Motyw żony

Motyw żony należy do najstarszych i najczęściej wykorzystywanych tematów w literaturze, wywodząc się bezpośrednio z antykuEpoka starożytna, obejmująca kulturę Grecji i Rzymu, stanowiąca fundament cywilizacji europejskiej. i tekstów biblijnych. Pierwotnie ukazywał kobietę w ramach struktur patriarchalnychSystem społeczny, w którym władza, autorytet i dziedziczenie należą do mężczyzn., w których stanowiła ona własność męża i strażniczkę domowego ogniska. Z biegiem epok wizerunek ten ulegał głębokim przemianom, odzwierciedlając zmiany ról społecznych, obyczajowości oraz emancypacjęWyzwolenie z zależności, uzyskanie pełni praw społecznych i politycznych. kobiet. Twórcy odeszli od jednowymiarowych portretów idealnych partnerek na rzecz skomplikowanych psychologicznie bohaterek: niewiernych, zbuntowanych, nieszczęśliwych w aranżowanych związkach czy bezwzględnie dążących do władzy.

Żona wierna, oddana i heroiczna

Wizerunek kobiety, która z cierpliwością znosi rozłąkę, poświęca własne szczęście dla wyższych celów lub z determinacją walczy o przetrwanie rodziny, stanowiąc oparcie dla męża. Wierność żony bywa też heroiczna: pomaga mężowi w walce i w codziennej pracy.

Odyseja - Homer w swoim eposieRozbudowany utwór epicki, zazwyczaj wierszowany, ukazujący losy bohaterów na tle przełomowych wydarzeń historycznych. stworzył pierwowzór wiernej, idealnej żony. Penelopa czekała dwadzieścia lat na powrót Odyseusza z wojny trojańskiej. Skutecznie opierała się licznym zalotnikom, zwodząc ich za pomocą podstępu z tkaniem szaty dla teścia, którą nocą potajemnie pruła.

Konrad Wallenrod - Adam Mickiewicz ukazuje Aldonę, która w imię miłości i zrozumienia dla misji męża zgadza się na rozstanie. Walter Alf poświęca ich wspólne szczęście dla dobra ojczyzny, a porzucona żona zamyka się w wieży, wiodąc pustelniczy żywot aż do śmierci.

Noce i dnie - Maria Dąbrowska opisuje Barbarę Niechcic. Choć przez całe życie pielęgnuje wspomnienie romantycznej miłości do Józefa Toliboskiego, pozostaje lojalną i oddaną partnerką Bogumiła. Ich związek, pełen codziennych konfliktów, okazuje się niezwykle trwały, a Barbara uświadamia sobie miłość do męża dopiero po jego śmierci.

Chłopi - Władysław Stanisław Reymont kreśli portret Hanki Borynowej. Początkowo zagubiona i zdominowana, w obliczu kryzysu i choroby teścia wykazuje się niezwykłą zaradnością. Mimo zdrad Antka pozostaje lojalna wobec rodziny, przejmując zarządzanie wielkim gospodarstwem i zyskując szacunek całej wsi.

Grażyna - Adam Mickiewicz czyni tytułową bohaterką żonę księcia Litawora. Piękna i silna, chętnie oddawała się męskim rozrywkom. W imię patriotyzmu przeciwstawia się woli męża, w tajemnicy przejmuje dowodzenie nad wojskiem i ginie w walce z Krzyżakami, zapobiegając zdradzie ojczyzny.

Nad Niemnem - Eliza Orzeszkowa w epoce pozytywizmuEpoka literacka promująca wiarę w naukę, pracę u podstaw i racjonalne podejście do problemów społecznych. tworzy postać Marii Kirłowej. To kobieta pracowita, rozsądna i niezależna. Zastępuje swojego męża-próżniaka we wszystkich pracach gospodarczych, utrzymując rodzinę i wykazując się ogromną siłą charakteru.

Żona niewierna i ulegająca namiętnościom

Bohaterki łamiące przysięgę małżeńską pod wpływem wielkiej miłości, znudzenia prozą życia lub działania sił wyższych. Ich wybory zazwyczaj prowadzą do tragicznego finału.

Mitologia grecka - Afrodyta, bogini miłości, była niewierną żoną Hefajstosa. Jej liczne zdrady z Aresem i śmiertelnikami tłumaczono częściowo szpetnością i niechlujnością boskiego kowala, z którym została związana wbrew własnej woli.

