Lektury / Jan Kochanowski

Jan Kochanowski

Prawdziwy człowiek renesansu

Jan Kochanowski to pierwszy polski poeta wielkiego formatu. Zdecydowanie wyprzedzał swoją epokę. Studiował na najlepszych europejskich uniwersytetach, dużo podróżował i chłonął nowożytne idee. Zyskał miano człowieka renesansuCzłowiek renesansu Osoba o wszechstronnych zainteresowaniach, wykształcona w wielu dziedzinach nauki i sztuki, otwarta na świat.. Znał języki klasyczne, czytał starożytnych filozofów i doskonale orientował się w ówczesnej polityce.

Twórca polskiego języka literackiego

Wraz z Mikołajem Rejem stworzył podwaliny polskiego języka literackiego. Rej pisał po polsku z wyboru politycznego, Kochanowski poszedł o krok dalej. Udowodnił, że polszczyzna jest równie elastyczna i piękna co łacina. Przeniósł na rodzimy grunt antyczne gatunkiGatunki antyczne Formy literackie wywodzące się ze starożytnej Grecji i Rzymu, charakteryzujące się ścisłymi regułami kompozycyjnymi.. Wprowadził do polskiej literatury pieśń, tren oraz fraszkę. Czerpał z kultury starożytnej, ale nadawał jej lokalny, polski koloryt.

Dobrze wiedzieć
Mikołaj Rej "ciosał" polszczyznę z grubsza, tworząc język dosadny i potoczny. Kochanowski działał jak jubiler – wygładził język, wprowadził regularne metrum i rymy, udowadniając, że po polsku można pisać o najbardziej skomplikowanych uczuciach i ideach.

Najważniejsze dzieła

Dorobek poety jest ogromny, ale kilka pozycji to absolutny kanon polskiej literatury. Do najsłynniejszych dzieł Kochanowskiego należą:

  • Fraszki i Pieśni – zbiory, w których poeta zawarł swoją filozofię życiową, obserwacje obyczajowe i refleksje nad naturą świata.
  • Treny – cykl napisany pod koniec życia poety. To nowatorskie podejście do poezji żałobnejPoezja żałobna (epicedium) Utwory wyrażające ból po stracie bliskiej osoby, w antyku zarezerwowane wyłącznie dla wybitnych wodzów i mężów stanu., w którym ojciec opłakuje zmarłe dziecko.
  • Odprawa posłów greckich – pierwszy polski dramat nowożytny. Fabuła opiera się na epizodzie z wojny trojańskiej, ale w rzeczywistości to ostry komentarz do sytuacji politycznej Rzeczypospolitej.

Bibliografia

  1. Janina Abramowska, Jan Kochanowski, Rebis, Poznań 1994.
  2. Stanisław Grzeszczuk, Jan Kochanowski - "Treny", [w:] Lektury polonistyczne, red. A. Borowski, J. Gruchała, Universitas, Kraków 1997.
  3. Janusz Pelc, Kochanowski, PWN, Warszawa 2001.
  4. Tadeusz Ulewicz, hasło: Jan Kochanowski, w: Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, PWN, Warszawa 1986.
  5. Jerzy Ziomek, Renesans, Wyd. 5 popr., PWN, Warszawa 1995.

Wszystkie opracowania