Narrator powieści
Narrator w „Panu Tadeuszu” łączy cechy obiektywnego obserwatora z zaangażowanym emocjonalnie opowiadaczem. Głos mówiący w epopei płynnie przechodzi od wszechwiedzy do perspektywy szlacheckiego ogółu, opierając się na plotkach i domysłach. Taki zabieg nadaje utworowi formę bezpośredniej, żywej gawędy skierowanej do słuchacza.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Dwie twarze opowiadacza
Badacze literatury, tacy jak Konrad Górski, dostrzegają w epopei Adama Mickiewicza podwójną rolę osoby mówiącej. Z jednej strony mamy do czynienia z narratorem wszechwiedzącym. Relacjonuje on wydarzenia z reporterską dokładnością, zagląda w myśli bohaterów i kreśli szerokie, obiektywne opisy litewskiej przyrody. Zna przeszłość postaci i potrafi z dystansu oceniać ich postępowanie.
Z drugiej strony ten sam głos często traci swój dystans. Staje się wyrazicielem opinii szlacheckiego ogółu. Przyznaje się przed czytelnikiem do niewiedzy, powołuje na plotki, lokalne pogłoski i używa sformułowań typu „wieść niesie” czy „podobno”. Narrator staje się wtedy jednym z mieszkańców opisywanego świata, dzielącym z nimi uprzedzenia, sympatie i sposób myślenia.
Płynne przechodzenie od wszechwiedzy do ograniczonej perspektywy zbiorowości to celowy zabieg. Pozwolił on Mickiewiczowi połączyć powagę klasycznej epopeiRozbudowany utwór wierszowany ukazujący losy narodu w przełomowym momencie historycznym. z ciepłem i intymnością osobistych wspomnień o utraconej ojczyźnie.
Żywioł szlacheckiej gawędy
Zofia Szmydtowa w swoich analizach tekstu zwróciła uwagę na jeszcze jeden wymiar tej narracji. W „Panu Tadeuszu” dominuje narrator gawędowyTyp narratora, który opowiada historię w sposób swobodny, naśladujący żywą mowę, często wchodząc w interakcję z odbiorcą.. Osoba mówiąca nieustannie skraca dystans. Zwraca się bezpośrednio do czytelnika, traktując go jak słuchacza zgromadzonego przy kominku w staropolskim dworku.
Opowieść płynie swobodnie. Pełna jest dygresji, osobistych wtrąceń i emocjonalnych ocen. Kiedy narrator przyjmuje perspektywę szlachty zaściankowejUboższa warstwa szlachty, nieposiadająca chłopów, zmuszona do samodzielnej pracy na roli, ale zachowująca przywileje stanowe., tekst zyskuje na autentyczności. Słyszymy zbiorowy głos mieszkańców Soplicowa i Dobrzyna. Taka konstrukcja sprawia, że historia sporu o zamek i losów Jacka Soplicy nie jest suchą relacją, ale żywym, wciągającym przekazem ustnym.