Legendy arturiańskie - Ginewra, żona króla Artura, wdaje się w romans z Lancelotem, najwybitniejszym z rycerzy Okrągłego Stołu. Jej zdrada staje się bezpośrednią przyczyną rozłamu wśród rycerstwa, krwawej wojny i ostatecznego upadku Camelotu.

Dzieje Tristana i Izoldy - Izolda Złotowłosa poślubia króla Marka, jednak jej losem rządzi fatumWierzenie w nieodwracalne przeznaczenie, ciążące nad człowiekiem i prowadzące go do nieuchronnej klęski. w postaci wypitego omyłkowo eliksiru miłosnego. Uczucie do Tristana zmusza ją do ciągłych oszustw i zdrady. Miłość staje się dla niej wartością nadrzędną, silniejszą od prawa małżeńskiego i nakazów religijnych.

Pani Bovary - Gustave Flaubert przedstawia Emmę, wychowaną na powieściach sentymentalnychGatunek prozy kładący nacisk na analizę uczuć, stany emocjonalne bohaterów i melancholijny nastrój.. Rozczarowana małżeństwem z prowincjonalnym lekarzem, szuka ucieczki w luksusie i romansach. Dążenie do iluzorycznego szczęścia wpędza ją w długi i ostatecznie doprowadza do samobójstwa.

Anna Karenina - W duchu realizmuKierunek w literaturze i sztuce dążący do obiektywnego, wiernego odtwarzania rzeczywistości. Lew Tołstoj ukazuje niszczącą siłę uczucia. Tytułowa bohaterka opuszcza starszego męża dla hrabiego Wrońskiego. Rozdarta między miłością do kochanka a tęsknotą za synem, odrzucona przez petersburskie salony, rzuca się pod pociąg.

Chłopi - Jagna Pacześ wychodzi za mąż za starego Macieja Borynę, ulegając woli matki i własnej bierności. Jej zdrada z pasierbem Antkiem wynika z potężnej, podświadomej energii życiowej i instynktów, nad którymi nie potrafi zapanować, za co zostaje brutalnie ukarana przez wiejską gromadę.

Tango - Sławomir Mrożek w swoim dramacie tworzy postać Eleonory. Żona Stomila uważa się za przedstawicielkę rewolucji seksualnej (czyli gwałtownych przemian obyczajowych, które odrzuciły tradycyjne normy moralne w sferze intymnej). Zdradza męża z prostackim Edkiem, traktując ten związek jako formę buntu i testowania granic tolerancji swojego partnera.

Shorty na maturę

Motyw cierpienia niezawinionego Motyw cierpiącej matki Poświęcenie się w imię wyższych wartości Na czym polega ludowa sprawiedliwość? Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry Świat ducha a świat rozumu Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym? Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Czy człowiek decyduje o własnym losie? Moralna odpowiedzialność za czyny Miłość silniejsza niż śmierć

Żona zbrodniarka i żądna władzy

Kobiety, które odrzucają tradycyjną uległość, sięgając po przemoc i manipulację. Zbrodnia staje się dla nich narzędziem do zdobycia korony, majątku lub dokonania krwawej zemsty.

Mitologia grecka - Medea, żona Jazona, z zazdrości i chęci zemsty za porzucenie posuwa się do ostateczności. Morduje własnych synów oraz przyczynia się do śmierci nowej wybranki męża, ofiarowując jej zatrutą szatę, od której królewna spłonęła wraz z ojcem.

Makbet - William Szekspir ukazuje Lady Makbet jako kobietę bezwzględną i stanowczą. Inicjuje ona zbrodnię, manipulując mężem i podsycając jego ambicje. Z czasem jednak ciężar winy niszczy jej psychikę, prowadząc do obłędu, lunatykowania i ostatecznie samobójczej śmierci.

Lilije - Adam Mickiewicz w swojej balladzieGatunek synkretyczny łączący elementy epiki, liryki i dramatu, często czerpiący z wierzeń ludowych. opowiada o niewiernej żonie, która w obawie przed karą zabija powracającego z wojny męża. Utwór stanowi wnikliwe studium psychologiczneDogłębna analiza procesów myślowych, emocji i motywacji kierujących zachowaniem postaci. morderczyni dręczonej wyrzutami sumienia i panicznym strachem przed zdemaskowaniem, która ostatecznie ponosi nadnaturalną karę.

