Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
- Fatalny polski akcent w języku niemieckim Michasia.
- Nieodrobienie przez Michasia i Owickiego pracy domowej.
- Publiczna nagana Michasia.
- Oskarżanie Michasia przez niemieckich nauczycieli o umyślne zatajenie pracy domowej przed panem Wawrzynkiewiczem.

15. Zmartwienie Michasia naganą.
- Odczuwanie przez chłopca fizycznego bólu.
- Otrzymanie listu od matki, w którym chwali go za poprzednie sukcesy, co zwiększa zmartwienie dziecka.

16. Osłabienie Michasia nazajutrz.
- Stracenie równowagi przez chłopca po włożeniu ciężkiego tornistra.
- Otrzymanie miernego z lekcji, którą umiał, ale zaląkł się i nie odpowiedział.

17. Zwątpienie chłopca we własne siły.

18. Otrzymanie przez Michasia listu od księdza Maszyńskiego z Zalesina – jego rodzinnej miejscowości.
- Pogłębienie zatroskania chłopca przez list, w którym ksiądz pisze, że nie tylko szczęście, ale i zdrowie matki zależą od jego wyników w nauce.
- Wołanie matki przez sen przepraszającym tonem.

19. List wysłany przez Wawrzynkiewicza do matki chłopca. Poinformowanie pani Marii o niepowodzeniach chłopca i konieczności odebrania go ze szkoły po Bożym Narodzeniu i zadbaniu o zdrowie dziecka.

20. Chwilowa poprawa stanu psychicznego Michasia pod wpływem słów Wawrzynkiewicza, że matce wie, jak bardzo się stara i oczekiwania na wyjazd do Zalesina, spotkanie z matką, siostrą Lolą i księdzem Maszyńskim.

21. Kolejne niepowodzenie Michasia.
- Nakazanie przez władze szkoły rozmawiania przez uczniów tylko po niemiecku.
- Nieumyślne złamanie zakazu przez Michasia.
- Otrzymanie przez Michasia kolejnej nagany za demoralizowanie innych uczniów.


22. Bolesne i egzaltowane zrezygnowanie chłopca.
- Pogorszenie się zdrowia chłopca.
- Troska pana Wawrzynkiewicza o stan ucznia.

23. Otrzymanie przez chłopca kolejnego listu od matki, w którym pisze, że nie oczekuje już od niego celujących.

24. Wydalenie Michasia ze szkoły przed Bożym Narodzeniem.
- Cichy smutek chłopca.
- Złe samopoczucie i ból głowy chłopca.

25. Śmiertelna choroba Michasia.
- Obudzenie pana Wawrzynkiewicza o trzeciej w nocy przez chłopca, który w gorączce powtarzał lekcje.
- Wezwanie lekarza i stwierdzenie przez niego zapalenie mózgu.

26. Przybycie matki Michasia.
- Zmartwienie i troska pani Marii.
- Chwilowe rozpoznanie matki przez chore dziecko.

27. Powtarzanie w malignie łacińskich słów wyuczonej ministrantury przez chłopca. Wywieranie przez te słowa tragicznego wrażenia na nauczycielu.

28. Obserwowanie przez pana Wawrzynkiewicza radosnych ludzi w Wigilię Bożego Narodzenia.

29. Przebieg choroby chłopca.
- Wołanie matki i siostry przez Michasia.
- Pogorszenie się stanu chłopca; obawa, że kona.
- Poprawa stanu chłopca; nadzieja na wyleczenie.

30. Położenie się spać przez zmęczonego nauczyciela.
- Obudzenie Wawrzynkiewicza przez krzyk pani Marii.
- Śmierć Michasia.

