Oś czasu i plan wydarzeń w mitologii greckiej
Autor: Małgorzata Haze
Czas czytania: 5 min
Chaos i narodziny kosmosu
Z pierwotnej, bezkształtnej otchłani – Chaosu – wyłaniają się Gaja (Ziemia), Tartar i Eros. Następnie rodzą się Noc i Dzień, dając początek uporządkowanemu światu.
Panowanie Uranosa
Gaja i Uranos płodzą Tytanów, Cyklopów i Sturękich. Uranos boi się utraty władzy i strąca własne potomstwo z powrotem do wnętrza Ziemi.
Okaleczenie Uranosa przez Kronosa
Najmłodszy Tytan, Kronos, ulega namowom Gai. Odcina ojcu sierpem symbol męskości, przejmuje władzę nad światem i wyzwala rodzeństwo. To pierwszy wielki przewrót kosmiczny.
Rządy Kronosa i połykanie dzieci
Kronos poznaje przepowiednię, według której obali go własne dziecko. Aby temu zapobiec, połyka Hestię, Demeter, Herę, Hadesa i Posejdona zaraz po ich narodzinach.
Narodziny i ocalenie Zeusa
Rea ratuje swoje szóste dziecko. Podaje Kronosowi kamień zawinięty w pieluchy. Małego Zeusa ukrywa na Krecie, gdzie karmi go koza Amaltea, a wychowują nimfy.
Tytanomachia – walka o panowanie nad światem
Zeus zmusza ojca do wyplucia połkniętego rodzeństwa. Uwalnia z Tartaru Cyklopów i Sturękich. Przez dziesięć lat toczy z Tytanami wojnę, którą wygrywa, strącając wrogów w otchłań.
Podział władzy między trzech braci
Zeus, Posejdon i Hades ciągną losy, by podzielić się władzą. Zeus otrzymuje niebo, Posejdon morza, a Hades podziemne królestwo umarłych.
Gigantomachia
Giganci, zrodzeni z krwi Uranosa, atakują Olimp. Bogowie wygrywają dopiero dzięki pomocy śmiertelnika – Heraklesa. Jego udział przesądza o pokonaniu olbrzymów.
Prometeusz kradnie ogień
Tytan Prometeusz kradnie ogień z rydwanu słońca i przekazuje go ludziom. Wbrew woli Zeusa daje ludzkości narzędzie do budowy cywilizacji.
Kara Prometeusza
Zeus przykuwa Prometeusza do skały Kaukazu. Każdego dnia orzeł wyrywa mu wątrobę, która nocą odrasta. Cierpienie trwa wieki, aż herosa uwalnia Herakles.
Stworzenie Pandory i puszka nieszczęść
Na rozkaz Zeusa Hefajstos lepi z gliny pierwszą kobietę – Pandorę. Bogowie wysyłają ją do Epimeteusza. Kobieta otwiera tajemniczy dzban, wypuszczając na świat wszystkie choroby i nieszczęścia. Na dnie naczynia zostaje tylko Nadzieja.
Porwanie Kory przez Hadesa
Hades uprowadza Korę, córkę Demeter, do podziemi. Zrozpaczona bogini urodzaju zaniedbuje ziemię. Świat dotyka pierwsza zima i głód.
Powrót Kory i narodziny pór roku
Zeus nakazuje zwrócić Korę matce. Dziewczyna zjada jednak w podziemiach kilka ziaren granatu, co wiąże ją z krainą zmarłych. Jej coroczne zejście do Hadesu to jesień i zima, a powrót na ziemię – wiosna i lato.
Dedal buduje Labirynt
Ateński wynalazca Dedal projektuje dla króla Minosa skomplikowany labirynt na Krecie. Władca zamyka w nim Minotaura – potwora z głową byka i ciałem człowieka.
Ucieczka Dedala i Ikara na skrzydłach z wosku
Uwięziony przez Minosa Dedal konstruuje dla siebie i syna skrzydła z piór oraz wosku. Ikar, zafascynowany lotem, zbliża się zbytnio do słońca. Wosk topnieje, a chłopiec tonie w morzu.
Narodziny i pierwsze czyny Heraklesa
Zeus płodzi Heraklesa ze śmiertelniczką Alkmeną. Zazdrosna Hera wpuszcza do kołyski niemowlęcia dwa węże. Mały heros dusi je gołymi rękami.