Balladyna - Juliusz Słowacki przedstawia bohaterkę, dla której małżeństwo z hrabią Kirkorem jest jedynie stopniem do zdobycia władzy. Polska odpowiedniczka Lady Makbet eliminuje kolejnych rywali, w tym własnego męża, wydając bitwę jego wojskom, by ostatecznie samodzielnie zasiąść na tronie.

Żona jako ofiara konwenansów i strażniczka pozorów

Małżeństwa zawierane z rozsądku, pod presją rodziny lub w wyniku tragicznych pomyłek, które stają się dla kobiet życiową pułapką, prowadzącą do rozpaczy lub śmierci. Żona bywa też strażniczką pozorów, która znosi zdrady męża, byle nie naruszyć opinii rodziny.

Mitologia grecka - Dejanira, pragnąc odzyskać miłość Heraklesa, nieświadomie podarowała mu tunikę nasączoną krwią centaura. Ból doprowadził herosa do śmierci, a zrozpaczona żona popełniła samobójstwo. Z kolei Jokasta, nieświadoma klątwy, poślubiła własnego syna Edypa. Odkrycie tej potwornej prawdy pchnęło ją do odebrania sobie życia.

Dziady cz. IV - Adam Mickiewicz w dramacie romantycznymGatunek charakteryzujący się luźną kompozycją, łączeniem fantastyki z realizmem oraz złamaniem zasady trzech jedności. ukazuje dramat Maryli. Dziewczyna ugina się pod presją rodziny i wychodzi za mąż dla pieniędzy. Jej ślub jest dla Gustawa równoznaczny ze śmiercią za życia, co wyraża słowami: „Gdy na dziewczynę zawołają żono! / Już ją żywcem pogrzebiono”.

Nie-Boska komedia - Zygmunt Krasiński prezentuje tragedię Marii. Dobra i skromna kobieta marzy o rodzinnym cieple, jednak jej mąż, Hrabia Henryk, przeklina ziemski związek w imię poetyckich miraży. Odrzucona i niekochana żona popada w obłęd, próbując za wszelką cenę stać się poetką, by odzyskać miłość męża.

Cierpienia młodego Wertera - Johann Wolfgang von Goethe tworzy postać Lotty, która mimo głębokiego porozumienia dusz z tytułowym bohaterem, wybiera stabilne małżeństwo z Albertem. Spełnia tym samym obietnicę daną umierającej matce, stając się mimowolnie femme fataleKobieta fatalna, niezwykle pociągająca, ale przynosząca mężczyznom zgubę i nieszczęście. dla zakochanego w niej Wertera.

Granica - Zofia Nałkowska opisuje Elżbietę Biecką, żonę Zenona Ziembiewicza. Kobieta wybacza mężowi zdradę i pomaga jego kochance, wykazując się ogromnym oddaniem.

Mitologia grecka - Hera, siostra i małżonka Zeusa, patronka małżeństw, była boginią niezwykle zazdrosną. Zamiast jednak karać niewiernego męża, mściła się okrutnie na jego kochankach i nieślubnych dzieciach, zaciekle broniąc swojej pozycji jedynej prawowitej żony na Olimpie.

Granica - Zofia Nałkowska opisuje Żańcię Ziembiewiczową, matkę Zenona. Kobieta przez palce patrzy na liczne romanse swojego męża z folwarcznymi dziewczętami. Jej głównym celem jest zachowanie pozorów i niedopuszczenie do rozpadu rodziny, co ostatecznie utrwala patologiczne wzorce zachowań w kolejnym pokoleniu.

Żona dominująca, próżna i egocentryczna

Bohaterki skupione na własnych potrzebach, tyranizujące otoczenie, bezmyślnie trwoniące majątek w pogoni za modą lub uciekające w świat urojonych dolegliwości.

Żona modna - Ignacy Krasicki w swojej satyrzeUtwór literacki ośmieszający i piętnujący wady ludzkie, obyczaje lub zjawiska społeczne. wyśmiewa kobietę bezkrytycznie zapatrzoną we francuskie wzorce. Przebudowuje ona tradycyjny dwór szlachecki, stawiając świątynie Diany i belwederki. Jej zachowanie to czysta groteskaKategoria estetyczna łącząca w sobie elementy sprzeczne, np. komizm z tragizmem, absurd z realizmem., a finansowe żądania rujnują naiwnego męża pana Piotra, który ożenił się z nią wyłącznie dla majątku.

