Mickiewicz jakiego nie znamy

Kowno, Tuchanowicze i miłosne trójkąty

Od 1819 roku Adam Mickiewicz pracował jako nauczyciel w kowieńskiej szkole powiatowej. Z dala od uniwersyteckiego gwaru i wileńskich przyjaciół czuł się zagubiony. Źle znosił przymus odpracowywania stypendium. Dokuczała mu samotność i prozaiczne problemy, takie jak częste bóle zębów. Wybawieniem od szarej codzienności okazały się wakacje. Latem 1820 roku, wprowadzony przez Tomasza ZanaPrzyjaciel poety, założyciel Towarzystwa Promienistych i jeden z głównych działaczy filomackich. oraz Ignacego Domeykę, zawitał do majątku Wereszczaków w Tuchanowiczach. Posiadłość, zamieszkiwana przez wdowę marszałkową Wereszczakową, jej synów Józefa i Michała oraz córkę Marylę, stała się dla poety miejscem absolutnego szczęścia.

Maryla Wereszczakówna miała wówczas 21 lat. Nie grzeszyła klasyczną urodą, nadrabiała jednak ogromnym urokiem osobistym, energią i oczytaniem w literaturze polskiej, francuskiej oraz niemieckiej. Młodzi szybko przypadli sobie do gustu. Spędzali czas na długich rozmowach i spacerach. O rękę panny starał się już jednak utytułowany i zamożny wojskowy, hrabia Wawrzyniec Puttkamer. Zgodnie z wolą rodziny, 2 lutego 1821 roku Maryla została jego żoną.

Poezja Mickiewicza z tego okresu tonie w rozpaczy, ale rzeczywistość wyglądała nieco inaczej. W Kownie poeta uwikłał się w płomienny romans z Karoliną Kowalską, żoną miejscowego lekarza, który pobłażliwie ignorował zdrady żony. Zaledwie tydzień po ślubie Maryli, w domu Kowalskich doszło do karczemnej awantury. Adam wdał się w bójkę z szambelanem NarkiewiczemRywal Mickiewicza o względy Karoliny Kowalskiej. Starcie między mężczyznami przeszło do legendy jako bójka na kije bilardowe., rywalizującym z nim o względy pani doktorowej. Co więcej, poeta nadal spotykał się z Marylą Puttkamerową. Podawał z nią nawet do chrztu dziecko przyjaciela. Między dwiema kobietami Mickiewicza regularnie dochodziło do gwałtownych scen zazdrości i wzajemnych wymówek.

Narodziny romantyzmu i literacki przełom

Pod koniec 1820 roku w Nowogródku zmarła matka poety. Mickiewicz dowiedział się o tym z trzymiesięcznym opóźnieniem – przyjaciele celowo ukrywali przed nim tę informację, by oszczędzić mu kolejnych wstrząsów. W tym czasie jego twórczość zaczęła ewoluować. Początkowo pisał lekkie, klasyczne utwory towarzyskie, takie jak To lubię, oraz awangardową Odę do młodości. Z czasem sięgnął po zupełnie nowe źródło natchnienia – ludowośćCzerpanie motywów, wierzeń i języka z kultury wiejskiej, charakterystyczne dla epoki romantyzmu..

Mickiewicz zaczął burzyć uporządkowany ład literatury klasycznej. Przyjaciele, będący jego pierwszymi czytelnikami, doskonale rozumieli egzystencjalny niepokój płynący z nowych wierszy. W Świtezi poeta pisał o poczuciu kosmicznego zawieszenia i samotności:

... gwiazdy nade mną, gwiazdy pode mną...

Nowa sztuka drastycznie różniła się od hucznego życia i wytwornych manier salonów. Poeta postulował poznawanie świata przez pryzmat pieśni gminnej, która trafiała prosto do serc. Klasycy byli oburzeni. Jan Śniadecki ostro krytykował ten nurt, uznając go za przejaw upadku rozumu. Odpowiedzią Mickiewicza stało się hasło z Romantyczności: Miej serce i patrzaj w serce. Zwracało ono uwagę na siły nadprzyrodzone, wymykające się szkiełku i oku mędrca.

Dziady, łacina i proces Filomatów

Kariera akademicka Mickiewicza nie zawsze układała się gładko. Profesor Ernst GroddeckNiemiecki filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, uczył Mickiewicza literatury starożytnej. odrzucił jego łacińską rozprawę magisterską z powodu błędów ortograficznych i fatalnego charakteru pisma. Poeta musiał zadowolić się niższym stopniem naukowym z filozofii. Brak magisterium nie przeszkodził mu jednak w przyszłości – po latach wykładał literaturę łacińską jako profesor na uniwersytecie w Lozannie.

Jeszcze w Kownie powstawała Grażyna oraz zręby drugiego tomu poezji, którego główną część stanowiły Dziady. Dramat opierał się na białoruskich wierzeniach i ludowej tradycji obdarowywania zmarłych jedzeniem podczas jesiennych obrzędówPrzedchrześcijański zwyczaj ludowy, polegający na wywoływaniu dusz zmarłych i ofiarowywaniu im jadła, by ulżyć im w cierpieniu.. Osią tematyczną utworu stało się przeznaczenie dwojga dusz, które szukają się na ziemi, by połączyć się w zaświatach.

Tymczasem nad wileńskim środowiskiem studenckim zbierały się czarne chmury. Carska tajna policja zaczęła tropić młodzieżowe organizacje. Doszło do masowych aresztowań FilomatówTajne stowarzyszenie studentów i absolwentów Uniwersytetu Wileńskiego, działające w latach 1817–1823.. Mickiewicz trafił do celi w klasztorze bazylianów. Kurator wileńskiego okręgu naukowego, książę Adam Jerzy Czartoryski, został zmuszony do dymisji. Jego miejsce zajął bezwzględny Nikołaj NowosilcowRosyjski senator i kurator wileńskiego okręgu naukowego, brutalny tropiciel polskich spisków studenckich.. Rozpoczęły się wywózki na Sybir.

Mickiewicz opuścił więzienie w kwietniu 1824 roku, wyłącznie dzięki osobystemu poręczeniu Joachima Lelewela. Po krótkim pobycie nad morzem i przekazaniu praw do nowogródzkiego domu bratu Franciszkowi, spotkał się z przyjaciółmi na poddaszu przy ulicy Ostrobramskiej. 25 października, na mocy wyroku cara Aleksandra I, poeta na zawsze opuścił Wilno. Przed filomatami otwierała się droga na wschód – droga, którą Mickiewicz wkrótce unieśmiertelnił na kartach trzeciej części Dziadów.