31. Przygotowania do pogrzebu.
- Rozpacz matki.
- Przyjście kolegów chłopca i ich podziw dla nowej roli kolegi.

32. Pogrzeb Michasia.

33. Przypominanie sobie Michasia roku po śmierci chłopca. Obawa pana Wawrzynkiewicza, że wkrótce podąży jego śladem.

Znaczenie tytułu, czas i miejsce akcji


Znaczenie tytułu
Tytuł noweli Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela daje czytelnikowi zapowiedź treści utworu i sposobu narracji w nim. Z tytułu dowiadujemy się o zawodzie opowiadającego i o tym, że temat wspomnień dotyczy jego pracy. Poznański prywatny nauczyciel wspomina swojego zmarłego ucznia Michasia. Opis losów chłopca pamiętnikarz łączy z uwagami świadomego pedagoga o zaborczym systemie edukacji, który zamiast rozwijać dzieci i młodzież, niszczy je. Wskazanie w tytule miejsca pochodzenia nauczyciela i wzięcie pod uwagę czasu akcji utworu dają nam kolejną wskazówkę interpretacyjną – utwór, mimo cenzury, ma także aspekty patriotyczne i zwraca uwagę na sytuację zaborczej szkoły. Tytuł noweli Z pamiętnika... sugeruje nam, że mamy do czynienia z fragmentem większej całości. To przypuszczenie potwierdza chociażby pierwsze zdanie utworu: Światło lampy, chociaż przyćmione, budziło mnie, i nieraz o drugiej lub trzeciej po północy widziałem Michasia pracującego jeszcze., które pozwala nam przypuszczać, że była jakaś wcześniejsza część tekstu.

Czas i miejsce akcji

Miejscem akcji noweli Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela jest zabór pruski i najprawdopodobniej Poznań. Nazwa tego miast nie pojawia się w utworze. Możemy jednak przypuszczać, że wskazanie w tytule na poznańskiego nauczyciela odnosi się do miejsca jego przebywania. Drugą wskazówką, która pozwala nam przypuszczać, że miejscem akcji jest Poznań jest fakt, że Michaś przybywa do szkoły ze swojej rodzinnej miejscowości Zalesina. Musiało być więc to jakieś większe miasto. Miejscem akcji utworu jest w zasadzie tylko mieszkanie nauczyciela, pana Wawrzynkiewicza. Szkoła Michasia pojawia się tylko w relacjach bohaterów. Tak samo tylko wspominany jest dom Michasia w Zalesinie.

Czas akcji utworu jest współczesny autorowi. Jest to XIX wiek, okres znajdowania się Polski pod zaborami.

Michaś jako ofiara szkoły zaborczej


Michaś jest głównym bohaterem dziecięcym noweli Henryka Sienkiewicza Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela. Pojawia się we wspomnieniach snutych rok po śmierci chłopca przez jego korepetytora pana Wawrzynkiewicza. Michaś jest bohaterem, którego młode życie zostało zniszczone przez realia zaborczej szkoły niemieckiej. Mimo całego dobra i wytrwałości tej postaci, nie udało mu się sprostać wymaganiom niemieckich nauczycieli.

Poznajemy Michasia przez zapis pamiętnikarski jego nauczyciela, który był świadomym potrzeb dziecka pedagogiem. Pan Wawrzynkiewicz opisuje Michasia jako dziecko wielkiej pracowitości i wytrwałości. Przedstawia chłopca ślęczącego nocami nad książkami i powtarzającego materiał, który, swoim zdaniem, umiał nie dość dobrze. Niestety, nocne siedzenie nad książkami nie przynosiło oczekiwanego efektu. Przemęczony chłopiec nie radził sobie z nadmiarem materiału zadawanym w niemieckiej szkole. Wawrzynkiewicz jako mądry pedagog wiedział, że młody organizm musi mieć warunki do pełnego rozwoju. Zapewnienie ich było szczególnie ważne w przypadku Michasia, którego jego korepetytor przedstawiał jako dziecko średnio zdolne, ale takie którego zdolności rozwijają się wraz z rozwojem fizycznym.