Nad Niemnem - Eliza Orzeszkowa ukazuje Emilię Korczyńską jako wieczną hipochondryczkęZaburzenie polegające na nieuzasadnionym, chorobliwym lęku o własne zdrowie i doszukiwaniu się u siebie różnych schorzeń.. Żona Benedykta ucieka od obowiązków w świat ckliwych romansów i urojonych chorób. Jest skrajnie egocentryczna i zupełnie nie interesuje się problemami ratowania majątku w Korczynie.

Moralność pani Dulskiej - Gabriela Zapolska krytykuje mieszczańską pruderięPrzesadna, często udawana wstydliwość i oburzenie na sprawy związane z seksualnością lub obyczajami.. Aniela Dulska tyranizuje całą rodzinę, a męża traktuje jak bezwolnego pantoflarza. Zabrania mu wychodzić z domu, wydziela pieniądze i zmusza do absurdalnych spacerów zdrowotnych wokół stołu w salonie.

Poskromienie złośnicy - William Szekspir opisuje Katarzynę, słynącą z wybuchowego temperamentu awanturnicę. Jej mąż, Petruchio, stosując drastyczne metody psychologiczne, w tym pozbawianie snu i jedzenia, łamie jej trudny charakter, zamieniając ją z diablicy w posłuszną małżonkę.

Żona nieposłuszna i ukarana

Postaci zaczerpnięte z najstarszych tekstów kultury, których bunt lub złamanie boskich zakazów sprowadziły na nie surowe konsekwencje.

Biblia - Pierwszą żoną w biblijnych dziejach była Ewa, stworzona z żebra Adama. Złamanie przez nią boskiego zakazu sprowadziło na ludzkość wygnanie z raju. Z kolei żona Lota, uciekając z niszczonej Sodomy, wbrew ostrzeżeniom aniołów obejrzała się za siebie i została zamieniona w słup soli.

Lot z rodziną opuszcza Sodomę (malarstwo; Peter Paul Rubens) - Płótno mistrza barokuEpoka w kulturze europejskiej charakteryzująca się przepychem, dynamiką i zamiłowaniem do kontrastów. przedstawia dramatyczną ucieczkę rodziny, w której żona Lota, jeszcze w ludzkiej postaci, z żalem spogląda w stronę opuszczanego, grzesznego miasta.

Lilith (malarstwo; John Collier) - Obraz nawiązuje do hebrajskich apokryfówTekst o tematyce biblijnej, który nie został uznany przez Kościół za natchniony i włączony do oficjalnego kanonu., według których pierwszą żoną Adama była Lilith. Z powodu swojej samowoli i niechęci do podporządkowania się mężczyźnie, opuściła Raj. Collier ukazuje ją jako zmysłową, demoniczną kobietę owiniętą wężem.

Lilith (fresk; Michał Anioł) - Fragment malowidła z Kaplicy Sykstyńskiej przedstawia węża z kobiecym torsem, w którym wielu widzi Lilith, kuszącego pierwszych ludzi do grzechu.

Konteksty

Kontekst społeczno-historyczny - przez większość historii literatury żona funkcjonowała jako własność męża i strażniczka domowego ogniska. Prawo i obyczaj wzmacniały tę zależność, co twórcy długo odzwierciedlali w swoich dziełach jako naturalny porządek rzeczy. Dopiero w epoce realizmu literatura zaczęła demaskować opresyjność instytucji małżeństwa. Żona uwięziona w konwenansach, jak tytułowa bohaterka powieści Pani Bovary, stała się żywym oskarżeniem systemu społecznego, a jej jednostkowa tragedia obrazowała szerszy problem braku niezależności kobiet.

Kontekst religijny - w kulturze chrześcijańskiej przysięga małżeńska nadaje zdradzie wymiar grzechu śmiertelnego. Złamanie wierności ściąga na bohaterki tragiczną karę, która często przybiera formę nadnaturalnej interwencji, co widać w balladzie Lilije. Nierozerwalność sakramentu sprawia, że kobiety uwięzione w nieszczęśliwych związkach stają przed dramatycznym wyborem między potępieniem a życiem w kłamstwie.

