego, centralnego ośrodka. Rozwijał się równolegle w kilku miastach, a młodzi poeci skupiali się wokół lokalnych grup literackich. Główną trybuną pokolenia stało się założone w 1967 roku krakowskie pismo „Student” oraz jego dodatek „Młoda Kultura”. Od 1971 roku twórcy z całej Polski integrowali się podczas regularnych zjazdów w Cieszynie.

Najważniejsze ośrodki i przedstawiciele formacji:

• Kraków (grupa „Teraz”): Julian Kornhauser, Adam Zagajewski, Wit Jaworski, Jerzy Kronhold, Stanisław Stabro.
• Poznań (grupa „Próby”): Stanisław Barańczak, Ryszard Krynicki.
• Warszawa: Krzysztof Karasek, Leszek Szaruga, Jarosław Markiewicz.
• Łódź: Jacek Bierezin, Zdzisław Jaskuła, Witold Sułkowski.
• Wrocław: Lothar Herbst, Marianna Bocian.

Bunt przeciwko literackiej fikcji

Nowofalowcy wystąpili z ostrym sprzeciwem wobec starszych kolegów po piórze. Krytykowali twórców z Orientacji Poetyckiej HybrydyGrupa literacka z lat 60., skupiona wokół warszawskiego klubu studenckiego, stawiająca na klasycyzm i uniwersalne metafory. oraz poetów pokolenia „Współczesności”. Zarzucali im ucieczkę w estetyzm i całkowite ignorowanie otaczającej rzeczywistości.

Według młodych gniewnych ówczesna literatura stała się głucha na problemy społeczne. Zamiast opisywać szare realia lat 60. i 70., starsi poeci woleli cyzelować formę. Nowa Fala żądała powrotu do konkretu. Julian Kornhauser sformułował postulat „nienaiwnego realizmu” – poezja miała mówić prawdę o świecie, nie uciekając w bezpieczne, abstrakcyjne metafory.

Jak pisali Nowofalowcy?

Choć krytycy często zauważają, że Pokolenie '68 nie wypracowało jednej, spójnej poetyki, ich wiersze łączył wyraźny zestaw cech i narzędzi. Skupiali się na dekonstrukcji zafałszowanego języka.

Najważniejsze manifesty pokolenia

Teoretyczna podbudowa ruchu była równie ważna co same wiersze. Twórcy Nowej Fali wydali kilka kluczowych publikacji, które zdefiniowały ich program literacki:

• Julian Kornhauser, Adam Zagajewski – Świat nie przedstawiony (1974). Najsłynniejszy manifest pokolenia, oskarżający polską literaturę o ucieczkę przed opisywaniem prawdziwej rzeczywistości.
• Stanisław Barańczak – Nieufni i zadufani (1971). Zbiór szkiców o poezji i odpowiedzialności słowa.
• Stanisław Piskor, Włodzimierz Paźniewski, Tadeusz Sławek, Andrzej Szuba – Spór o poezję (1977).