Dwanaście prac Heraklesa
Skazany przez wyrocznię delficką na służbę u króla Eurysteusza, Herakles wykonuje dwanaście nadludzkich prac. Zabija lwa nemejskiego, oczyszcza stajnię Augiasza i sprowadza Cerbera z Hadesu.
Śmierć i apoteoza Heraklesa
Zatruta krew centaura Nessosa pali ciało Heraklesa żywcem. Bohater płonie na stosie na górze Ojta. Zeus docenia jego heroizm, zabiera go na Olimp i obdarza nieśmiertelnością. To jego apoteoza.
Tezeusz zabija Minotaura
Ateński królewicz Tezeusz płynie na Kretę w grupie haraczu przeznaczonego dla Minotaura. Zabija bestię, a z labiryntu wychodzi dzięki nici podarowanej przez zakochaną w nim Ariadnę.
Wyprawa Argonautów po złote runo
Jazon na okręcie Argo prowadzi drużynę herosów do Kolchidy. Zdobywa złote runo dzięki magii czarodziejki Medei, którą zabiera ze sobą jako żonę.
Syzyf i jego wieczna kara
Syzyf, który wielokrotnie oszukał śmierć, ponosi karę w Tartarze. Musi wtaczać na górę potężny głaz. Kamień zawsze wymyka mu się z rąk tuż przed szczytem.
Narcyz i Echo
Piękny Narcyz odrzuca uczucie nimfy Echo. Z odtrąconej dziewczyny zostaje tylko głos. Młodzieniec zakochuje się we własnym odbiciu w tafli wody i umiera z tęsknoty. W tym miejscu wyrasta kwiat nazwany jego imieniem.
Sąd Parysa i porwanie Heleny
Trojański królewicz Parys wręcza jabłko niezgody Afrodycie. Bogini pomaga mu porwać Helenę, żonę spartańskiego króla Menelaosa. Ten incydent wywołuje wojnę.
Dziesięcioletnie oblężenie Troi
Połączone wojska greckie pod wodzą Agamemnona przez dekadę bezskutecznie oblegają Troję. Bogowie olimpijscy dzielą się na dwa obozy, ingerując w przebieg walk.
Koń trojański i upadek Troi
Grecy realizują podstęp Odyseusza i budują wielkiego drewnianego konia. Ukrywają w nim wojowników. Trojanie wciągają machinę za mury. Nocą Grecy wychodzą z ukrycia, otwierają bramy i palą miasto.
Wędrówka Odyseusza
Po upadku Troi Odyseusz przez dziesięć lat błąka się po morzach. Mierzy się z cyklopem Polifemem, czarodziejką Kirke, Syrenami oraz potworami Scyllą i Charybdą.
Powrót Odyseusza na Itakę
Odyseusz wraca na Itakę w przebraniu żebraka. Wchodzi do pałacu opanowanego przez zalotników Penelopy. Jako jedyny potrafi napiąć swój stary łuk. Zabija intruzów i odzyskuje rodzinę.
- Obalenie Uranosa przez Kronosa – pierwszy kosmiczny przewrót. Zapoczątkowuje cykl ojcobójstwa, który powtórzy się w relacji Kronosa z Zeusem.
- Tytanomachia – zwycięstwo Zeusa ustala ostateczny porządek na Olimpie. Wyznacza granicę między erą dzikich sił natury a rządami prawa.
- Kradzież ognia – akt buntu Prometeusza zmienia losy ludzkości. Wprowadza do kultury motyw cierpienia za dobrowolnie podjętą ofiarę.
- Powrót Kory z Hadesu – mit etiologiczny tłumaczący cykliczność przyrody i następstwo pór roku.
- Upadek Ikara – przekroczenie granic wyznaczonych przez bogów kończy się śmiercią. Ustanawia wzorzec hybris i jej tragicznych konsekwencji.
- Sąd Parysa – jednostkowa decyzja uruchamia łańcuch zdarzeń prowadzących do dziesięcioletniej wojny i zagłady Troi.
- Koń trojański – spryt Odyseusza rozstrzyga konflikt tam, gdzie zawiodła siła. Dowodzi, że w greckim świecie rozum bywa potężniejszy niż oręż.