Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl
ass="callout">
Warto wiedzieć

Elipsa jest to figura retoryczna, polegająca na celowym pominięciu oczywistego elementu zdania - stąd jej druga nazwa, czyli wyrzutnia. Do opuszczenia wybranej części zdania dochodzi wyłącznie wtedy, kiedy odbiorca z kontekstu może domyślić się, co nadawca miał na myśli.


Elipsa jest stosowana w mowie potocznej oraz w literaturze, jako środek stylistyczny. Potocznie nazwana skrótem myślowym - ma na celu zwiększenie ekonomii i efektywności komunikacji, umożliwiając szybsze i prostsze przekazywanie informacji.


Przykłady elipsy w mowie potocznej:


"Mama wyszła z psem" (w domyśle: wyszła na spacer)
"Ojciec (w domyśle: jest) w domu?"

Elipsa kontekstowa i elipsa sytuacyjna


Elipsa kontekstowa (elipsa językowa) - pomijanie elementów zdania, które można odtworzyć z kontekstu, czyli z samej wypowiedzi lub z poprzednich wypowiedzi w tekście. Przykład: "Kto pierwszy ten lepszy" (pominięto "jest" - "Kto pierwszy, ten jest lepszy").

Elipsa sytuacyjna (elipsa pozajęzykowa) - pomijanie elementów zdania, które można odtworzyć na podstawie sytuacji, w której następuje komunikacja. Przykład: osoba wchodząca do pokoju mówi: "Ciepło tutaj". Pominięto "Jest" - "Jest ciepło tutaj".


Jak wprowadzić elipsę do wypowiedzi?


Elipsa może być wprowadzona do naszych wypowiedzi na kilka różnych sposobów.

Jednym z nich może być zastosowanie w zdaniu dopełniacza zamiast gramatycznie poprawnego biernika. Spójrz na poniższe zdanie:


"Chcesz ciasta?"

Jak widzisz, od strony gramatycznej to pytanie jest skonstruowane w sposób niepoprawny. Prawidłową formą rzeczownika ciasta (dopełniacz) powinno być bowiem ciasto (biernik). Nadawca zastosował tutaj jednak elipsę, „wyrzucając” ze zdania słowo "trochę/kawałek". W domyśle pytanie brzmi bowiem: "Chcesz kawałek ciasta?"


Drugim sposobem na wprowadzenie elipsy (tym razem w wypowiedzi pisemnej) jest zastosowanie myślnika. Zobacz poniższy przykład:


Ja pójdę po zakupy, ty - na pocztę.

Jak widzisz, zastosowany tutaj myślnik „wyrzuca” ze zdania zbędny wyraz pójdziesz. Dzięki temu tekst jest znacznie bardziej dynamiczny, a autor uniknął zbędnego powtórzenia tego samego słowa w jednym zdaniu.


Elipsa - przykłady z literatury


Jak już wcześniej wspomnieliśmy, elipsa jest figurą stosowaną nie tylko w mowie potocznej, ale również jako środek stylistyczny w literaturze. Zobacz kilka przykładów jej zastosowania:

Bolesław Prus, Lalka:


- Pan baron w domu? - spytał.
- Pan baron leży chory i nikogo nie przyjmuje, bo teraz jest doktór.

Mikołaj Sęp Szarzyński, Sonet III:


Pokój - szczęśliwość, ale bojowanie
Byt nasz podniebny.

Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz:


A przed nim leży Fedon i żywot Katona.
Dalej Jasiński, młodzian piękny i posępny;
Obok Korsak, towarzysz jego nieodstępny:

Konstanty Ildefons Gałczyński, Kolczyki Izoldy:


Mnie idiota? Od idioty?
Sam idiota. [...]

Tadeusz Różewicz, Strach:


Wasz strach jest wielki
metafizyczny
mój mały urzędnik
z teczką




Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij






  Dowiedz się więcej
1  Animizacja, czyli jak ożywić przedmioty
2  Antonimy, czyli przeciwieństwa się przyciągają
3  Archaizacja – opowiem Ci bajkę o szlachcicu…