Adaptacje teatralne
Narodowa epopeja Adama Mickiewicza od dekad stanowi wyzwanie dla reżyserów teatralnych ze względu na swoją formę i objętość. Twórcy sięgają po różnorodne środki wyrazu, od klasycznego Teatru Telewizji po nowoczesne dekonstrukcje i rock opery. Zestawienie najważniejszych inscenizatorów pokazuje ewolucję w scenicznym odczytywaniu tego trzynastozgłoskowca.
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
Telewizyjny rozmach Adama Hanuszkiewicza
W 1970 roku Teatr TelewizjiInstytucja produkująca spektakle przeznaczone do emisji telewizyjnej, łącząca język teatru z techniką filmową. zaprezentował monumentalną adaptację w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Spektakl zgromadził na małym ekranie plejadę polskich aktorów. Narrację poprowadził Mieczysław Voit, a w tytułową rolę wcielił się Andrzej Zaorski. Obsada imponowała nazwiskami – Zbigniew Zapasiewicz zagrał Hrabiego, Krzysztof Chamiec wystąpił jako Ksiądz Robak, a Kazimierz Wichniarz jako Sędzia.
Zosię zagrała Elżbieta Borkowska-Szukszta, natomiast Telimenę – Joanna Jedlewska. Hanuszkiewicz udowodnił, że romantyczny tekst świetnie brzmi w ustach wybitnych aktorów tamtego pokolenia. W obsadzie znaleźli się również Władysław Krasnowiecki jako Podkomorzy, Gustaw Lutkiewicz w roli Rejenta, Eugeniusz Robaczewski jako Asesor, Kazimierz Opaliński jako Wojski oraz Kazimierz Dejunowicz grający Woźnego.
Przeniesienie „Pana Tadeusza” na scenę to ogromne wyzwanie adaptacyjne. Utwór jest epiką pisaną trzynastozgłoskowcem, co wymaga od reżysera drastycznych skrótów fabularnych i zamiany partii narratora na dialogi lub monologi postaci. Dlatego wiele teatrów decyduje się na wystawienie tylko wybranych wątków.
Od rock opery po dekonstrukcję
Początek XXI wieku przyniósł odważne eksperymenty z formą. W 2009 roku wileński zespół tańca ludowego „Zgoda” wystawił narodowy poemat w formie rockowej opery. Dwa lata później, w 2011 roku, Jarosław Tumidajski zrealizował w gdańskim Teatrze Wybrzeże spektakl zrywający z tradycją. Twórcy otwarcie zapowiadali inscenizację, której daleko do klasycznego odczytania naszej epopeiRozbudowany utwór wierszowany ukazujący losy bohaterów na tle przełomowych wydarzeń historycznych dla danej społeczności..
W tym samym roku po tekst Mickiewicza sięgnął Mariusz Pilawski w Teatrze Małym w łódzkiej Manufakturze. Z kolei w 2012 roku na deskach Teatru Współczesnego w Szczecinie własną wizję zaprezentowała Irena Jun. W jej adaptacji Jacek Soplica i Ksiądz Robak stanowili jedną, spójnie poprowadzoną rolę Konrada Pawickiego. Zosię zagrała Barbara Lewandowska, a Telimenę Joanna Matuszak. W obsadzie szczecińskiego spektaklu znaleźli się także Wojciech Sandach (Tadeusz), Robert Gondek (Sędzia), Grzegorz Młudzik (Podkomorzy), Paweł Niczewski (Hrabia), Wiesław Orłowski (Wojski), Arkadiusz Buszko (Gerwazy) oraz Jacek Piątkowski (Protazy).
Słowo na pierwszym planie
W 2015 roku Piotr Cieplak zaproponował w Teatrze Narodowym w Warszawie nietypowy format. Zamiast tradycyjnego spektaklu zorganizował wielkie, performatywne czytanieForma teatralna skupiona na interpretacji tekstu przez aktorów, często z minimalną scenografią i ruchem scenicznym. całego poematu. Rok później, w 2016 roku, Mikołaj Grabowski wyreżyserował „Pana Tadeusza, czyli ostatni zajazd na Litwie” w Teatrze im. Juliusza Osterwy w Lublinie.
Kolejną próbę zmierzenia się z mitem szlacheckiej Litwy podjął w 2018 roku Dominik Nowak w Nowym Teatrze w Słupsku. W spektaklu wystąpił kilkunastoosobowy zespół: Bożena Borek, Igor Chmielnik, gościnnie Sławomir Głazek, Monika Janik, Adam Jędrosz, Jerzy Karnicki, Ireneusz Kaskiewicz, Krzysztof Kluzik, Wojciech Marcinkowski, Dominik Nowak, Hanna Piotrowska i Magdalena Płaneta.