Adaptacja filmowa „Przedwiośnia”

Przedwojenne początki

Pierwsza próba sfilmowania powieści miała miejsce zaledwie trzy lata po jej wydaniu. W 1928 roku Henryk Szaro wyreżyserował niemy obraz na podstawie scenariusza Andrzeja StrugaWłaściwie Tadeusz Gałecki. Polski pisarz, publicysta i działacz niepodległościowy, współtwórca scenariusza pierwszej ekranizacji. i Anatola Sterna. Twórcy odrzucili skomplikowane tło polityczne i społeczne. Skupili się niemal wyłącznie na miłosnych perypetiach Cezarego.

Wizja Filipa Bajona i rozmach produkcji

Współczesna publiczność kojarzy przede wszystkim adaptację z 2001 roku. Jej reżyserem i scenarzystą jest Filip Bajon, twórca chętnie sięgający po tematykę historycznych przełomów. Ekipa filmowa pracowała z ogromnym rozmachem. Zdjęcia kręcono między innymi w Piotrkowie TrybunalskimMiasto w centralnej Polsce, którego zabytkowa starówka często służy filmowcom jako tło dla produkcji historycznych., na poligonie pod Warszawą oraz w autentycznych pałacach.

Majątek rodziny Wielkopolskich w Chrobrzy zagrał powieściowe Odolany. Z kolei w OblęgorkuMajątek ziemski podarowany Henrykowi Sienkiewiczowi przez polskie społeczeństwo, obecnie mieści się tam muzeum pisarza. zlokalizowano filmową posiadłość Laury. Twórcom udało się zamknąć na cały dzień Plac Czerwony w Moskwie, a aż dwadzieścia procent materiału zrealizowano w autentycznych plenerach Baku.

Obsada i kreacje aktorskie

Główny ciężar opowieści spoczął na barkach Mateusza Damięckiego. Aktor wiarygodnie oddał ewolucję Cezarego – od zbuntowanego nastolatka po doświadczonego przez wojnę młodzieńca. Na drugim planie wystąpiła czołówka polskiego kina. Krystyna Janda i Janusz Gajos stworzyli przejmujące kreacje rodziców bohatera. Scena, w której Seweryn opowiada o szklanych domachUtopijna wizja idealnej, sprawiedliwej i nowoczesnej Polski, w którą wierzył Seweryn Baryka., zapada w pamięć dzięki mistrzowskiej grze Gajosa.

W rolę Szymona Gajowca wcielił się Daniel Olbrychski. Kobiety z otoczenia Baryki zagrały: Małgorzata Foremniak (Laura), Karolina Gruszka (Wanda) oraz Urszula Grabowska (Karolina). Realizmu dodają starannie odtworzone kostiumy, od zniszczonych żołnierskich mundurów po eleganckie suknie z balu w Odolanach.

Zmiany w fabule – autorska interpretacja

Film nie jest wierną kopią literackiego oryginału. Bajon dopisał nowe sceny, aby mocniej zaakcentować niszczącą siłę historii, która brutalnie zrywa międzyludzkie więzi. W pierwszej części reżyser ukazuje przyjaźń młodego Cezarego z Rosjaninem, Żydem, Azerem i Ormianinem. RewolucjaKrwawe zamieszki na tle klasowym i etnicznym (rzeź Ormian) trwające w latach 1917–1918. niszczy tę relację, stawiając dawnych kolegów po przeciwnych stronach barykady.

Podobny zabieg zastosowano w scenie na granicy. Baryka obserwuje bawiące się dzieci różnych narodowości – Kazimierza, Dawida i Iwanka. Uświadamia sobie, że ich przyjaźń również może skończyć się tragicznie. Inaczej wyglądają też relacje warszawskie. Hipolit, Lulek i Buławnik znają się od dawna, a dzieli ich dopiero powojenna rzeczywistość społeczna.

Czytelnicy powieści od razu zauważą dodany wątek romansu młodego Baryki z Ormianką w Baku. W książce zmasakrowane ciało obcej dziewczyny wywołuje w Cezarym wstrząs. W filmie to jego ukochana, z którą wcześniej leciał samolotem nad miastem.

Kontrowersyjne zakończenie

Największe dyskusje wzbudziła zmiana finału. U Żeromskiego Cezary maszeruje na czele zdesperowanego tłumu robotników w stronę BelwederuPałac w Warszawie, w dwudziestoleciu międzywojennym siedziba Naczelnika Państwa, a później Prezydenta RP., a scena pozostaje otwarta. Bajon zdecydował się na radykalny krok – w ostatniej scenie główny bohater ginie. Reżyser tłumaczył tę decyzję prawami kina, które wymaga mocnego, jednoznacznego domknięcia losów postaci.