Pokolenie pryszczatych
Pokolenie pryszczatych to grupa polskich pisarzy urodzonych w latach 1925-1930, którzy na przełomie lat 40. i 50. XX wieku z entuzjazmem poparli doktrynę realizmu socjalistycznego. W swojej wczesnej twórczości skupiali się na propagandowej pochwale ustroju komunistycznego, afirmacji przemian gospodarczych oraz walce z wrogami klasowymi. W połowie lat 50. większość z nich odcięła się od dawnych poglądów, porzucając schematyczną literaturę na rzecz krytyki systemu.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Kim byli „pryszczaci”?
Nazwa pokolenie pryszczatych przylgnęła do młodych twórców wkraczających w dorosłość tuż po II wojnie światowej. Ich młodość i brak literackiego doświadczenia szły w parze z radykalnym zaangażowaniem politycznym. Z zapałem realizowali wytyczne realizmu socjalistycznegoOficjalna metoda twórcza w państwach komunistycznych, wymagająca przedstawiania rzeczywistości w sposób propagandowy i zgodny z ideologią marksistowską., wierząc, że literatura musi służyć budowie nowego, komunistycznego społeczeństwa.
Określenie „pryszczaci” miało pierwotnie charakter ironiczny. Wymyślili je starsi pisarze (autorstwo przypisuje się Zofii Nałkowskiej lub Janowi Kottowi), nawiązując do młodzieńczego trądziku debiutantów. Z czasem nazwa ta stała się synonimem agresywnego, bezkrytycznego fanatyzmu politycznego młodych komunistów.
Główne założenia i literaccy idole
Formacja ta odrzucała tradycyjną estetykę na rzecz agitacji i propagandy. Twórcy głosili bezkrytyczną pochwałę socjalizmu oraz władzy ludowej. Afirmowali powojenne przemiany społeczno-gospodarcze wczesnego PRL-u, jednocześnie ostro atakując wyimaginowanych wrogów klasowychW propagandzie komunistycznej osoba lub grupa społeczna (np. przedwojenna inteligencja, zamożni chłopi), rzekomo zagrażająca nowemu ustrojowi..
Literackim ideałem „pryszczatych” był pisarz-robotnik lub twórca całkowicie oddany sprawom proletariatu. Wzorowali się na radzieckim poecie Władimirze Majakowskim. Na rodzimym gruncie ważnym punktem odniesienia była dla nich publicystyka i postawa Tadeusza Borowskiego z jego powojennego, marksistowskiego okresu.
Główny gatunek prozy socrealistycznej. Powieść, której fabuła skupiała się na procesie produkcji, budowie zakładu przemysłowego i walce z sabotażystami (np. Przy budowie Tadeusza Konwickiego).
Typ bohatera literackiego: przodownik pracy, oddany partii komunista, który przedkłada dobro kolektywu nad własne szczęście i bezwzględnie zwalcza przeciwników politycznych.
Przedstawiciele pokolenia
W obrębie tego pokolenia swoje pierwsze kroki w literaturze stawiali autorzy, którzy w późniejszych dekadach należeli do najważniejszych postaci polskiej kultury. Z socrealizmem w młodości związali się między innymi: Tadeusz Konwicki, Andrzej Braun, Wiktor Woroszylski, Witold Wirpsza oraz Wisława Szymborska. Ich ówczesne wiersze i powieści były pełne patosu, politycznych haseł i czarno-białych schematów.
Koniec iluzji i odwilż
Fascynacja stalinizmem nie trwała długo. Mniej więcej w połowie lat 50., wraz z polityczną odwilżą, większość „pryszczatych” przeżyła głębokie rozczarowanie. Zrozumieli zbrodniczy charakter systemu, który wcześniej z takim zapałem opiewali. Zaczęli tworzyć dzieła o wydźwięku antysocjalistycznym, ostatecznie kończąc z pisaniem schematycznych „produkcyjniaków”. Wielu z nich stało się później aktywnymi działaczami opozycji demokratycznej.
-
1949Zjazd ZLP w Szczecinie
Oficjalne narzucenie realizmu socjalistycznego jako jedynej słusznej metody twórczej w polskiej literaturze.
-
1956Polski Październik
Odwilż polityczna, która przyniosła koniec socrealizmu i pozwoliła pisarzom na rozliczenie się z błędami młodości.