Co to jest apostrofa? Funkcja i przykłady
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 2 min
Spis treści
„Młodości, ty nad poziomy wylatuj!” „Litwo! Ojczyzno moja!” W obu zdaniach ktoś zwraca się wprost do kogoś (albo czegoś), kto nie może odpowiedzieć. To apostrofa.
Czym jest apostrofa?
Apostrofa to bezpośredni zwrot do osób, zwierząt, bóstw, idei, wartości, symboli, wydarzeń, przedmiotów lub pojęć. Zawsze wyraża się ją w wołaczu (siódmym przypadku) albo w mianowniku w funkcji wołacza.
Najpopularniejszy w literaturze polskiej przykład to początek Pana Tadeusza:
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie.
Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie,
Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie
Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie.
To fragment inwokacji, w którym autor zwraca się bezpośrednio do Litwy.
Shorty na maturę
Apostrofa czy inwokacja?
Inwokacja to rozbudowana apostrofa otwierająca utwór. Autor zwraca się do boga, muzy lub zjawiska z prośbą o natchnienie.
Apostrofa pojawia się też w „Odzie do radości”, czyli w hymnie Unii Europejskiej:
O Radości, iskro bogów, kwiecie elizejskich pól
święta, na twym świętym progu staje nasz natchniony chór.
Apostrofy odnajdziemy już u Homera. Liczne przykłady dają utwory romantyków, nie tylko Mickiewicza, ale też Juliusza Słowackiego. Jego Hymn o zachodzie słońca na morzu zaczyna się od słów:
Smutno mi, Boże! Dla mnie na zachodzie
Rozlałeś tęczę blasków promienistą;
Funkcje apostrofy
Apostrofa nadaje tekstowi charakter podniosły. Dlatego zaraz po niej zwykle pojawia się uroczysty styl wypowiedzi (np. Młodości, ty nad poziomy wylatuj). Gdy adresatem nie jest człowiek, dochodzi do personifikacji: rzecz lub pojęcie „słucha” jak osoba.
Apostrofa występuje nie tylko w literaturze, ale też w mowie potocznej i publicznej, np. gdy polityk zwraca się do narodu. Stosowano ją już w starożytnej Grecji: sztuka oratorska Ajschinesa i Demostenesa zawierała wiele apostrof.
Apostrofa – przykłady
- Pieśń XXV, Jan Kochanowski: „Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?”
- Bogurodzica: „Bogurodzica, dziewica, Bogiem sławiena Maryja!(…)”
- Iliada, Homer: „Gniew Achilla, bogini, głoś, obfity w szkody…”
- Inwokacja, Pan Tadeusz, Adam Mickiewicz: „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie…”
- Oda do radości: „O Radości, iskro bogów, kwiecie elizejskich pól…”
- Do gór i lasów, Jan Kochanowski: „Wysokie góry i odziane lasy! (…)”
- Do matki Polki, Adam Mickiewicz: „O matko Polko! gdy u syna twego…”
- Bema pamięci żałobny rapsod, C.K. Norwid: „Czemu, Cieniu, odjeżdżasz”
- Hymn o zachodzie słońca na morzu, Juliusz Słowacki: „Smutno mi, Boże! Dla mnie na zachodzie / Rozlałeś tęczę blasków promienistą;”
Jak pisać o apostrofie w analizie tekstu?
- Wskaż zwrot i adresata: „Podmiot liryczny zwraca się do młodości.”
- Zaznacz wołacz lub inny sygnał zwrotu, np. wykrzyknienie.
- Opisz efekt: podniosły ton, emocje, uczłowieczenie adresata.