Dzieci takie jak Michaś były potępiane w zaborczej szkole, w której nauczyciele cenili uczniów śmiejące się z ich kpin z Polaków i polskości. Michaś był na to zbyt uczciwy i wrażliwy. Mniej wrażliwe dzieci nie odbierały tak mocno przedstawianej przez Niemców nieprawdziwej historii Polski i deptania wszelkich polskich świętości. Pozostawała im tylko nienawiść do okupantów. Dla Michasia sprzeczność tych dwóch wersji historii, nazywanie występkiem tego, co w domu kazano mu nazywać rzeczą słuszną, wyśmiewanie się z rzeczy, które w jego domu nazywano ważnym była nie do ogarnięcia i stała się jedną z przyczyn jego choroby.

Nie było żadnej wątpliwości, że polskiemu dziecku trafiało się słyszeć w niemieckiej szkole wiele rzeczy, które raniły jego najgłębsze uczucia i które były wprost zaprzeczeniem lub pogardą i wydrwieniem z kraju, języka, ojczystych tradycji, słowem – wszystkiego, co w domu nauczono je czcić i kochać.

Jedną z przyczyn niepowodzeń Michasia w szkole było też to, że mówił po niemiecku z polskim akcentem. Pan Wawrzynkiewicz uważał za niesłuszność czasów, w których przyszło żyć Michasiowi to, że o jego życiu decyduje zły akcent i brak talentu do języków obcych. Konieczność uczenia się w języku niemieckim i posługiwania się tylko nim na przerwach przekraczała możliwości jedenastoletniego Michasia.

Michaś padł także ofiarą niemieckich nauczycieli, którzy obwiniali polskie dziecko o lenistwo, demoralizowanie innych uczniów (kiedy Michaś zapomniał się i wbrew zakazowi odezwał się do kolegi po polsku), umyślne nieodrobienie zapomnianej przez chłopca pracy domowej. Nie trafiało do nich żadne usprawiedliwienie, żadna prośba o litość wypowiadana przez pana Wawrzynkiewicza. Mały chłopiec był dla nich maszyną, która miała precyzyjnie wypełniać ich polecenia.

Wszystkie zalety dziecka zostały w zaborczej szkole odebrane jako wady. Michasiowi odebrano radość dzieciństwa, przekonano go, że jest tępy, leniwy i nigdy się nie poprawi. Wyśmiano wszystko to, co było dla niego święte. Uniemożliwiono mu zrealizowanie jego marzenia, czyli wykazywania się wiedzą, otrzymywania dobrych ocen, którymi tak bardzo chciał ucieszyć swoją matkę. Wywołano w nim poczucie winy, że jego niepowodzenia zniszczą zdrowie jego matki. Czy to nie za dużo jak na tak małe dziecko?

Najważniejsze cytaty z noweli Sienkiewicza


Rankiem, gdym mu pakował książki do tornistra i gdym widział, jak chude jego ramiona gięły się pod ciężarem tych bizantyjskich tomów, serce mi się po prostu ściskało. Czasem prosiłem dla niego o wyrozumienie i względność, ale niemieccy profesorowie odpowiadali mi tylko, że dziecko psuję i rozpieszczam, że Michaś widocznie nie dość pracuje, że ma polski akcent i że beczy z lada powodu.

Jestem sam nauczycielem, jakkolwiek prywatnym, i nie wiem, co bym robił na świecie, gdybym jeszcze stracił wiarę w wartość nauki i pożytek, jaki z niej płynie. Myślę tylko po prostu, że nauka nie powinna być tragedią dla dzieci, że łacina nie może zastąpić powietrza i zdrowia, a dobry lub zły akcent nie powinien stanowić o losie i życiu maleńkich istot. Myślę tylko, że pedagogia lepiej spełnia swe zadanie, gdy dziecko czuje ręką prowadzącą je łagodnie, nie zaś nogę przygniatającą mu pierś i depcącą wszystko, co go nauczono czcić i kochać w domu.


strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 

Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij




dla: Kulturalna Polska klp.pl

  Dowiedz się więcej
1  Z pamiętnika poznańskiego nauczyciela - streszczenie
2  Placówka - opracowanie
3  Kalendarium polskiego pozytywizmu



Streszczenia książek
Tagi: