Dwudziestolecie międzywojenne

Skok cywilizacyjny i nowe spojrzenie na świat

Zaledwie dwadzieścia lat oddziela zakończenie I wojny światowej od wybuchu kolejnego globalnego konfliktu. Ten krótki czas przyniósł gigantyczny rozwój cywilizacyjny. Społeczeństwa uczyły się demokracji, rosła rola kobiet, a media masowe zaczęły kształtować opinię publiczną. Fundamenty dotychczasowego świata zatrzęsły się w posadach dzięki rewolucyjnym teoriom naukowym.

PsychoanalizaPsychoanaliza Metoda badawcza i terapeutyczna stworzona przez Zygmunta Freuda, zakładająca ogromny wpływ nieświadomości na ludzkie zachowanie. Freuda oraz teoria względności Einsteina zmieniły sposób, w jaki człowiek postrzegał samego siebie i otaczający go wszechświat. Zmienił się także sposób patrzenia na kulturę.

Eksplozja idei i awangarda

Lata 1918–1939 to prawdziwy kocioł idei. W Europie i w Polsce ścierały się ze sobą skrajnie różne koncepcje filozoficzne. Z jednej strony fascynowano się pragmatyzmem, egzystencjalizmem i behawioryzmem. Z drugiej – narastały nastroje katastroficzneKatastrofizm Przeświadczenie o nieuchronnej zagładzie współczesnej cywilizacji, kulturze i systemie wartości, popularne zwłaszcza w latach 30. XX wieku..

Poezja i sztuki plastyczne przeszły radykalną metamorfozę. Artyści odrzucili dawne reguły. Nowe warunki twórczości dyktowały prężnie rozwijające się nurty:

• ekspresjonizm,
• futuryzm,
• dadaizm,
• nadrealizm,
• neoklasycyzm.

W malarstwie i sztukach wizualnych granice wyobraźni przesuwali twórcy tacy jak Pablo Picasso, Marcel Duchamp i Salvador Dali.

Różnorodność literatury międzywojennej

Czytelnicy tamtych lat otrzymali literaturę pełną skrajności, zaspokajającą gusta najbardziej wybrednych odbiorców. Miłośnicy tradycyjnego realizmu zaczytywali się w monumentalnej sadze rodzinnej Marii Dąbrowskiej Noce i dnie.

Zupełnie inny obraz świata kreślił Franz Kafka. Jego Proces to mroczna opowieść trafiająca do introwertycznych samotników, zmagających się z nerwicą i manią prześladowczą. Z kolei ci, którzy szukali ucieczki od problemów świata zewnętrznego, odnajdywali ją w grotesce. Ferdydurke Witolda Gombrowicza bezlitośnie obnażała społeczne maski, bawiąc się formą i językiem.

Złoty wiek polskiego życia literackiego

Dla Polaków epoka ta miała wymiar szczególny. Po ponad wieku zaborów kraj odzyskał niepodległość. Ludzie musieli poradzić sobie z traumą I wojny światowej i odnaleźć się w nowej, wolnej rzeczywistości. Rodzime życie artystyczno-literackie tętniło energią, osiągając poziom od lat utrzymywany we Francji czy Włoszech.

Historyk literatury Andrzej Zawadzki w swojej syntezie epoki Dwudziestolecie literackie podsumował ten czas w jednoznaczny sposób:

Nigdy przedtem i nigdy potem nie zdarzył się w polskiej kulturze fenomen tak bujnego życia literackiego.