Hobbit, czyli tam i z powrotem - motywy literackie

Wędrówka

Wyprawa z Bag End do Samotnej Góry to oś całej fabuły. Bilbo Baggins i kompania krasnoludów przemierzają Dziką Krainę, Góry Mgliste i Mroczną PuszczęOgromny, stary i niebezpieczny las w Śródziemiu, zamieszkany przez wielkie pająki i leśne elfy.. Każdy odcinek drogi przynosi nowe niebezpieczeństwa i trudne próby.

Wędrówka to nie tylko fizyczne przemieszczanie się po mapie. To przede wszystkim wewnętrzna podróż hobbita. Z każdym kolejnym wyzwaniem Bilbo odkrywa w sobie nowe umiejętności. Kolejne etapy trasy wyznaczają momenty jego dorastania.

Przemiana

Na początku historii Bilbo jest wygodnym i lękliwym domownikiem. Nie wyobraża sobie życia bez drugiego śniadania i ciepłego fotela. Wyprawa zmusza go do pokonywania własnych strachów.

Hobbit negocjuje z trollamiWielkie, silne i mało inteligentne stwory, które zamieniają się w kamień pod wpływem światła słonecznego. i zagaduje GollumaSamotny stwór żyjący w podziemiach, którego umysł i ciało zostały zniszczone przez magiczny Pierścień.. Ratuje też krasnoludów z pajęczyn w Mrocznej Puszczy oraz z pałacu króla elfów.

Gdy wraca do Shire, jest już zupełnie kimś innym. Staje się odważny, samodzielny i świadomy własnej wartości. Przemiana Bilba pokazuje, że każdy nosi w sobie ukryte talenty.

Dom

Dom w powieści Tolkiena to nie tylko zwykły budynek. To wielka wartość, do której bohaterowie tęsknią i o którą walczą. Nora Bilba w Bag End symbolizuje bezpieczeństwo, wygodę i spokój.

Hobbit rezygnuje z tego wszystkiego, gdy wyrusza na wyprawę. Krasnoludy z kolei dążą do odzyskania Samotnej Góry. To ich prawowity dom, który brutalnie odebrał im smok Smaug.

Tęsknota za domem daje postaciom siłę do działania. Pokazuje też, jak ważna jest przynależność do konkretnego miejsca na ziemi.

Pierścień

Złoty pierścień znaleziony przez Bilba w jaskini Golluma daje moc niewidzialności. Hobbit używa go wielokrotnie, aby ratować siebie i swoich towarzyszy. Dzięki niemu ucieka z podziemi Gór Mglistych i wymyka się strażnikom elfów.

Pierścień pełni funkcję magicznego pomocnika. Tolkien pokazuje jednak również jego mroczną naturę. Gollum stracił dla tego przedmiotu wszystko, co ludzkie.

W późniejszych książkach Tolkiena ten mały przedmiot stanie się symbolem niszczącej władzy.

Magia

Magia w ŚródziemiuFikcyjny kontynent wymyślony przez J.R.R. Tolkiena, na którym toczy się akcja jego najsłynniejszych książek. jest zjawiskiem całkowicie naturalnym. Przenika ona codzienność tego fantastycznego świata. Gandalf posługuje się czarami w walce z goblinami i wilkami.

Czarodziej używa też magicznych fajerwerków do zwykłej zabawy. Magia ma więc tutaj bardzo różne oblicza. Bohaterowie spotykają niezwykłe stworzenia, zaklęte krainy i przedmioty o nadprzyrodzonej mocy.

Tolkien nie opisuje magii jako czegoś szokującego. To po prostu jeden z elementów budujących klimat opowieści.

Skarb i chciwość

Góra złota zgromadzona przez Smauga to główny cel wyprawy. Szybko staje się jednak źródłem największego zagrożenia dla samych bohaterów. Thorin Dębowa Tarcza odzyskuje w końcu swój dziedziczny skarb.