Kontekst mitologiczny - w starożytności rola żony była ściśle powiązana z utrzymaniem porządku kosmicznego i społecznego. Wierność stanowiła najwyższą cnotę obywatelską, gwarantującą stabilność państwa i rodu, czego uosobieniem jest Penelopa z Odysei. Zbrodnia lub zdrada małżeńska drastycznie naruszały ten ład, co zawsze pociągało za sobą nieuchronną karę i gniew bogów, przywracających zachwianą równowagę.

Kontekst psychologiczny - rozwój dziewiętnastowiecznej prozy przyniósł szczegółowe studia nad mentalnością kobiet w związkach. Twórcy odeszli od prostej oceny moralnej na rzecz analizy jednostki zdeterminowanej przez środowisko, wychowanie i tłumione instynkty, co ukazuje postać Jagny z powieści Chłopi. Żona przestała być jedynie typem charakterologicznym, a stała się skomplikowaną postacią, której dramaty wewnętrzne wynikały ze zderzenia romantycznych złudzeń z brutalną prozą życia, typową dla założeń naturalizmuKierunek literacki ukazujący człowieka jako istotę zdeterminowaną przez biologię, popędy i środowisko społeczne..

Kontekst obyczajowy - w literaturze oświeceniowej motyw ten służył głównie krytyce społeczeństwa, realizując postulat dydaktyzmuDążenie do kształtowania postaw moralnych i pouczania odbiorcy poprzez dzieło literackie.. Satyra bezlitośnie wykpiwała modną żonę jako symbol upadku tradycyjnych wartości, ślepego naśladownictwa cudzoziemskich trendów i finansowej rozrzutności, jak w utworze Żona modna. Z kolei w epoce modernizmu fasada idealnego małżeństwa stała się narzędziem do obnażania zakłamania, gdzie zachowanie pozorów liczyło się bardziej niż prawda.

Symbole

Krosno i tkanie - symbolizują cierpliwość, nieustanne czekanie oraz małżeńską wierność. Praca przy warsztacie tkackim staje się dla kobiety bezpieczną przestrzenią strategii i oporu wobec narzucanych jej ról, co obrazuje postawa Penelopy w Odysei. Zwykła domowa czynność zostaje tu przekształcona w cichy, ale skuteczny akt nieposłuszeństwa, pozwalający zachować niezależność w niesprzyjających okolicznościach.

Wieża i pustelnia - oznaczają dobrowolne wyrzeczenie się osobistego szczęścia w imię wyższego celu. Zamknięcie żony w odosobnieniu to ostateczna ofiara złożona na ołtarzu patriotyzmu, jak w przypadku Aldony z poematu Konrad Wallenrod. Izolacja staje się dowodem najwyższego oddania, gdzie fizyczna rozłąka potęguje duchową więź między małżonkami.

Eliksir miłosny - uosabia działanie sił wyższych, które całkowicie przejmują kontrolę nad ludzkim życiem. Magiczny napój zdejmuje z żony moralną odpowiedzialność za zdradę, czyniąc z niej ofiarę nieuchronnego wyroku losu, co stanowi oś fabularną utworu Dzieje Tristana i Izoldy. Wypicie eliksiru uniewinnia bohaterkę, przenosząc konflikt z płaszczyzny etycznej w sferę fatum, z którym człowiek nie ma szans wygrać.

Pociąg - w kontekście samobójczej śmierci żony staje się brutalnym symbolem bezwyjściowości i niszczącej siły społecznych konwenansów. Rozpędzona maszyna miażdżąca ciało obrazuje bezduszny mechanizm opinii publicznej, który niszczy jednostkę wyłamującą się z narzuconych schematów, jak w finale powieści Anna Karenina. Śmierć pod kołami to ostateczne, tragiczne wyzwolenie z pułapki nieszczęśliwego małżeństwa i bolesnego ostracyzmuWykluczenie jednostki ze środowiska lub społeczności z powodu złamania przyjętych norm..

Zatruta szata - reprezentuje kobiecą zemstę lub nieświadomą winę, niosącą zgubę niewiernemu mężowi. Tradycyjnie przypisane kobietom atrybuty, takie jak tkanina czy misternie przygotowane dary, zmieniają się w śmiercionośne narzędzia, co ukazuje tragedia Medea. To przewrotna wersja motywu tkania, w której dbałość o małżonka zostaje zastąpiona przez niszczycielską siłę zranionej dumy lub desperackiej próby odzyskania miłości.

