Skamander

Pochodzenie nazwy

Nazwa grupy pochodzi od mitologicznej rzeki opływającej Troję. Stanowi bezpośrednie nawiązanie do cytatu z dramatu AkropolisDramat Stanisława Wyspiańskiego z 1904 roku, którego akcja rozgrywa się na Wawelu w noc zmartwychwstania. Stanisława Wyspiańskiego: Skamander połyska, wiślaną świetląc się falą.

Historia i etapy działalności

• 1918
  Początki i skandal

  Publikacja wiersza „Wiosna” Tuwima i otwarcie kawiarni „Pod Picadorem” inicjują działalność grupy.

• 1920
  Działalność właściwa

  Powstaje miesięcznik „Skamander”, a poeci zyskują ogromną popularność i naśladowców.

• 1926
  Początek rozłamu

  Przewrót majowy dzieli skamandrytów na zwolenników i przeciwników Józefa Piłsudskiego.

Grupę zawiązano oficjalnie w 1918 roku, jednak jej początki sięgają lat 1916-1918. Młodzi twórcy skupili się wówczas wokół uniwersyteckiego czasopisma „Pro Arte et Studio”. Szybko zorientowali się, że łączy ich wspólny sprzeciw wobec panującego modernizmuZespół tendencji w kulturze przełomu XIX i XX wieku, charakteryzujący się m.in. pesymizmem, dekadentyzmem i hasłem „sztuka dla sztuki”. oraz tradycji Młodej PolskiEpoka w literaturze polskiej (1890-1918), z którą Skamandryci ostro polemizowali, odrzucając jej pesymizm..

Prawdziwy przełom nastąpił w marcu 1918 roku. Julian Tuwim opublikował wtedy kontrowersyjny wiersz „Wiosna”, w którym nawoływał do biologicznej, wręcz zwierzęcej witalności (Naróbcie Polsce bachorów; Rozchućcie więcej kawalerskich chorób; dziewki fabryczne, brzuchate kobyły). Oburzeni czytelnicy wymusili zmianę redakcji, co paradoksalnie oddało pismo w ręce przyszłych skamandrytów. W styczniu 1919 roku zmienili oni nazwę tytułu na awangardowe „Pro Arte”.

W listopadzie 1918 roku poeta Tadeusz Raabe otworzył w Warszawie kawiarnię „Pod Picadorem”. Miejsce to z dnia na dzień stało się centrum życia literackiego stolicy.

Ostatnia dekada istnienia grupy (1929-1939) to czas powolnego rozpadu. Radosny witalizmPostawa afirmująca życie, energię biologiczną, młodość i siły witalne człowieka. ustąpił miejsca tonom przygnębienia i rozczarowania. Jan Lechoń i Jarosław Iwaszkiewicz wyjechali na placówki dyplomatyczne. Kazimierz Wierzyński związał się z obozem sanacjiObóz polityczny rządzący w Polsce w latach 1926-1939, powstały po zamachu majowym Józefa Piłsudskiego., Antoni Słonimski skupił się na publicystyce, a Tuwim w swoich tekstach coraz ostrzej krytykował polską rzeczywistość.

Kawiarnie i prasa

Życie kawiarniane stanowiło fundament grupy. Skamandryci spotykali się przy słynnym stoliku na półpiętrze w kawiarni „Ziemiańska” oraz we wspomnianym „Picadorze”. Dyskutowali tam, czytali nowe wiersze i tworzyli środowisko, które teoretyk literatury Michał Głowiński nazwał „zespołem sytuacyjnym, połączonym rzeczywistością pozaliteracką”.

Ich główną trybuną stał się miesięcznik poetycki „Skamander”, wydawany w latach 1920-1928 i 1935-1939. Pismem kierowali początkowo Władysław Zawistowski, a następnie Mieczysław Grydzewski. Z czasem redakcja otworzyła się na innych twórców. Publikowali tam m.in. Bolesław Leśmian, Witkacy, Witold Gombrowicz, Juliusz Kaden-Bandrowski, Bruno Schulz, Emil Zegadłowicz oraz wileńscy żagaryściWileńska grupa poetycka z lat 30. XX wieku (m.in. Czesław Miłosz), charakteryzująca się katastrofizmem.. Na łamach pisma ukazywały się także przekłady z literatury rosyjskiej i francuskiej.

Program poetycki

Skamandryci programowo odrzucali tworzenie sztywnych manifestów. W pierwszym numerze swojego pisma deklarowali: chcemy być poetami dzisiejszego dnia i w tym nasza wiara i cały nasz program (...) nie występujemy z programem, gdyż programy są zawsze spojrzeniem wstecz. Mimo to ich twórczość opierała się na kilku wyraźnych filarach.

Wielka Piątka

Grupę tworzyło pięciu wybitnych twórców, z których każdy wniósł do literatury unikalny styl:

• Julian Tuwim - mistrz słowa, zafascynowany językiem, neologizmamiNowy wyraz utworzony w danym języku, często na potrzeby konkretnego utworu literackiego. i demonologią. Prześmiewca piętnujący narodowe wady, autor m.in. tomu Czyhanie na Boga (1918).
• Antoni Słonimski - buntowniczy felietonista i satyryk. Propagator tolerancji i racjonalizmu. W Sonetach (1918) rzucił słynne hasło: Ojczyzna moja wolna, wolna, więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada!
• Jarosław Iwaszkiewicz - poeta operujący niezwykłą muzycznością i malarskością (tom Oktostychy z 1918 roku). Z czasem skłaniający się ku estetyzmowi.
• Kazimierz Wierzyński - piewca młodości, sportu i witalizmu. Jego debiutancki tom Wiosna i wino (1919) stał się manifestem radosnego podejścia do życia.
• Jan Lechoń - romantyk zapatrzony w polską tradycję szlachecką i legendę napoleońską. W Karmazynowym poemacie (1920) wzywał do odcięcia się od martyrologii słowami: A wiosną niechaj wiosnę, a nie Polskę zobaczę!

Gdy grupa zaczęła się rozrastać, dołączyli do niej tzw. poeci-satelici:
- Maria Pawlikowska-Jasnorzewska,
- Józef Wittlin,
- Stanisław Baliński,
- Jan Brzechwa,
- Kazimiera Iłłakowiczówna,
oraz powieściopisarze i krytycy (m.in. Wilam Horzyca).

Inspiracje

Duchowym patronem i niedoścignionym wzorem dla skamandrytów był Leopold Staff - poeta łączący w swojej twórczości cechy dekadentaPostawa schyłkowa, charakteryzująca się poczuciem bezsensu istnienia, apatią i niewiarą w postęp., klasycysty i awangardzistyZespół prądów artystycznych odrzucających dotychczasowe style i poszukujących nowatorskich rozwiązań formalnych.. Grupa czerpała również z filozofii Henriego Bergsona i Fryderyka Nietzschego.

W warstwie technicznej chętnie sięgali po zdobycze ekspresjonizmuKierunek w sztuce dążący do wyrażenia silnych, często skrajnych emocji i wewnętrznych przeżyć twórcy. oraz naturalizmuKierunek literacki ukazujący świat w sposób fotograficznie dokładny, często skupiający się na biologicznej stronie życia.. Pozwalało im to ukazywać człowieka przez pryzmat biologii, instynktów i fizjologicznych popędów, co stanowiło całkowite zerwanie z dotychczasową tradycją literacką.