Kino dwudziestolecia międzywojennego

Narodziny fabryki snów

Lata dwudzieste w amerykańskim kinie to przede wszystkim błyskawiczny rozwój Hollywood. Jeszcze w 1919 roku populacja tej dzielnicy słonecznego Los Angeles wynosiła około trzydziestu pięciu tysięcy mieszkańców. Zaledwie dziesięć lat później liczba ta się potroiła. Władze miasta przypieczętowały status nowej stolicy światowego kina w 1923 roku, umieszczając na okolicznych wzgórzach potężny napis HOLLYWOODLAND.

Przemysł filmowy skupił się na zachodnim wybrzeżu USA, choć równie prężnie działał w Nowym Jorku. W połowie dekady kręcenie filmów przestało być jarmarczną rozrywką, a stało się gigantycznym, dochodowym biznesem opartym na systemie studyjnymModel produkcji, w którym wielkie wytwórnie kontrolowały cały proces: od scenariusza, przez kontrakty aktorów, aż po dystrybucję w kinach..

Pod koniec lat dwudziestych w Hollywood działało już dwadzieścia wytwórni. Największe z nich ukształtowały rynek na kolejne dekady. Warner Brothers założyli w 1923 roku bracia polskiego pochodzenia: Jack, Harry, Albert i Sam. Paramount powstało w 1926 roku z połączenia Famous Players Adolpha Zukora i Feature Play Jessego Lasky'ego. Joseph Kennedy stworzył RKO Pictures. Z inicjatywy Richarda Rowlanda, Louisa Mayera, Marcusa Loewa i Samuela L. Goldwyna w 1924 roku narodziło się MGM, a William Fox założył Fox Film Corporation, przekształcone później w 20th-Century Fox.

Zapotrzebowanie na filmy osiągnęło historyczne maksimum. W latach dwudziestych i trzydziestych Hollywood produkowało blisko osiemset filmów rocznie. Dzisiejsze wytwórnie rzadko zbliżają się do połowy tego wyniku.

Od wodewilu do dźwięku

• 1923
  Znak Hollywood

  Na wzgórzach Los Angeles staje słynny napis HOLLYWOODLAND.

• 1927
  Przełom dźwiękowy

  Premiera „Śpiewaka jazzowego”, pierwszego filmu z synchroniczną ścieżką dźwiękową.

• 1939
  Szczyt Złotej Ery

  Rok uznawany za najlepszy w historii kina, premiera m.in. „Przeminęło z wiatrem”.

Przez większość lat dwudziestych na ekranach królowały filmy nieme, czerpiące garściami z tradycji wodewiluLekki utwór sceniczny łączący dialogi, śpiew i taniec, niezwykle popularny na przełomie XIX i XX wieku.. Z czasem produkcje stawały się dłuższe, droższe i lepsze jakościowo. Wyodrębniły się wąskie specjalizacje: scenarzyści, kostiumolodzy, charakteryzatorzy i reżyserzy zaczęli pracować w ściśle określonych ramach.

Ekran wykreował pierwsze globalne ikony popkultury. Do największych gwiazd kina niemego należeli: Harold Lloyd, Gloria Swanson, Tom Mix, Norma Talmadge, Rudolph Valentino, Douglas Fairbanks, Colleen Moore, Norma Shearer, John Barrymore, Greta Garbo, Lon Chaney Sr., Clara Bow, Mary Pickford, Stan Laurel, Oliver Hardy, Charlie Chaplin oraz Buster Keaton.

Złota Era i ucieczka od kryzysu

Lata trzydzieste zapoczątkowały Złotą Erę Hollywood, trwającą do końca lat czterdziestych. Wprowadzenie dźwięku i koloru całkowicie zmieniło język filmu. Powstały nowe gatunki: kino gangsterskie, musicale oraz biografie historyczne.

Ogromne piętno na kinematografii odcisnął Wielki kryzysNajwiększy kryzys gospodarczy XX wieku, rozpoczęty krachem na nowojorskiej giełdzie w 1929 roku.. Niemal wszystkie wytwórnie, z wyjątkiem MGM, stanęły na krawędzi bankructwa. Frekwencja w kinach drastycznie spadła. Receptą na przetrwanie okazał się eskapizmUcieczka od problemów codzienności w świat iluzji i rozrywki.. Hollywood zaczęło masowo produkować komedie i filmy rozrywkowe, które pozwalały widzom zapomnieć o biedzie i bezrobociu.

Rok 1939 zapisał się jako absolutny szczyt możliwości fabryki snów. Akademia Filmowa musiała zwiększyć liczbę nominowanych do Oscara filmów z pięciu do dziesięciu. Na ekranach triumfowały arcydzieła: „Przeminęło z wiatrem” (główny zwycięzca), „Czarnoksiężnik z Krainy Oz”, „Pan Smith jedzie do Waszyngtonu” oraz „Ninotchka”.

Nowa dekada wykreowała nowe gwiazdy. Byli to m.in.: Clark Gable, Vivien Leigh, Paul Muni, Janet Gaynor, Eddie Cantor, Wallace Beery, Mae West, Greta Garbo, Fred Astaire, Ginger Rogers, Claudette Colbert, Joan Crawford, Marie Dressler, James Cagney, Bing Crosby, Barbara Stanwyck, Johnny Weissmuller, Gary Cooper, Errol Flynn, Bette Davis, Spencer Tracy, James Stewart, Veronica Lake, Katharine Hepburn, Shirley Temple, Judy Garland i Mickey Rooney.

Mrok Europy: Kino Weimarskie

Sytuacja w Europie wyglądała zupełnie inaczej. W powojennych Niemczech niepodzielnie panował ekspresjonizmKierunek w sztuce eksponujący silne, często skrajne emocje, posługujący się deformacją, mrokiem i kontrastem., który ukształtował nurt nazywany przez historyków Kinem Weimarskim.

Niemieccy twórcy odrzucili hollywoodzki realizm na rzecz psychologicznej głębi i wizualnej deformacji. Do czołowych reżyserów tego okresu zaliczają się G.W. Pabst, Paul Leni, F.W. Murnau, Robert Wiene oraz Fritz Lang.

Polskie kino międzywojenne

Rodzima kinematografia okresu międzywojnia rozwijała się własnym rytmem. W epoce kina niemego dominowała tematyka historyczna i patriotyczna, czego najlepszym dowodem jest „Cud nad Wisłą”. Twórcy chętnie sięgali po ekranizacje klasyki literatury. Na ekrany przeniesiono „Przedwiośnie”, „Ziemię obiecaną” oraz „Pana Tadeusza”.

W latach trzydziestych, wraz z nadejściem dźwięku, do Polski dotarła moda na lekkie komedie i melodramatyGatunek filmowy o silnym zabarwieniu emocjonalnym, często opowiadający o tragicznej miłości i przeciwnościach losu.. Publiczność pokochała rodzime produkcje muzyczne. Największymi gwiazdami polskiego ekranu zostali Eugeniusz Bodo, Hanka Ordonówna, Adolf Dymsza oraz Mieczysława Ćwiklińska.