Krasnolud popada wtedy w obsesję zwaną smoczą chorobąOgromna, chorobliwa chciwość i żądza złota, która niszczy umysł i odcina od przyjaciół.. Odgradza się od sojuszników i odmawia pomocy ludziom z Miasta na Jeziorze.

Skarb pokazuje, że materialne bogactwo potrafi zniszczyć każdego. Chciwość prowadzi do zguby, a hojność i sprawiedliwość budują zgodę.

Walka dobra ze złem

Powieść opiera się na wyraźnym podziale między siłami dobra i zła. Smok Smaug, goblinyZłe, okrutne i brzydkie stworzenia żyjące w podziemiach, nienawidzące światła słonecznego. oraz wilki wargowie reprezentują zniszczenie. Kompania Thorina, elfy z Rivendell, Beorn i Bard stoją po stronie dobra.

Relacje między pozytywnymi bohaterami bywają jednak bardzo skomplikowane. Kulminacją tego starcia jest Bitwa Pięciu Armii. Różne rasy łączą wtedy siły przeciwko wspólnemu wrogowi.

Tolkien nie idealizuje dobra. Nawet szlachetne postaci popełniają błędy, co czyni ich bardzo wiarygodnymi.

Bohater nieoczywisty

Bilbo Baggins na początku historii nie przypomina klasycznego herosa. Jest niski, okrągły, boi się przygód i martwi o czystą chusteczkę do nosa. Tolkien celowo wybrał na głównego bohatera kogoś tak zwyczajnego.

Hobbit z pozoru zupełnie nie nadaje się na wojownika. To jednak właśnie dzięki sprytowi i empatii wielokrotnie ratuje całą kompanię.

Ten wątek podważa stereotypy o bohaterstwie. Prawdziwa odwaga nie zawsze potrzebuje ostrego miecza i lśniącej zbroi.

Przyjaźń

Relacja Bilba z krasnoludami mocno się zmienia w trakcie podróży. Początkowa nieufność i lekceważenie przeradzają się we wzajemny szacunek. Najsilniejsza więź łączy hobbita z Thorinem.

Ich przyjaźń jest często wystawiana na ciężkie próby. Śmierć Thorina i jego pożegnanie z Bilbem to bardzo wzruszający moment.

Przywódca krasnoludów przyznaje przed śmiercią rację hobbitowi. Mówi, że świat byłby lepszy, gdyby więcej ludzi ceniło spokój zamiast złota. Przyjaźń w tej powieści pokonuje granice ras i różnice charakterów.

Rycerz i mędrzec

Gandalf pełni w powieści rolę klasycznego przewodnika. Pojawia się w kluczowych momentach i wskazuje właściwy kierunek. Nigdy jednak nie wykonuje całej pracy za bohaterów.

Thorin nosi z kolei cechy dumnego rycerza. Jest honorowy i całkowicie oddany sprawie odzyskania dziedzictwa. Bard, zabójca smoka, to przykład bohatera z ludu.

W chwili próby Bard wykazuje się ogromną szlachetnością. Tolkien czerpie tutaj z dawnych opowieści o rycerzach, nadając swoim postaciom znane od wieków cechy.

Arkadia

Shire, czyli zielona kraina hobbitów, jest literackim wcieleniem arkadiiKraina wiecznego szczęścia, spokoju i beztroski, w której ludzie żyją w pełnej harmonii z naturą.. To spokojne miejsce, gdzie mieszkańcy żyją w zgodzie z naturą. Trzymają się z dala od wojen i wielkich ambicji.

Bilbo tęskni za swoim domem przez całą wyprawę. Jego powrót do Bag End przypomina powrót do utraconego raju. Tolkien zestawia ten spokój z chaosem Dzikiej Krainy.

Wzmacnia to kontrast między bezpieczeństwem a niebezpieczną przygodą. Arkadia nie jest jednak jednoznacznie lepsza. Bilbo wraca bogatszy o doświadczenia, których Shire nigdy by mu nie dało.