Fasada domu - obrazuje mieszczańską hipokryzję i zakłamanie, typowe dla zjawiska kołtuneriiPogardliwe określenie środowiska mieszczańskiego, charakteryzującego się obłudą, ciasnotą poglądów i dbaniem wyłącznie o pozory.. Schludne, idealnie utrzymane wnętrze funkcjonuje jako maska ukrywająca patologię, moralny rozkład i brak prawdziwych uczuć między małżonkami, co demaskuje dramat Moralność pani Dulskiej. Utrzymanie pozorów staje się dla żony celem nadrzędnym, usprawiedliwiającym każde okrucieństwo i kłamstwo w imię ochrony reputacji rodziny.

Motyw żony na przestrzeni epok

Jak ten motyw zmieniał się od źródła po współczesność - tylko epoki, w których naprawdę się pojawia.

1. Mitologia
   Wzór wierności lub niszczycielskiej zemsty

   W mitach greckich żona to często strażniczka domowego ogniska, jak Penelopa wiernie czekająca na Odyseusza. Z drugiej strony pojawia się motyw żony zdradzonej i mściwej, jak Medea, która w akcie zemsty na Jazonie morduje własne dzieci, burząc naturalny porządek.

2. Średniowiecze
   Rozdarcie między obowiązkiem a uczuciem

   Instytucja małżeństwa zderza się z ideałem miłości dworskiej, co widać w 'Dziejach Tristana i Izoldy'. Izolda, żona króla Marka, pod wpływem magicznego napoju zdradza męża, stając się tragiczną ofiarą fatum, a nie zwykłą grzesznicą.

3. Renesans
   Żona jako wspólniczka i manipulatorka

   William Szekspir w 'Makbecie' ukazuje żonę jako siłę napędową zbrodni i ambicji męża. Lady Makbet odrzuca tradycyjną kobiecą łagodność, by manipulować mężem i zdobyć władzę, co ostatecznie doprowadza ją do obłędu.

4. Oświecenie
   Satyra na bezmyślne naśladowanie mód

   W satyrze 'Żona modna' Ignacy Krasicki bezlitośnie wyśmiewa tytułową bohaterkę, która rujnuje majątek męża, ślepo podążając za francuskimi trendami. Motyw ten służy dydaktycznej krytyce upadku tradycyjnych wartości i powierzchowności polskiej szlachty.

5. Romantyzm
   Ofiara na ołtarzu wyższych idei

   Żona w tej epoce często poświęca swoje szczęście dla sprawy narodowej, jak Aldona z 'Konrada Wallenroda' Adama Mickiewicza, która zamyka się w wieży. Z kolei w 'Nie-Boskiej komedii' Zygmunta Krasińskiego Maria staje się tragiczną ofiarą męża-poety, popadając w obłęd z braku miłości.

6. Pozytywizm
   Bunt przeciwko małżeńskiej klatce

   Literatura realistyczna demaskuje opresyjność małżeństwa, co mistrzowsko ukazuje Lew Tołstoj w 'Annie Kareninie'. Żona staje się jednostką duszącą się w konwenansach, a jej zdrada i ostateczne samobójstwo to dramatyczny wyraz buntu przeciwko hipokryzji społeczeństwa.

7. Młoda Polska
   Instynkty i mieszczańska hipokryzja

   W 'Chłopach' Władysława Reymonta Jagna to żona zdeterminowana przez biologię i popędy, która zdradza męża, za co spotyka ją brutalny lincz. Z kolei w 'Moralności pani Dulskiej' Gabrieli Zapolskiej żona to strażniczka zakłamanych pozorów, dla której fasada idealnego domu jest ważniejsza niż moralność.

8. Dwudziestolecie międzywojenne
   Współuczestnictwo w moralnym kompromisie

   W 'Granicy' Zofii Nałkowskiej Elżbieta Biecka, żona Zenona Ziembiewicza, godzi się na jego romans i pomaga jego kochance. Motyw żony służy tu do zbadania psychologicznych granic tolerancji, uległości i współodpowiedzialności za zło w związku.

9. Literatura współczesna (XX/XXI w.)
   Rozbicie tradycyjnego modelu rodziny

   W dramacie 'Tango' Sławomira Mrożka Eleonora to żona wyzwolona z wszelkich konwenansów, która jawnie zdradza męża z prymitywnym Edkiem. Jej postać symbolizuje rewolucję obyczajową, upadek dawnych wartości i całkowity rozkład tradycyjnego małżeństwa.