Pytanie retoryczne - kiedy odpowiedź jest niepotrzebna
Autor: Redakcja klp.pl
Czas czytania: 3 min
Spis treści
Są w naszym życiu pytania, które zadajemy, nie oczekując odpowiedzi. Po co było nam to wszystko? Czy miłość nie jest w życiu najważniejsza? Czy jest jeszcze sprawiedliwość na tym świecie? Pytania retoryczne, bo o nich mowa, skłaniają do refleksji, przemyśleń lub chwilowego zatrzymania się. Stosujemy je w mowie potocznej, jednak ich moc doskonale znają osoby przemawiające publicznie (np. politycy) oraz twórcy literaccy. Dziś omówimy wszystko, co powinieneś wiedzieć o pytaniu retorycznym!
Pytanie retoryczne: informacje podstawowe, funkcja
Najważniejszą cechą pytania retorycznego jest to, że jego autor nie oczekuje od nikogo żadnej odpowiedzi. Często są to bowiem pytania, na które po prostu nie ma odpowiedzi.
Pytania retoryczne doskonale skłaniają do przemyśleń, zwłaszcza gdy odpowiedzi trudno się doszukać:
Po co człowiek pojawił się na tym świecie?
Jaki jest cel istnienia?
Czy na tym świecie istnieje sprawiedliwość?
Innym razem odpowiedź na pytanie retoryczne jest prosta i oczywista:
Czyż rasizm nie jest zły?
Tego rodzaju pytania służą głównie podkreśleniu wagi poruszanego problemu.
Czasem pytania retoryczne służą jedynie podtrzymaniu rozmowy, zainteresowaniu rozmówcy, wyrażeniu wątpliwości, zniechęcenia czy innych emocji nadawcy:
Widzisz, jak bardzo jestem szczęśliwy?
Słyszysz tę ciszę?
Z kolei w wypowiedziach publicznych pytania retoryczne wykorzystywane są celowo, aby uzyskać aprobatę odbiorców lub stworzyć z nimi pewnego rodzaju więź:
Czy to w porządku, że podatki są tak wysokie?
Czy nie chcielibyście równych praw dla wszystkich?
Shorty na maturę
Pytanie retoryczne: przykłady z literatury
Ze względu na swoją nieoczywistość i silną moc pobudzania odbiorców do refleksji pytanie retoryczne jest jedną z bardzo często stosowanych figur stylistycznych w literaturze. Twórcy literaccy wykorzystują je w tytułach, w wypowiedziach bohaterów, w narracji i w wierszach. Pytania retoryczne nie tylko wzbogacają treść, ale też nadają tekstowi rytm i emocje.
Spójrz na poniższe przykłady zastosowania pytania retorycznego w tekstach literackich.
Eliza Orzeszkowa, Gloria victis:
O! kiedyż będzie inaczej? Czy kiedykolwiek będzie inaczej? Dlaczegoż nie urodziłem się w tej porze później, gdy świat będzie innym, albo w tak wczesnej, aby oczy moje nie potrafiły otworzyć się na to, że mógłby być innym, gdyby, gdyby ludzie byli inni!
Jan Kochanowski, Tren I:
Nie wiem, co lżej: czy w smutku jawnie żałować,
Czyli się z przyrodzeniem gwałtem mocować?
Cyprian Kamil Norwid, Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie:
Coś ty Atenom zrobił, Sokratesie,
Że ci ze złota statuę lud niesie,
Otruwszy pierwej?
Coś ty Italii zrobił, Alighieri,
Że ci dwa groby stawi lud nieszczery,
Wygnawszy pierwej?
Norwid nie pyta o fakty, bo odpowiedź jest znana: Sokrates niczym nie zawinił, a Dante nie zasłużył na wygnanie. Pytanie jest oskarżeniem pod adresem tłumu, który najpierw krzywdzi wielkich ludzi, a potem im się kłania.
Jan Kochanowski, O miłości:
Być sternikiem duchami napełnionej łodzi,
I tak cicho odlecieć jak duch gdy odlata?
Adam Mickiewicz, Niepewność:
I tęskniąc, sobie zadaję pytanie:
Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?
W sonecie Mickiewicza pytanie nie jest oczywiste, ale też nikt na nie nie odpowie. Podmiot liryczny pyta samego siebie i pokazuje, że nie potrafi nazwać swojego uczucia.
Jak pisać o pytaniu retorycznym w analizie tekstu?
- Przytocz pytanie i zaznacz, że nie wymaga odpowiedzi.
- Powiedz, do kogo jest skierowane: do czytelnika, do adresata, do samego siebie.
- Opisz funkcję: skłania do refleksji, podkreśla wagę problemu, wyraża emocje (żal, wątpliwość, oburzenie), buduje więź z odbiorcą.