Żagary
Wileńska grupa literacka Żagary działała w latach 1931-1934 przy Uniwersytecie Stefana Batorego, skupiając studentów polonistyki. Twórcy ci wprowadzili do polskiej poezji nurt katastroficzny, wyrażający głęboki lęk przed zbliżającą się wojną i upadkiem cywilizacji. W opozycji do radosnych Skamandrytów i technicznej Awangardy, żagaryści postulowali powrót do wzniosłości, symbolizmu oraz społecznego zaangażowania sztuki.
Autor: Karolina Marlęga
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Geneza i znaczenie nazwy
Nazwa grupy wywodzi się z regionalnego słowa żagary, oznaczającego chrust lub coś łatwopalnego. Metafora ta idealnie oddawała nastroje młodych poetów, którzy czuli, że ówczesny świat stoi na krawędzi pożaru. Grupa zawiązała się na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Stefana BatoregoGłówna uczelnia wileńska w dwudziestoleciu międzywojennym, ważny ośrodek polskiej kultury na Kresach.. Zrzeszała studentów szukających własnego głosu w literaturze zdominowanej przez starsze pokolenia.
Do Żagarystów należeli:
- Teodor Bujnicki,
- Antoni Gołubiew,
- Stefan Jędrychowski,
- Józef Maśliński,
- Czesław Miłosz, czołowy przedstawiciel grupy,
- Jerzy Putrament,
- Aleksander Rymkiewicz, najmłodszy z Żagarystów,
- Jerzy Zagórski,
- Adam Kulesza (od 1932 roku),
- Stanisław Cat-Mackiewicz (okresowo związany).
Program w cieniu apokalipsy
Żagaryści nie sformułowali sztywnego manifestu, ale łączyło ich wspólne poczucie zagrożenia. Ich poezję przesycała atmosfera niepokoju i przeczucie nadciągającej wojny. Zamiast opiewać codzienność, twórcy ci nawiązywali do romantycznego wizjonerstwa i symbolizmu.
Postawa i nurt literacki wyrażający przekonanie o nieuchronnej zagładzie współczesnej cywilizacji i tradycyjnych wartości. W poezji Żagarów objawiał się apokaliptycznymi wizjami i mroczną metaforyką.
W kwestiach formalnych wileńscy poeci żądali powrotu do języka pełnego symboli i ukrytej metaforyki. Pisali wzniośle, patetycznie, traktując sztukę jako służbę społeczną. Ostro krytykowali konkurencję. SkamandrytomNajpopularniejsza grupa poetycka dwudziestolecia, znana z witalizmu, optymizmu i fascynacji codziennością. zarzucali płytkie pojmowanie poezji i bezideowość. Z kolei Awangardę Krakowską atakowali za zbytnie skupienie na technice wiersza kosztem głębszego przekazu.
Indywidualne drogi twórców
Mimo wspólnego mianownika, jakim był lęk przed przyszłością, poeci Żagarów różnili się stylem i poglądami. Czesław Miłosz tworzył poezję intelektualną, filozoficzną, pełną rozmachu i apokaliptycznych wizji. Teodor Bujnicki chętniej nawiązywał do tradycji romantycznych i lżejszej stylistyki bliskiej Skamandrytom. Z kolei Jerzy Putrament i Stefan Jędrychowski szli w stronę radykalizmu społecznego, co ostatecznie zaprowadziło ich do komunizmu.
Działalność wydawnicza
Trybuną grupy było czasopismo „Żagary”. Pismo to przeszło ewolucję od lokalnego dodatku do niezależnego bytu.
- Kwiecień 1931Dodatek do „Słowa”
Pierwsze numery ukazują się jako bezpłatny dodatek do wileńskiego dziennika konserwatywnego.
- 1932„Piony”
Pismo wychodzi jako dodatek do „Kuriera Wileńskiego” pod zmienionym tytułem.
- 1933-1934Niezależny miesięcznik
„Żagary” zyskują status samodzielnego czasopisma. Ostatni numer ukazuje się w marcu 1934 roku.
Na łamach pisma nie tylko publikowano wiersze, ale też żywo dyskutowano o polityce i gospodarce. Jak zauważa badaczka epoki Dorota Stopka:
na łamach tego pisma prowadzono polemiki o społecznej roli sztuki jako narzędzia kształtowania osobowości narodu, poddano analizie sytuację gospodarczo-polityczną ówczesnej Polski.
Choć grupa istniała zaledwie trzy lata, wywarła ogromny wpływ na polską literaturę. Czesław Miłosz, jeden z jej założycieli, w 1980 roku otrzymał Literacką Nagrodę Nobla, a echa wileńskiego katastrofizmu pobrzmiewały w jego twórczości przez całe życie.